ତ୍ଵାଂ ହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଲୋକେ ଦେଵାଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମ । ତୈସ୍ତୈର୍ହି ନାମଭିର୍ଯୁକ୍ତା ଗାଯନ୍ତି ପରମାତ୍ମକମ୍
ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ଓ ଅସୀମ ପ୍ରଭାବ ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ନାମରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା।
ସ୍ଥିତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତ୍ଵଯି ଭୂତସଙ୍ଘାଃ କୃତ୍ଵାଶ୍ରଯଂ ତ୍ଵାଂ ଵରଦଂ ସୁବାହୋ। ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମପାରଯୋଗଂ ଲୋକସ୍ଯ ସେତୁଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଵିପ୍ରାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆପଣ ଦୟାଳୁ ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି; ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ସେତୁ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଅପାର ଯୋଗର ସ୍ୱାମୀ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସ୍ରିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାପ୍ରଭୁ, ଭଗବାନ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଥାରେ କହିଲେ।
ଵିଦିତଂ ତାତ ଯୋଗାନ୍ମେ ସର୍ଵମେତତ୍ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ତଥା ତଦ୍ଭଵିତେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ମୋ ଯୋଗ ଓ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ସବୁ ମୋତେ ଜଣା; 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି କହି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ । କୌତୂହଲପରାଃ ସର୍ଵେ ପିତାମହମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଦେବଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କୋନ୍ଵଯଂ ଯୋ ଭଗଵତା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିନଯାଦ୍ଵିଭୋ । ଵାଗ୍ଭିଃ ସ୍ତୁତୋ ଵରିଷ୍ଠାଭିଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ ତଂ ଵଯମ୍
ଏହି କିଏ, ଯାହାକୁ ଭଗବାନ ଭକ୍ତିରେ ନମି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ? ଆମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପିତାମହଃ । ଦେଵବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମଧୁରଯା ଗିରା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରାଚୀନ ପିତାମହ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମରୁଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯତ୍ତତ୍ପରଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ପରମ୍ । ଭୂତାତ୍ମା ଚ ପ୍ରଭୁଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମ ଯଚ୍ଚ ପରଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯେଉଁଟି ଆଗକୁ ଆସିବାକୁ ଥିବା, ଯେଉଁଟି ହେବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ — ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ।
ତେନାସ୍ମି କୃତସଂଵାଦଃ ପ୍ରସନ୍ନେନ ସୁରର୍ଷଭାଃ । ଜଗତୋଽନୁଗ୍ରହାର୍ଥାଯ ଯାଚିତୋ ମେ ଜଗତ୍ପତିଃ
ସେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଆଲୋଚନା କରିଛି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି।
ମାନୁଷଂ ଲୋକମାତିଷ୍ଠ ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଅସ୍ରୁରାଣାଂ ଵଧାର୍ଥାଯ ସଂଭଵସ୍ଵ ମହୀତଲେ
ଯିଏ ମାନବ ଲୋକରେ ବାସ କରିବେ, ତାଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଅସୁରମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ସଂଗ୍ରାମେ ନିହତା ଯେ ତେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରାକ୍ଷସାଃ । ତ ଇମେ ନୃଷୁ ସଂଭୂତା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଯେଉଁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ମାନବ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଭାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତେଷାଂ ଵଧାର୍ଥଂ ଭଗଵାନ୍ନରେଣ ସହିତୋ ଵଶୀ । ମାନୁଷୀଂ ଯୋନିମାସ୍ଥାଯ ଚରିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ
ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଭଗବାନ ନରଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବେ।
ନରନାରାଯଣୌ ଯୌ ତୌ ପୁରାଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ । ସହିତୋ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସଂଭୂତାଵମିତଦ୍ଯୁତୀ
ଏହି ଦୁଇ ପୁରାତନ ଋଷି — ନର ଓ ନାରାୟଣ — ଏକସାଥି ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଭରିଥିବା।
ଅଜେଯୌ ସମରେ ଯତ୍ତୌ ସହିତୈରମରୈରପି । ମୂଢାସ୍ତ୍ଵେତୌ ନ ଜାନନ୍ତି ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଦୁଇ ଋଷି — ନର ଓ ନାରାୟଣ — ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ମନା ଲୋକମାନେ ଏମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ଯାହମଗ୍ରଜଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽର୍ଚନୀଯୋ ଵଃ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରଃ
ତାଙ୍କର ମୁଁ ଅଗ୍ରଜ ଓ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ; ବାସୁଦେବ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହାନ ନାଥ।
ତଥା ମନୁଷ୍ଯୋଽଯମିତି କଦାଚିତ୍ସୁରସତ୍ତମାଃ । ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ତେଣୁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାବୀର, ଯଦିଓ ମାନବ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତତ୍ପରମକଂ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ପରମକଂ ପଦମ୍ । ଏତତ୍ପରମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ଏତତ୍ପରମକଂ ଯଶଃ
ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତି।
ଏତଦକ୍ଷରମଵ୍ଯକ୍ତମେତଦ୍ଵୈ ଶାଶ୍ଵତଂ ମହଃ । ଯତ୍ତତ୍ପୁରୁଷସଂଜ୍ଞଂ ଵୈ ଗୀଯତେ ଜ୍ଞାଯତେ ନ ଚ
ଏହା ଅବିନାଶୀ, ଅପ୍ରକାଶ, ଏହା ଚିରକାଳୀ ମହିମା; ଯାହାକୁ 'ପୁରୁଷ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଗାୟନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ପରମକଂ ତେଜ ଏତତ୍ପରମକଂ ସୁଖମ୍। ଏତତ୍ପରମକଂ ସତ୍ଯଂ କୀର୍ତିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ।
ତସ୍ମାତ୍ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଲୋକୈଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମଃକ । ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ଵାସୁଦେଵୋ ମାନୁଷୋଽଯମିତି ପ୍ରଭୁଃ
ତେଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବରେ ଦେଖି ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ନାଥ।
ଯଶ୍ଚ ମାନୁଷମାତ୍ରୋଽଯମିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ସ ମନ୍ଦଧୀଃ । ହୃଷୀକେଶମଵଜ୍ଞାନାତ୍ତମାହୁଃ ପୁରୁଷାଧମମ୍
ଯିଏ ମାନବ ଭାବରେ ମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହେ, ଅବିବେକୀ ମନେ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯୋଗିନଂ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ । ଅଵମନ୍ଯେଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ତମାହୁସ୍ତମସଂ ଜନାଃ
ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ଯିଏ ମାନବ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅବହେଳା କରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବସିଥିବା ଲୋକ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଦେଵଂ ଚରାଚରାତ୍ମାନଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍। ପଦ୍ମନାଭଂ ନ ଜାନାତି ତମାହୁସ୍ତାମସଂ ବୁଧାଃ
ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ — ଚରାଚରର ଆତ୍ମା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପଦ୍ମନାଭ — ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଗଣାନ୍ତି।
କିରୀଟକୌସ୍ତୁଭଧରଂ ମିତ୍ରାଣାମଭଯଂକରମ୍। ଅଵଜାନନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଘୋରେ ତମସି ମଞ୍ଜତି
ଯିଏ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ — ମୁକୁଟ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିଧାରୀ, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା — ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଵାସୁଦେଵୋ ନମସ୍କାର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକୈଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ତସ୍ଯାମହାତ୍ମାଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିଃ
ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାମହିମା ନାୟକ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନ୍ସର୍ଷିଗକଣାନ୍ପୁରା। ଵିସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜଗାମ ଭଵନଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏପରି କଥା କହି, ପୁରାତନ କାଳରେ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ମୁନଯୋଽପ୍ସରସୋଽପି ଚ। କଥାଂ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୀତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତା ଦିଵଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା ତାତ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଵାସୁଦେଵଂ କଥଯତାଂ ସମଵାଯେ ପୁରାତନମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁରାତନ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କର ସଭାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ ଶୁଣିଛି, ପ୍ରିୟ।
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଵ୍ଯାସନାରଦଯୋଶ୍ଚାପି ସକାଶାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ରାମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଓ ନାରଦଙ୍କ ପାଖରୁ ଶୁଣିଛି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତମର୍ଥଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଭୁମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵାସୁଦେଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବୁଝି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବ, ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ବିଷୟରେ ଶୁଣି—