ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବଳବାନ୍ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରଭିନ୍ନେନ କୁଞ୍ଜରେଣ ଵିଶାଂପତେ । ଅଭ୍ଯଯାତ୍ସହସା ତତ୍ରଯତ୍ର ଭୀମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କ ମତଲବୀ ହାତୀକୁ ନେଇ, ଭୀମ କଠିନ ଭାବରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ହଠାତ୍ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଆପତନ୍ନେଵ ଚ ରଣେ ଭୀମସେନଂ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସମରେ ଚକ୍ରେ ଜୀମୂତ ଇଵ ଭାସ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କ ତୀରବର୍ଷାରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ ଯେ, ଭୀମ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘ ରବିକୁ ଢାକିଦିଏ।
ଅଭିମନ୍ଯୁମୁଖାସ୍ତତ୍ତୁ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହାରଥାଃ । ଭୀମସ୍ଯାଚ୍ଛାଦନଂ ଶଙ୍ଖ୍ଯେ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତାଃ
କିନ୍ତୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଭୀମଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଖି ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତ ଏନଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ଗଜଂ ଚ ଶରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ବିଭିଦୁସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀରବର୍ଷା କରି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଚାରିପାଖରୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଽଭିହତଃ ସମସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଗଜୋ ରାଜନ୍ନାନାଲିଙ୍ଗୈଃ ସୁତେଜନୈଃ
ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ହାତୀ ଅନେକ ତୀରରେ ବେଧିତ ହେଲା।
ସଂଜାତରୁଧିରୋତ୍ପୀଡଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୋଽଭଵଦ୍ରଣେ। ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାର୍କସ୍ଯ ସଂସ୍ଯୂତୋ ଜଲଦୋ ମହାନ୍
ଘାଉରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ଏହି ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ରବିର କିରଣରେ ବେଧିତ ଏକ ବଡ଼ ମେଘ।
ସଂଚୋଦିତୋ ମଦସ୍ରାଵୀ ଭଗଦତ୍ତେନ ଵାରଣଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ତନ୍ସର୍ଵାନ୍କାଲୋତ୍ସୃଷ୍ଟ ଇଵାନ୍ତକଃ
ଭଗଦତ୍ତ ହାତୀକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସହ, ମଦ ଝରୁଥିବା ସେହି ହାତୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯେପରି କାଳ ଛାଡ଼ିଦିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ।
ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ କମ୍ପଯଂଶ୍ଚରଣୈର୍ମହୀମ୍। ତସ୍ଯ ତତ୍ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ମହାରଥାଃ
ହାତୀ ଦୁଇଗୁଣ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲି, ପାଦରେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇଲା। ଏହି ବଡ଼ ଆକାର ଦେଖି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ଅସହ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ନାତିପ୍ରମନସୋଽଭଵନ୍ । ତତସ୍ତୁ ନୃପତିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନଂ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅସହ୍ୟ ଭାବି, ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାଜା ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘାନ ମହାରାଜ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ମହାରଥଃ
ମହାରାଜା ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୀମକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ମହାବୀର ଧନୁର୍ଧରୀ ଭୀମ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ ହେଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛଯାଽଭିପରୀତାତ୍ମା ଧ୍ଵଜଯଷ୍ଟିଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍। ତାଂସ୍ତୁ ଭୀତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମସେନଂ ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍
ମୂର୍ଛାରେ ପଡ଼ି, ଭୀମ ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଧରିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଭିତ ଓ ଭୀମକୁ ମୂର୍ଛିତ ଦେଖିଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତତୋ ଘଟୋତ୍କଚୋ ରାଜନ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମଂ ତଥାଽଽଗତଂ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଭଗଦତ୍ତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦହାଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଘଟୋତ୍କଚ ଭୀମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସୋ ଘୋରସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ସ କୃତ୍ଵା ଦାରୁଣାଂ ମାଯାଂ ଭୂରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧିନୀମ୍
କ୍ରୋଧିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଭୟ ବଢ଼ାଇଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ନିମେଷାର୍ଧାଦ୍ଧୋରରୂପଂ ସମାସ୍ଥିତଃ। ଐରାଵତଂ ସମାରୂଢଃ ସ ଵୈ ମାଯାକୃତଂ ସ୍ଵଯମ୍
କେବଳ ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ, ନିଜ ମାୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏଇରାବତ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖାଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାନ୍ଯେଽପି ଦିଙ୍ଵାଗା ବଭୂଵୁରନୁଯାଯିନଃ। ଅଞ୍ଜନୋ ଵମାନଶ୍ଚୈଵ ମହାପଦ୍ମଶ୍ଚ ସୁପ୍ରଭଃ
ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ସାଥୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଅଞ୍ଜନ, ବାମନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମହାପଦ୍ମ।
ତ୍ରଯ ଏତେ ମହାନାଗା ରାକ୍ଷସୈଃ ସମଧିଷ୍ଠିତାଃ। ମହାକାଯାସ୍ତ୍ରିଧା ରାଜନ୍ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ତୋ ମଦଂ ବହୁ
ଏହି ତିନିଟି ବଡ଼ ହାତୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅଧିକ ମଦ ଝରୁଥିଲେ, ରାଜା।
ତେଜୋଵୀର୍ଯବଲୋପେତା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। ଘଟୋତ୍କଚସ୍ତୁ ସ୍ଵଂ ନାଗଂ ଚୋଦଯାମାସ ତଂ ତଦା
ତେମାନେ ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ବଳରେ ପ୍ରଚୁର, ବିରତାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ସମୟରେ ଘଟୋତ୍କଚ ନିଜ ହାତୀକୁ ଆଗେଇ ଚଳାଇଲେ।
ସଗଜଂ ଭଗଦତ୍ତଂ ତୁ ହନ୍ତୁକାମଃ ପରଂତପଃ। ତେ ଚାନ୍ଯେ ଚୋଦିତା ନାଗା ରାକ୍ଷସୈସ୍ତୈର୍ମହାବଲୈଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ଯେଉଁ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତୀ ସହିତ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ—
ପରିପେତୁଃ ସୁସଂରବ୍ଧାଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶମ୍। ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ତଂ ନାଗଂ ଵିଷାଣୈରଭ୍ଯପୀଡଯନ୍
ସେଇ ଚାରିଟି ଦାଁତ ଥିବା ହାତୀମାନେ, ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଧାଇଁ ଆସି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ହାତୀକୁ ତାଙ୍କର ଦାଁତରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୈର୍ନାଗୈର୍ଵେଦନାର୍ତଃ ଶରାହତଃ। ଅନଦତ୍ସୁମହାନାଦମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ସେଇ ହାତୀ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବେଦନାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଵ୍ଯଵର୍ତତ ମହାଘୋଷୋ ଭୈମସେନିଶରାର୍ଦିତଃ । ମୃଦିତ୍ଵା ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ
ଭୀମସେନଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେଇ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ତସ୍ଯ ତଂ ନଦତୋ ନାଦଂ ସୁଘୋରଂ ଭୀମନିଃଶ୍ଵନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ରାଜାନଂ ଚ ସୁଯୋଧନମ୍
ସେଇ ହାତୀର ଭୟାନକ ଏବଂ ଭୀତିଦାୟକ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣ ଓ ରାଜା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ଯୁଧ୍ଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ହୈଡିମ୍ବେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ଭଗଦତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଚ ପରିଵର୍ତତେ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଗଦତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ମହାମାଯଃ ସ ଚ ରାଜାଽତିକୋପନଃ । ଏତୌ ସମେତୌ ସମରେ କାଲମୃତ୍ଯୁସମାଵୁଭୌ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ମହାମାୟାବୀ ଏବଂ ସେଇ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଶି, ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର।
ଶ୍ରୀଯତେ ଚୈଵ ହୃଷ୍ଟାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାସ୍ଵନଃ । ହସ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ସୁମହାନ୍ଭୀତସ୍ଯ ରୁଦିତଧ୍ଵନିଃ
ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହାତୀର ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ରାଜାନଂ ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ । ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ସମରେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଚଳିଯିବା—ତୁମମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ—ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଦେବେ।
ତେ ତ୍ଵରଧ୍ଵଂ ମହାଵୀର୍ଯାଃ କିଂ ଚିରେଣ ପ୍ରଯାମହେ । ମହାନ୍ହି ଵର୍ତତେ ରୌଦ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ
ହେ ଶୂରବୀରମାନେ, ତୁମେ ତ୍ୱରା କର; କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ? ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।
ଭକ୍ତଶ୍ଚ କୁଲପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ପୃତନାପତିଃ। ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ପରିତ୍ରାଣଂ କର୍ତୁମସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତ
ସେ ଭକ୍ତ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଶୂର ଏବଂ ସେନାପତି; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରଥାଃ । ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତପରୀପ୍ସଯା
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।