ସଂଗ୍ରାମେ ନିହତା ଯେ ତେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରାକ୍ଷସାଃ । ତ ଇମେ ନୃଷୁ ସଂଭୂତା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଯେଉଁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ମାନବ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଭାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତେଷାଂ ଵଧାର୍ଥଂ ଭଗଵାନ୍ନରେଣ ସହିତୋ ଵଶୀ । ମାନୁଷୀଂ ଯୋନିମାସ୍ଥାଯ ଚରିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ
ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଭଗବାନ ନରଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବେ।
ନରନାରାଯଣୌ ଯୌ ତୌ ପୁରାଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ । ସହିତୋ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସଂଭୂତାଵମିତଦ୍ଯୁତୀ
ଏହି ଦୁଇ ପୁରାତନ ଋଷି — ନର ଓ ନାରାୟଣ — ଏକସାଥି ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଭରିଥିବା।
ଅଜେଯୌ ସମରେ ଯତ୍ତୌ ସହିତୈରମରୈରପି । ମୂଢାସ୍ତ୍ଵେତୌ ନ ଜାନନ୍ତି ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଦୁଇ ଋଷି — ନର ଓ ନାରାୟଣ — ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ମନା ଲୋକମାନେ ଏମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ଯାହମଗ୍ରଜଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽର୍ଚନୀଯୋ ଵଃ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରଃ
ତାଙ୍କର ମୁଁ ଅଗ୍ରଜ ଓ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ; ବାସୁଦେବ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହାନ ନାଥ।
ତଥା ମନୁଷ୍ଯୋଽଯମିତି କଦାଚିତ୍ସୁରସତ୍ତମାଃ । ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ତେଣୁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାବୀର, ଯଦିଓ ମାନବ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତତ୍ପରମକଂ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ପରମକଂ ପଦମ୍ । ଏତତ୍ପରମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ଏତତ୍ପରମକଂ ଯଶଃ
ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତି।
ଏତଦକ୍ଷରମଵ୍ଯକ୍ତମେତଦ୍ଵୈ ଶାଶ୍ଵତଂ ମହଃ । ଯତ୍ତତ୍ପୁରୁଷସଂଜ୍ଞଂ ଵୈ ଗୀଯତେ ଜ୍ଞାଯତେ ନ ଚ
ଏହା ଅବିନାଶୀ, ଅପ୍ରକାଶ, ଏହା ଚିରକାଳୀ ମହିମା; ଯାହାକୁ 'ପୁରୁଷ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଗାୟନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ପରମକଂ ତେଜ ଏତତ୍ପରମକଂ ସୁଖମ୍। ଏତତ୍ପରମକଂ ସତ୍ଯଂ କୀର୍ତିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ।
ତସ୍ମାତ୍ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଲୋକୈଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମଃକ । ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ଵାସୁଦେଵୋ ମାନୁଷୋଽଯମିତି ପ୍ରଭୁଃ
ତେଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବରେ ଦେଖି ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ନାଥ।
ଯଶ୍ଚ ମାନୁଷମାତ୍ରୋଽଯମିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ସ ମନ୍ଦଧୀଃ । ହୃଷୀକେଶମଵଜ୍ଞାନାତ୍ତମାହୁଃ ପୁରୁଷାଧମମ୍
ଯିଏ ମାନବ ଭାବରେ ମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହେ, ଅବିବେକୀ ମନେ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯୋଗିନଂ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ । ଅଵମନ୍ଯେଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ତମାହୁସ୍ତମସଂ ଜନାଃ
ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ଯିଏ ମାନବ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅବହେଳା କରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବସିଥିବା ଲୋକ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଦେଵଂ ଚରାଚରାତ୍ମାନଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍। ପଦ୍ମନାଭଂ ନ ଜାନାତି ତମାହୁସ୍ତାମସଂ ବୁଧାଃ
ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ — ଚରାଚରର ଆତ୍ମା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପଦ୍ମନାଭ — ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଗଣାନ୍ତି।
କିରୀଟକୌସ୍ତୁଭଧରଂ ମିତ୍ରାଣାମଭଯଂକରମ୍। ଅଵଜାନନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଘୋରେ ତମସି ମଞ୍ଜତି
ଯିଏ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ — ମୁକୁଟ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିଧାରୀ, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା — ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଵାସୁଦେଵୋ ନମସ୍କାର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକୈଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ତସ୍ଯାମହାତ୍ମାଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିଃ
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାମହିମା ନାୟକ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନ୍ସର୍ଷିଗକଣାନ୍ପୁରା। ଵିସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜଗାମ ଭଵନଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏପରି କଥା କହି, ପୁରାତନ କାଳରେ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ମୁନଯୋଽପ୍ସରସୋଽପି ଚ। କଥାଂ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୀତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତା ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା ତାତ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଵାସୁଦେଵଂ କଥଯତାଂ ସମଵାଯେ ପୁରାତନମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁରାତନ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କର ସଭାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ ଶୁଣିଛି, ପ୍ରିୟ।
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଵ୍ଯାସନାରଦଯୋଶ୍ଚାପି ସକାଶାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ରାମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଓ ନାରଦଙ୍କ ପାଖରୁ ଶୁଣିଛି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତମର୍ଥଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଭୁମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵାସୁଦେଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବୁଝି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବ, ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ବିଷୟରେ ଶୁଣି—
ଯସ୍ଯ ଚୈଵାତ୍ମଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପିତା । କଥଂ ନ ଵାସୁଦେଵୋଽଯମର୍ଚ୍ଯଶ୍ଚେଜ୍ଯଶ୍ଚ ମାନଵୈଃ
ଯାହାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପିତା, ଏହି ବାସୁଦେବ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ?
ଵାରିତୋଽସି ମଯା ତାତ ମୁନିର୍ଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ମା ଗଚ୍ଛ ସଂଯୁଗଂ ତେନ ଵାସୁଦେଵେନ ଧନ୍ଵିନା
ମୁଁ ଏବଂ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନେ ତୁମକୁ ରୋକିଛି, ପ୍ରିୟ। ବାସୁଦେବ, ଧନୁଧରୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉନା।
ମା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧମିତି ତତ୍ତ୍ଵଂ ମୋହାନ୍ନ ବୁଧ୍ଯସେ। ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରଂ ତଥା ଚାସି ତମୋଵୃତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ନେଇ ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝୁନାହାନ୍ତି, ମୋହରେ ପଡିଛ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ଏକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଷସି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ତଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୀ କୋଽନ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଷ୍ଯାଦ୍ଧି ମାନଵଃ
ତୁମେ ଗୋବିନ୍ଦ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ—ନର ଓ ନାରାୟଣ ଅବତାର—କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଛ। ଅନ୍ୟ କେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିପାରିବ?
ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ରାଜନ୍ନେଷ ଵୈ ଶାଶ୍ଵତୋଽଵ୍ଯଯଃ । ସର୍କଵଲୋକମଯୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାସ୍ତା ଧାତା ଧରୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ରାଜା: ସେ ଚିରଯୁବା, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି, ସଦା ନିର୍ଯୁକ୍ତ ଶାସକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧାରକ ଏବଂ ଅଚଳ।
ଯୋ ଧାରଯତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଂଶ୍ଚରାଚରଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଯୋଦ୍ଧା ଜଯଶ୍ଚ ଜେତା ଚ ସର୍ଵପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଚଳ ଅଚଳର ଗୁରୁ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ, ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଜୟ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ନାୟକ।
ରାଜନ୍ସର୍ଵମଯୋ ହ୍ଯେଷ ତମୋରାଗଵିଵର୍ଜିତଃ । ଯତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ତତୋ ଧର୍ମୋ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜଯଃ
ରାଜା, ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଅନ୍ଧକାର ଓ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଯୋଗେନ ଯୋଗେନାତ୍ମମଯେନ ଚ । ଧୃତାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତା ରାଜଞ୍ଜଯଶ୍ଚୈଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଆତ୍ମାର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଧାରଣ ହେଉଛନ୍ତି, ରାଜା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୟ ହେବ।
ଶ୍ରେଯୋଯୁକ୍ତାଂ ସଦା ବୁଦ୍ଧିଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଦଧାତି ଯଃ। ବଲଂ ଚୈଵ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ଭଯେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ଷତି
ସେ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସ ଏଷ ଶାଶ୍ଵତୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯମଯଃ ଶିଵଃ । ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଜ୍ଞେଯୋ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ
ସେ ଚିରଯୁବା, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟର ଉତ୍ସ, ମଙ୍ଗଳମୟ—ଏହି ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଭାରତ।