ସଂଦଧେ ଵିଶିଖଂ ଘୋର କାଲମୃତ୍ଯୁସମପ୍ରଭମ୍ । ତେନାଜଘାନ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନଂ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଭୟଙ୍କର, କାଳମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଏକ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତଃ ସ୍ଯାନ୍ଦନୋପସ୍ଥ ଆଵିଶତ୍। ସ ନିଷଣ୍ଣୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଭିଜଗାମ ହ
ଭୀମ ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ରଥର ତଳଭାଗକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବସି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତଂ ଭୀମମଭିମନ୍ଯୁପୁରୋଗମାଃ । ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ
ଭୀମଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶୂର ବାଣଧନ୍ଧା ମାନେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ତୁମୁଲାଂ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତିଗ୍ମତେଜସାମ୍ । ପାତଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ସେମାନେ ଚିନ୍ତାବିହୀନ ହୋଇ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତ୍ରିଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ
ଏହା ପରେ ଭୀମସେନ ଶକ୍ତି ଫେରାଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଏକଥର ଆଘାତ କଲେ।
ଶଲ୍ଯଂ ଚ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପାଣ୍ଡଵଃ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈର୍ମହେଷ୍ଵାସଃ ସ ଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯପଯାଦ୍ରଣାତ୍
ପାଣ୍ଡବ, ମହାନ ବାଣଧନ୍ଧା, ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ଆହତ ହୋଇ ଶଲ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ତଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ସେନାପତିଃ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଜଲସନ୍ଧଃ ସୁଲୋଚନଃ
ତାପରେ, ତୁମ ଚୌଦ ଝିଅମାନେ, ସେନାପତି ସୁଷେଣ, ଜଳସନ୍ଧ, ଏବଂ ସୁଲୋଚନ ସହିତ, ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଉଦ୍ରୋ ଭୀମରଥୋ ଭୀମୋ ଵୀରବାହୁରଲୋଲୁପଃ । ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଶ୍ଚ ଵିଵିତ୍ସୁର୍ଵିକଟଃ ସମଃ
ଉଦ୍ର, ଭୀମରଥ, ଭୀମ, ବୀରବାହୁ, ଅଲୋଲୁପ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷ, ବିବିତ୍ସୁ, ବିକଟ ଏବଂ ସମ—
ଵିସୃଜନ୍ତୋ ବହୂନ୍ବାଣାନ୍କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ । ଭୀମସେନମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ଵିଵ୍ଯଧୁଃ ସହିତା ଭୃଶମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ, ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଏକାଠି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ।
ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ତଵ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ସୃକ୍କିଣୀ ଵିଲିହନ୍ଵୀରଃ ପଶୁମଧ୍ଯେ ଯଥା ଵୃକଃ
ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିଆଳିଆ ଓଲା ଭଳି, ଟିକିରି ଚାଟି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଭିପତ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଗରୁତ୍ମାନିଵ ଵେଗିତଃ। ସେନାପତେଃ କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମହାବାହୁ ପାଣ୍ଡବ, ଗରୁଡ଼ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଧାଇ, ସେନାପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ କ୍ଷୁରଧାର ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
ସଂପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ମହାଭୁଜଃ । ଜଲସନ୍ଧଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ସୋଽନଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍
ହସି ଉଲ୍ଲାସିତ ମନରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳସନ୍ଧଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ସୁଷେଣଂ ଚ ତତୋ ହତ୍ଵା ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୃତ୍ଯଵେ। ଉଗ୍ରସ୍ଯ ସଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ଶିରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋପମଂ ଭୁଵି
ତାପରେ ସୁଷେଣଙ୍କୁ ମାରି, ମୃତ୍ୟୁ ପାଖକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଭୟଙ୍କର ଉଗ୍ରସ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡର ରକ୍ଷା ଥିବା ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପାତଯାମାସ ଭଲ୍ଲେନ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିଭୂଷିତମ୍। ଵୀରବାହୁଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ସାଶ୍ଵକେତୁଂ ସସାରଥିମ୍
ବଡ଼ ଧାର ଥିବା ବାଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ କଣ୍ଠା ଥିବା ବୀରବାହୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ସପ୍ତତିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଓ ଘୋଡ଼ା ଧ୍ୱଜକୁ ମାରିଦେଲେ।
ନିନାଯ ସମରେ ଵୀରଃ ପରଲୋକାଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଭୀମଂ ଭୀମରଥଂ ଚୋଭୌ ଭୀମସେନୋ ହସନ୍ନିଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶୂର ପାଣ୍ଡବ ଭୀମ ଓ ଭୀମରଥ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପରଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ଭୀମସେନ ହସୁଥିବା ଭଳି।
ପୁତ୍ରୌ ତେ ଦୁର୍ମଦୌ ରାଜନ୍ନନଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍ । ତତଃ ସୁଲୋଚନଂ ଭୀମଃ କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ମହାମୃଧେ
ରାଜା, ତୁମ ଦୁଇ ଅହଂକାରୀ ପୁଅଙ୍କୁ ସେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ତାପରେ ଭୀମ, ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷୁରଧାର ବାଣରେ ସୁଲୋଚନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ମିଷତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମନଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍। ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନପରାକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଭୀମସେନଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ତୁମ ପୁଅମାନେ—
ଶେଷା ଯେଽନ୍ଯେଽଭଵଂସ୍ତତ୍ର ତେ ଭୀମସ୍ଯ ଭଯାର୍ଦିତାଃ। ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତା ଦିଶୋ ରାଜନ୍ଵଧ୍ଯମାନା ମହାତ୍ମନା
ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୀମଙ୍କ ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଘାତରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଚ୍ଛାନ୍ତନଵଃ ସର୍ଵାନେଵ ମହାରଥାନ୍। ଏଷ ଭୀମୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଶୂରମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି—'
ଯଥା ପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାନ୍ଯଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାନ୍ଯଥା ଶୂରାଂଶ୍ଚ ସଂଗତାନ୍। ନିପାତଯତ୍ଯୁଗ୍ରଧନ୍ଵା ତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଣୀତ ମାଚିରମ୍
'ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଥମ, ବଡ଼, କିମ୍ବା ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଶୂର, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଧର, ବିଳମ୍ବ କରନି!'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବଳବାନ୍ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରଭିନ୍ନେନ କୁଞ୍ଜରେଣ ଵିଶାଂପତେ । ଅଭ୍ଯଯାତ୍ସହସା ତତ୍ରଯତ୍ର ଭୀମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କ ମତଲବୀ ହାତୀକୁ ନେଇ, ଭୀମ କଠିନ ଭାବରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ହଠାତ୍ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଆପତନ୍ନେଵ ଚ ରଣେ ଭୀମସେନଂ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସମରେ ଚକ୍ରେ ଜୀମୂତ ଇଵ ଭାସ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କ ତୀରବର୍ଷାରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ ଯେ, ଭୀମ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘ ରବିକୁ ଢାକିଦିଏ।
ଅଭିମନ୍ଯୁମୁଖାସ୍ତତ୍ତୁ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହାରଥାଃ । ଭୀମସ୍ଯାଚ୍ଛାଦନଂ ଶଙ୍ଖ୍ଯେ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତାଃ
କିନ୍ତୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଭୀମଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଖି ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତ ଏନଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ଗଜଂ ଚ ଶରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ବିଭିଦୁସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀରବର୍ଷା କରି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଚାରିପାଖରୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଽଭିହତଃ ସମସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଗଜୋ ରାଜନ୍ନାନାଲିଙ୍ଗୈଃ ସୁତେଜନୈଃ
ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ହାତୀ ଅନେକ ତୀରରେ ବେଧିତ ହେଲା।
ସଂଜାତରୁଧିରୋତ୍ପୀଡଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୋଽଭଵଦ୍ରଣେ। ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାର୍କସ୍ଯ ସଂସ୍ଯୂତୋ ଜଲଦୋ ମହାନ୍
ଘାଉରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ଏହି ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ରବିର କିରଣରେ ବେଧିତ ଏକ ବଡ଼ ମେଘ।
ସଂଚୋଦିତୋ ମଦସ୍ରାଵୀ ଭଗଦତ୍ତେନ ଵାରଣଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ତନ୍ସର୍ଵାନ୍କାଲୋତ୍ସୃଷ୍ଟ ଇଵାନ୍ତକଃ
ଭଗଦତ୍ତ ହାତୀକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସହ, ମଦ ଝରୁଥିବା ସେହି ହାତୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯେପରି କାଳ ଛାଡ଼ିଦିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ।
ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ କମ୍ପଯଂଶ୍ଚରଣୈର୍ମହୀମ୍। ତସ୍ଯ ତତ୍ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ମହାରଥାଃ
ହାତୀ ଦୁଇଗୁଣ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲି, ପାଦରେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇଲା। ଏହି ବଡ଼ ଆକାର ଦେଖି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ଅସହ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ନାତିପ୍ରମନସୋଽଭଵନ୍ । ତତସ୍ତୁ ନୃପତିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନଂ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅସହ୍ୟ ଭାବି, ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାଜା ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।