ଉତ୍ତମଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯତ୍ର ସୋଽଭଵତ୍। ତାନ୍ପ୍ରଯାତାନ୍ସମାଲୋକ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାଃ
ସେମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ—
ପଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ପରାନ୍। ତାନ୍ଯନୀକାନ୍ଯଥାଲୋକ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ପଛରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେହି ସେନାମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା—
ନନାଦ ସୁମହାନାଦଂ ଵିସ୍ଫୋଟମଶନେରିଵ । ତସ୍ଯ ତଂ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗାଂଶ୍ଚ ଯୁଧ୍ଯତଃ
ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେଉଁଟି ବଜ୍ର ଫୁଟିବା ସଦୃଶ; ସେଇ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି—
ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୂଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜମଭାଷତ । ନ ରୋଚତେ ମେ ସଂଗ୍ରାମୋ ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନିଥରେ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ବଲଵୀର୍ଯମସାଵିଷ୍ଟଃ ସସହାଯଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତଜ୍ । ନୈଷ ଶକ୍ଯୋ ଯୁଧା ଜେତୁମପି ଵଜ୍ରଭୃତା ସ୍ଵଯମ୍
ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହଯୋଗୀ ସହିତ, ଏହାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଲବ୍ଧଲକ୍ଷଃ ପ୍ରହାରୀ ଚ ଵଯଂ ଚ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନାଃ। ପାଞ୍ଚାଲୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈଶ୍ଚ ଦିଵସଂ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଆଘାତ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆମେ ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିନ ଆହତ।
ଇଦାନୀଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜେତୁଂ ନ ଶକ୍ଯୋଽସୌ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ରାତ୍ରୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କନ ଶକ୍ଯତେ। ଅଵହାରମତଃ କୁର୍ମଃ ଶ୍ଵୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମଃ ପରୈ ସହ
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ଜିତିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ ହେଉଛି, ରାତିରେ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ପଛକୁ ହଟିବା ଉଚିତ, ଆମେ କାଲି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହିତ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥା ଚକ୍ରୁଃସ୍ମ କୌରଵାଃ । ଉପାଯେନାପଯାନଂ ତେ ଘଟୋତ୍କଚଭଯାର୍ଦିତାଃ
ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା କୌରବମାନେ ଏହିପରି କରିଥିଲେ; ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଉପାୟରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
କୌରଵେଷୁ ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵା ଜିତକାଶିନଃ। ସିଂହନାଦାନ୍ଭୃଶଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଶ୍ଚ ଭାରତ
କୌରବମାନେ ପଛକୁ ହଟିବା ପରେ, ବିଜୟୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାରତ, ଉଚ୍ଚ ସିଂହନାଦ କରିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଜୋରରେ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଏଵଂ ତଦଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦିଵସଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଘଟୋତ୍କଚମ୍
ଏହିପରି ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦିନ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁରୁମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ହେଇଥିଲା।
କୌରଵାସ୍ତୁ ତତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଯଯୁଃ ଶିବିରଂ ସ୍ଵକମ୍। ଵ୍ରୀଡମାନା ନିଶାକାଲେ ପାଣ୍ଡଵେଯୈଃ ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ, ରାଜା, କୌରବମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଠାରେ ହାରି ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରାତିରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶରଵିକ୍ଷତଗାତ୍ରାସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡପପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ। ଯୁଦ୍ଧେ ସୁମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମହାରଥୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ତୀରରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଜୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହାରାଜ ଭୀମସେନଘଟୋତ୍କଚୌ। ପୂଜଯନ୍ତସ୍ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ
ଭୀମସେନ ଓ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ରାଜା, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ନଦନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ନାଦାଂସ୍ତୂର୍ଯସ୍ଵନଵିମିଶ୍ରିତାନ୍ । ସିଂହନାଦାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ତୋ ଵିମିଶ୍ରାଞ୍ଶଙ୍ଖନିଃ ସ୍ଵନୈଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରିଲେ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶି, ଶଙ୍ଖର ଧ୍ୱନି ସହିତ ସିଂହନାଦ କରିଲେ।
ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାତ୍ମାନଃ କମ୍ପଯନ୍ତଶ୍ଚ ମେଦିନୀମ୍ । ଘଟ୍ଟଯନ୍ତଶ୍ଚ ମର୍ମାଣି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମାରିଷ
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଉଚ୍ଚ ନାଦ କରି ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଭରିଦେଲେ, ମାରିଷ।
ପ୍ରଯାତାଃ ଶିବିରାଯୈଵ ନିଶାକାଲେ ପରଂତପ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ନୃପତିର୍ଦୀନୋ ଭ୍ରାତୃଵଧେନ ଚ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳିବାରେ ସକ୍ଷମ, ସେମାନେ ରାତିରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିଜ ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିରାଶ ହୋଇଗଲେ।
ମୁହୂର୍ତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ବାଷ୍ପଶୋକସମାକୁଲଃ। ତତଃ କୃତ୍ଵା ଵିଧିଂ ସର୍ଵଂ ଶିବିରସ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ଶୋକସଂତପ୍ତୋ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତଃ
ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅଶ୍ରୁ ଏବଂ ଶୋକରେ ଡୁବି ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ପରେ ଶିବିରର ଦାୟିତ୍ୱ ଯଥାବିଧି କରି, ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ତାପିତ ହୋଇ ଶୋକରେ ବସିଲେ।
ଭଯଂ ମେ ସୁମହଞ୍ଜାତଂ ଵିସ୍ମଯଶ୍ଚୈଵ ସଞ୍ଜଯ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁକୁମାରାଣାଂ କର୍ମ ଦେଵୈଃ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ମୋ ମନରେ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସଞ୍ଜୟ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରାଭାଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଞ୍ଜଯ ସର୍ଵଶଃ। ଚିନ୍ତା ମେ ମହତୀ ସୂତ ଭଵିଷ୍ଯତି କଥଂ ତ୍ଵିତି
ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାର ଶୁଣି, ସଞ୍ଜୟ, ମୋର ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଆସିଛି, ଏବେ କଣ ହେବ ଭାବି ଭୟ ଲାଗୁଛି।
ଧ୍ରୁଵଂ ଵିଦୁରଵାକ୍ଯାନି ଧକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ହୃଦଯଂ ମମ। ତଥା ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଦୈଵଯୋଗେନ ସଞ୍ଜଯ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଦୁରଙ୍କ କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜଳାଇଦେବ; କାରଣ, ସଞ୍ଜୟ, ସବୁ କିଛି ଦେବତାଙ୍କ ଚାଲିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମମୁଖାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଯୋଧସତ୍ତମାନ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକେଷୁ ଯୋଧଯନ୍ତି ପ୍ରହାରିଣଃ
ଯେଉଁଠି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଦେଇଛନ୍ତି।
କେନାଵଧ୍ଯା ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ । କେନ ଦତ୍ତଵରାସ୍ତାତ କିଂ ଵା ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦନ୍ତି ତେ
କିଏ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ, ମହାବଳୀ ଏବଂ ମହାତ୍ମା, ଅଜୟ କରିଛି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଛି, କିମ୍ବା କେଉଁ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି?
ଯେନ କ୍ଷଯଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦିଵି ତାରାଗଣା ଇଵ। ପୁନଃପୁନର୍ନ ମୃଷ୍ଯାମି ହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉନାହିଁ, ଆକାଶର ତାରାମାନେ ପରି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋ ସେନାକୁ ପୁନିପୁନି ହତ କରିବା ଦେଖି, ମୁଁ ସହିପାରୁନାହିଁ।
ମଯ୍ଯେଵ ଦଣ୍ଡଃ ପତତି ଦୈଵାତ୍ପରମଦାରୁଣଃ। ଯଥାଽଵଧ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତା ଯଥା ଵାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ମେ ସୁତାଃ
ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେବତାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ସବୁଠୁ ଭୟଙ୍କର ଶାସ୍ତି; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଅଜୟ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁବେଳେ ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।
ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ସଞ୍ଜଯ । ନ ହି ପାରଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଦୁଃଖସ୍ଯାସ୍ଯ କଥଂଚନ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହା ସବୁ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, କାରଣ ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କେଉଁଠି ଅଛି ମୁଁ ଦେଖିପାରୁନି।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ମହତୋ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରତରନ୍ନରଃ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯସନଂ ମନ୍ଯେ ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏକ ମଣିଷ ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ମୁଁ ଭାବୁଛି ମୋ ପୁଅମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଘାତଯିଷ୍ଯତି ମେ ସ୍ରଵାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଭୀମୋ ନ ଶଂସଯଃ। ନ ହି ପଶ୍ଯାମି ତଂ ଵୀରଂ ଯୋ ମେ ରକ୍ଷେତ୍ସୁତାନ୍ରଣେ
ଭୀମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା ଏମିତି କୌଣସି ବୀରକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନି।
ଧ୍ରୁଵଂ ଵିନାଶଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁତ୍ରାମାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ମାନ୍ମେ କାରଣଂ ସୂତ ଶକ୍ତିଂ ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସଞ୍ଜୟ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପୁଅମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାର କାରଣ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଶେଷ କରି ମୋତେ କହ।
ପୃଚ୍ଛତୋ ଵୈ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ ଯଚ୍ଚକ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାନ୍ଵିମୁଖାନ୍ରଣେ
ମୁଁ ପଚାରୁଥିବା ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ସବୁ କଥା କହିବାକୁ ତୁମେ ଉଚିତ; ଏବଂ ଦୁର୍ଯୋଧନ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛ ଫେରିବାକୁ ଦେଖି କଣ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ କୃପଶ୍ଚୈଵ ସୌବଲଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଦ୍ରୌଣିର୍ଵାପି ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵିକର୍ଣୋ ଵା ମହାବଲଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ସୌବଳ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, କିମ୍ବା ବିକର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—