ସ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୈର୍ନାଗୈର୍ଵେଦନାର୍ତଃ ଶରାହତଃ। ଅନଦତ୍ସୁମହାନାଦମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ସେଇ ହାତୀ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବେଦନାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଵ୍ଯଵର୍ତତ ମହାଘୋଷୋ ଭୈମସେନିଶରାର୍ଦିତଃ । ମୃଦିତ୍ଵା ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ
ଭୀମସେନଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେଇ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ତସ୍ଯ ତଂ ନଦତୋ ନାଦଂ ସୁଘୋରଂ ଭୀମନିଃଶ୍ଵନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ରାଜାନଂ ଚ ସୁଯୋଧନମ୍
ସେଇ ହାତୀର ଭୟାନକ ଏବଂ ଭୀତିଦାୟକ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣ ଓ ରାଜା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ଯୁଧ୍ଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ଭଗଦତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଚ ପରିଵର୍ତତେ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଗଦତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ମହାମାଯଃ ସ ଚ ରାଜାଽତିକୋପନଃ । ଏତୌ ସମେତୌ ସମରେ କାଲମୃତ୍ଯୁସମାଵୁଭୌ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ମହାମାୟାବୀ ଏବଂ ସେଇ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଶି, ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର।
ଶ୍ରୀଯତେ ଚୈଵ ହୃଷ୍ଟାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାସ୍ଵନଃ । ହସ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ସୁମହାନ୍ଭୀତସ୍ଯ ରୁଦିତଧ୍ଵନିଃ
ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହାତୀର ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରାଜାନଂ ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ । ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ସମରେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଚଳିଯିବା—ତୁମମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ—ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଦେବେ।
ତେ ତ୍ଵରଧ୍ଵଂ ମହାଵୀର୍ଯାଃ କିଂ ଚିରେଣ ପ୍ରଯାମହେ । ମହାନ୍ହି ଵର୍ତତେ ରୌଦ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ
ହେ ଶୂରବୀରମାନେ, ତୁମେ ତ୍ୱରା କର; କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ? ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।
ଭକ୍ତଶ୍ଚ କୁଲପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ପୃତନାପତିଃ। ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ପରିତ୍ରାଣଂ କର୍ତୁମସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତ
ସେ ଭକ୍ତ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଶୂର ଏବଂ ସେନାପତି; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରଥାଃ । ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତପରୀପ୍ସଯା
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଉତ୍ତମଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯତ୍ର ସୋଽଭଵତ୍। ତାନ୍ପ୍ରଯାତାନ୍ସମାଲୋକ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାଃ
ସେମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ—
ପଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ପରାନ୍। ତାନ୍ଯନୀକାନ୍ଯଥାଲୋକ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ପଛରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେହି ସେନାମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା—
ନନାଦ ସୁମହାନାଦଂ ଵିସ୍ଫୋଟମଶନେରିଵ । ତସ୍ଯ ତଂ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗାଂଶ୍ଚ ଯୁଧ୍ଯତଃ
ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେଉଁଟି ବଜ୍ର ଫୁଟିବା ସଦୃଶ; ସେଇ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି—
ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୂଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜମଭାଷତ । ନ ରୋଚତେ ମେ ସଂଗ୍ରାମୋ ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନିଥରେ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ବଲଵୀର୍ଯମସାଵିଷ୍ଟଃ ସସହାଯଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତଜ୍ । ନୈଷ ଶକ୍ଯୋ ଯୁଧା ଜେତୁମପି ଵଜ୍ରଭୃତା ସ୍ଵଯମ୍
ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହଯୋଗୀ ସହିତ, ଏହାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଲବ୍ଧଲକ୍ଷଃ ପ୍ରହାରୀ ଚ ଵଯଂ ଚ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନାଃ। ପାଞ୍ଚାଲୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈଶ୍ଚ ଦିଵସଂ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଆଘାତ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆମେ ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିନ ଆହତ।
ଇଦାନୀଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜେତୁଂ ନ ଶକ୍ଯୋଽସୌ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ରାତ୍ରୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କନ ଶକ୍ଯତେ। ଅଵହାରମତଃ କୁର୍ମଃ ଶ୍ଵୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମଃ ପରୈ ସହ
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ଜିତିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ ହେଉଛି, ରାତିରେ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ପଛକୁ ହଟିବା ଉଚିତ, ଆମେ କାଲି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହିତ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥା ଚକ୍ରୁଃସ୍ମ କୌରଵାଃ । ଉପାଯେନାପଯାନଂ ତେ ଘଟୋତ୍କଚଭଯାର୍ଦିତାଃ
ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା କୌରବମାନେ ଏହିପରି କରିଥିଲେ; ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଉପାୟରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
କୌରଵେଷୁ ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵା ଜିତକାଶିନଃ। ସିଂହନାଦାନ୍ଭୃଶଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଶ୍ଚ ଭାରତ
କୌରବମାନେ ପଛକୁ ହଟିବା ପରେ, ବିଜୟୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାରତ, ଉଚ୍ଚ ସିଂହନାଦ କରିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଜୋରରେ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଏଵଂ ତଦଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦିଵସଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଘଟୋତ୍କଚମ୍
ଏହିପରି ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦିନ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁରୁମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ହେଇଥିଲା।
କୌରଵାସ୍ତୁ ତତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଯଯୁଃ ଶିବିରଂ ସ୍ଵକମ୍। ଵ୍ରୀଡମାନା ନିଶାକାଲେ ପାଣ୍ଡଵେଯୈଃ ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ, ରାଜା, କୌରବମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଠାରେ ହାରି ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରାତିରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶରଵିକ୍ଷତଗାତ୍ରାସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡପପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ। ଯୁଦ୍ଧେ ସୁମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵଶିବିରଂ ପ୍ରତି
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମହାରଥୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ତୀରରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଜୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହାରାଜ ଭୀମସେନଘଟୋତ୍କଚୌ। ପୂଜଯନ୍ତସ୍ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ
ଭୀମସେନ ଓ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ରାଜା, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ନଦନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ନାଦାଂସ୍ତୂର୍ଯସ୍ଵନଵିମିଶ୍ରିତାନ୍ । ସିଂହନାଦାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ତୋ ଵିମିଶ୍ରାଞ୍ଶଙ୍ଖନିଃ ସ୍ଵନୈଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରିଲେ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶି, ଶଙ୍ଖର ଧ୍ୱନି ସହିତ ସିଂହନାଦ କରିଲେ।
ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାତ୍ମାନଃ କମ୍ପଯନ୍ତଶ୍ଚ ମେଦିନୀମ୍ । ଘଟ୍ଟଯନ୍ତଶ୍ଚ ମର୍ମାଣି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମାରିଷ
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଉଚ୍ଚ ନାଦ କରି ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଭରିଦେଲେ, ମାରିଷ।
ପ୍ରଯାତାଃ ଶିବିରାଯୈଵ ନିଶାକାଲେ ପରଂତପ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ନୃପତିର୍ଦୀନୋ ଭ୍ରାତୃଵଧେନ ଚ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳିବାରେ ସକ୍ଷମ, ସେମାନେ ରାତିରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିଜ ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିରାଶ ହୋଇଗଲେ।
ମୁହୂର୍ତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ବାଷ୍ପଶୋକସମାକୁଲଃ। ତତଃ କୃତ୍ଵା ଵିଧିଂ ସର୍ଵଂ ଶିବିରସ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ଶୋକସଂତପ୍ତୋ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତଃ
ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅଶ୍ରୁ ଏବଂ ଶୋକରେ ଡୁବି ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ପରେ ଶିବିରର ଦାୟିତ୍ୱ ଯଥାବିଧି କରି, ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ତାପିତ ହୋଇ ଶୋକରେ ବସିଲେ।
ଭଯଂ ମେ ସୁମହଞ୍ଜାତଂ ଵିସ୍ମଯଶ୍ଚୈଵ ସଞ୍ଜଯ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁକୁମାରାଣାଂ କର୍ମ ଦେଵୈଃ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ମୋ ମନରେ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସଞ୍ଜୟ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରାଭାଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଞ୍ଜଯ ସର୍ଵଶଃ। ଚିନ୍ତା ମେ ମହତୀ ସୂତ ଭଵିଷ୍ଯତି କଥଂ ତ୍ଵିତି
ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାର ଶୁଣି, ସଞ୍ଜୟ, ମୋର ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଆସିଛି, ଏବେ କଣ ହେବ ଭାବି ଭୟ ଲାଗୁଛି।
ଧ୍ରୁଵଂ ଵିଦୁରଵାକ୍ଯାନି ଧକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ହୃଦଯଂ ମମ। ତଥା ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଦୈଵଯୋଗେନ ସଞ୍ଜଯ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଦୁରଙ୍କ କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜଳାଇଦେବ; କାରଣ, ସଞ୍ଜୟ, ସବୁ କିଛି ଦେବତାଙ୍କ ଚାଲିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।