ଆଜଘାନ ମହାରାଜ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ମହାରଥଃ
ମହାରାଜା ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୀମକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ମହାବୀର ଧନୁର୍ଧରୀ ଭୀମ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ ହେଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛଯାଽଭିପରୀତାତ୍ମା ଧ୍ଵଜଯଷ୍ଟିଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍। ତାଂସ୍ତୁ ଭୀତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମସେନଂ ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍
ମୂର୍ଛାରେ ପଡ଼ି, ଭୀମ ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଧରିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଭିତ ଓ ଭୀମକୁ ମୂର୍ଛିତ ଦେଖିଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତତୋ ଘଟୋତ୍କଚୋ ରାଜନ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମଂ ତଥାଽଽଗତଂ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଭଗଦତ୍ତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦହାଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଘଟୋତ୍କଚ ଭୀମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସୋ ଘୋରସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ସ କୃତ୍ଵା ଦାରୁଣାଂ ମାଯାଂ ଭୂରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧିନୀମ୍
କ୍ରୋଧିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଭୟ ବଢ଼ାଇଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ନିମେଷାର୍ଧାଦ୍ଧୋରରୂପଂ ସମାସ୍ଥିତଃ। ଐରାଵତଂ ସମାରୂଢଃ ସ ଵୈ ମାଯାକୃତଂ ସ୍ଵଯମ୍
କେବଳ ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ, ନିଜ ମାୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏଇରାବତ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖାଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାନ୍ଯେଽପି ଦିଙ୍ଵାଗା ବଭୂଵୁରନୁଯାଯିନଃ। ଅଞ୍ଜନୋ ଵମାନଶ୍ଚୈଵ ମହାପଦ୍ମଶ୍ଚ ସୁପ୍ରଭଃ
ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ସାଥୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଅଞ୍ଜନ, ବାମନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାପଦ୍ମ।
ତ୍ରଯ ଏତେ ମହାନାଗା ରାକ୍ଷସୈଃ ସମଧିଷ୍ଠିତାଃ। ମହାକାଯାସ୍ତ୍ରିଧା ରାଜନ୍ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ତୋ ମଦଂ ବହୁ
ଏହି ତିନିଟି ବଡ଼ ହାତୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅଧିକ ମଦ ଝରୁଥିଲେ, ରାଜା।
ତେଜୋଵୀର୍ଯବଲୋପେତା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। ଘଟୋତ୍କଚସ୍ତୁ ସ୍ଵଂ ନାଗଂ ଚୋଦଯାମାସ ତଂ ତଦା
ତେମାନେ ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ବଳରେ ପ୍ରଚୁର, ବିରତାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ସମୟରେ ଘଟୋତ୍କଚ ନିଜ ହାତୀକୁ ଆଗେଇ ଚଳାଇଲେ।
ସଗଜଂ ଭଗଦତ୍ତଂ ତୁ ହନ୍ତୁକାମଃ ପରଂତପଃ। ତେ ଚାନ୍ଯେ ଚୋଦିତା ନାଗା ରାକ୍ଷସୈସ୍ତୈର୍ମହାବଲୈଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ଯେଉଁ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତୀ ସହିତ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ—
ପରିପେତୁଃ ସୁସଂରବ୍ଧାଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶମ୍। ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ତଂ ନାଗଂ ଵିଷାଣୈରଭ୍ଯପୀଡଯନ୍
ସେଇ ଚାରିଟି ଦାଁତ ଥିବା ହାତୀମାନେ, ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଧାଇଁ ଆସି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ହାତୀକୁ ତାଙ୍କର ଦାଁତରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୈର୍ନାଗୈର୍ଵେଦନାର୍ତଃ ଶରାହତଃ। ଅନଦତ୍ସୁମହାନାଦମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ସେଇ ହାତୀ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବେଦନାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଵ୍ଯଵର୍ତତ ମହାଘୋଷୋ ଭୈମସେନିଶରାର୍ଦିତଃ । ମୃଦିତ୍ଵା ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ
ଭୀମସେନଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେଇ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ତସ୍ଯ ତଂ ନଦତୋ ନାଦଂ ସୁଘୋରଂ ଭୀମନିଃଶ୍ଵନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ରାଜାନଂ ଚ ସୁଯୋଧନମ୍
ସେଇ ହାତୀର ଭୟାନକ ଏବଂ ଭୀତିଦାୟକ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣ ଓ ରାଜା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ଯୁଧ୍ଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ଭଗଦତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଚ ପରିଵର୍ତତେ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଗଦତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ମହାମାଯଃ ସ ଚ ରାଜାଽତିକୋପନଃ । ଏତୌ ସମେତୌ ସମରେ କାଲମୃତ୍ଯୁସମାଵୁଭୌ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ମହାମାୟାବୀ ଏବଂ ସେଇ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଶି, ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର।
ଶ୍ରୀଯତେ ଚୈଵ ହୃଷ୍ଟାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାସ୍ଵନଃ । ହସ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ସୁମହାନ୍ଭୀତସ୍ଯ ରୁଦିତଧ୍ଵନିଃ
ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହାତୀର ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରାଜାନଂ ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ । ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ସମରେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଚଳିଯିବା—ତୁମମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ—ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଦେବେ।
ତେ ତ୍ଵରଧ୍ଵଂ ମହାଵୀର୍ଯାଃ କିଂ ଚିରେଣ ପ୍ରଯାମହେ । ମହାନ୍ହି ଵର୍ତତେ ରୌଦ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ
ହେ ଶୂରବୀରମାନେ, ତୁମେ ତ୍ୱରା କର; କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ? ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।
ଭକ୍ତଶ୍ଚ କୁଲପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ପୃତନାପତିଃ। ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ପରିତ୍ରାଣଂ କର୍ତୁମସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତ
ସେ ଭକ୍ତ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଶୂର ଏବଂ ସେନାପତି; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରଥାଃ । ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତପରୀପ୍ସଯା
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଉତ୍ତମଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯତ୍ର ସୋଽଭଵତ୍। ତାନ୍ପ୍ରଯାତାନ୍ସମାଲୋକ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାଃ
ସେମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ—
ପଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ପରାନ୍। ତାନ୍ଯନୀକାନ୍ଯଥାଲୋକ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ପଛରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେହି ସେନାମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା—
ନନାଦ ସୁମହାନାଦଂ ଵିସ୍ଫୋଟମଶନେରିଵ । ତସ୍ଯ ତଂ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗାଂଶ୍ଚ ଯୁଧ୍ଯତଃ
ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେଉଁଟି ବଜ୍ର ଫୁଟିବା ସଦୃଶ; ସେଇ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି—
ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୂଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜମଭାଷତ । ନ ରୋଚତେ ମେ ସଂଗ୍ରାମୋ ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନିଥରେ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ବଲଵୀର୍ଯମସାଵିଷ୍ଟଃ ସସହାଯଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତଜ୍ । ନୈଷ ଶକ୍ଯୋ ଯୁଧା ଜେତୁମପି ଵଜ୍ରଭୃତା ସ୍ଵଯମ୍
ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହଯୋଗୀ ସହିତ, ଏହାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଲବ୍ଧଲକ୍ଷଃ ପ୍ରହାରୀ ଚ ଵଯଂ ଚ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନାଃ। ପାଞ୍ଚାଲୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈଶ୍ଚ ଦିଵସଂ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଆଘାତ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆମେ ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିନ ଆହତ।
ଇଦାନୀଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜେତୁଂ ନ ଶକ୍ଯୋଽସୌ ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ରାତ୍ରୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କନ ଶକ୍ଯତେ। ଅଵହାରମତଃ କୁର୍ମଃ ଶ୍ଵୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମଃ ପରୈ ସହ
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ଜିତିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ ହେଉଛି, ରାତିରେ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ପଛକୁ ହଟିବା ଉଚିତ, ଆମେ କାଲି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହିତ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥା ଚକ୍ରୁଃସ୍ମ କୌରଵାଃ । ଉପାଯେନାପଯାନଂ ତେ ଘଟୋତ୍କଚଭଯାର୍ଦିତାଃ
ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା କୌରବମାନେ ଏହିପରି କରିଥିଲେ; ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଉପାୟରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
କୌରଵେଷୁ ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵା ଜିତକାଶିନଃ। ସିଂହନାଦାନ୍ଭୃଶଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଶ୍ଚ ଭାରତ
କୌରବମାନେ ପଛକୁ ହଟିବା ପରେ, ବିଜୟୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାରତ, ଉଚ୍ଚ ସିଂହନାଦ କରିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଜୋରରେ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଏଵଂ ତଦଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦିଵସଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଘଟୋତ୍କଚମ୍
ଏହିପରି ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦିନ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁରୁମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ହେଇଥିଲା।