କୌରଵଂ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ଅଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଅଜୟ ମନୋଭାବ ଥିବା ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ ଯୋଡ଼ା ଥିବା ବାଣରେ କୌରବଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ସୋମଦତ୍ତିଂ ରଣେ ଯତ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତଂ ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ସାତ୍ଯକିଂ ରଭସଂ ରଣେ। ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସମନ୍ତାତ୍ସୁମହୌଜସଃ
ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଜାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭାରତ । ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ଭୀମସେନ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗଦା ଉଠାଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ । ନନ୍ଦକସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ତୁମର ପୁଅ ନନ୍ଦକ, ଅଗଣେୟ ରଥ ସହିତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଶିଖୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ କଙ୍କପତ୍ରୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା ରାଜନ୍ଭୀମସେନଂ ମହାରଥମ୍
ଏହିବେଳେ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛଅଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଠିନ କଂକପତ୍ର ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାର୍ଗଣୈର୍ନଵଭିଃ ଶିତୈଃ । ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵରଥଂ ସୁମହାବଲଃ
ତା’ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୀମଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢିଲେ।
ଆରୁରୋହ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଶୋକଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତେ ମହାରଥାଃ ଶୂରା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଚଢି, ବିଶୋକଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଶୂର ବନ୍ଧୁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ମାମେଵ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ହନ୍ତୁମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତା ଯୁଧି। ମନୋରଥଦ୍ରୁମୋଽସ୍ମାକଂ ଚିନ୍ତିତୋ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
'ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଯେଉଁ ଆଶା ପୋଷିଥିଲୁ, ଏବେ ସେ ଆଶା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ସଫଲଃ ସୂତ ଚାଦ୍ଯେହ ଯୋଽହଂ ପଶ୍ଯାମି ସୋଦରାନ୍। ଯତ୍ରାଶୋକସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ରେଣଵୋ ରଥନେମିଭିଃ
'ହେ ସାରଥି, ଆଜି ଏଠାରେ ସେ ଆଶା ସଫଳ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରଥର ଚକା ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳି ଦୁଃଖ ବିନା ଉଡୁଛି।'
ପ୍ରଯାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଂ ହି ଶରବୃନ୍ଦୈର୍ଦିଗନ୍ତରେ । ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ସୁଯୋଧନଃ
'ଏଠାରେ ଦୂରେ ଦୂରେ ଅନେକ ତୀର ଆକାଶରେ ଉଡୁଛି; ସେଠି ରାଜା ସୁୟୋଧନ ନିଜେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।'
ଭ୍ରାତରଶ୍ଚାସ୍ଯ ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ କୁଲପୁତ୍ରା ମଦୋତ୍କଟାଃ । ଏତାନଦ୍ଯ ହନିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ
'ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ଓ ଗର୍ବିତ ବଂଶଜ; ଆଜି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ସାମ୍ନାରେ ମାରିଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତସ୍ମାନ୍ମମାଶ୍ଵାନ୍ସଂଗ୍ରମେ ଯତ୍ତଃ ସଂଯଚ୍ଛ ସାରଥେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥସ୍ତଵ ପୁତ୍ରଂ ଵିଶାଂପତେ
'ତେଣୁ, ସାରଥି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।' ଏଭଳି କହି, ପାର୍ଥ ତା’ପରେ ତୁମର ପୁଅଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ। ନନ୍ଦକଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ଭାଣୈରଭ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏବଂ ତିନୋଟି ତୀରରେ ନନ୍ଦକଙ୍କ ଛାତି ଭିତରେ ବେଧିଦେଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭୀମଂ ମହାବଲମ୍। ତ୍ରିଭିରନ୍ଯୈଃ ସୁନିଶିତୈର୍ଵିଶୋକଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭୀମଙ୍କୁ ସାଠିଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କରି, ପୁନି ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ବେଧିଦେଲେ।
ଭିମସ୍ଯ ଚ ରଣେ ରାଜନ୍ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାସୁରମ୍ । ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ଭୃଶଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୌସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ହସନ୍ନିଵ
ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ ହସି ହସି ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ ତୀରରେ ଭୀମଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ଧନୁଷ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ନିକଟରେ କାଟିଦେଲେ।
ସମରେ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯନ୍ତାରଂ ଵିଶୋକଂ ତୁ ଵୃକୋଦରଃ । ପୀଡିତଂ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଧନ୍ଵିନା
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଭୀମ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ସଂରବ୍ଧୋ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ପରାମୃଶମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତେ ମହାରାଜ ଵଧାର୍ଥଂ ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅତି କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍କୁ ଧରିଲେ, ରାଜା, ତୁମର ପୁଅଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ସମାଦଧତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷୁରପ୍ରଂ ରୋମଵାହିନମ୍ । ତେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ନୃପତେର୍ଭୀମଃ କାର୍ମୁକମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଦାଡ଼ି ଉଠାଉଥିବା କ୍ଷୁରପ୍ର ତୀର ଧରି, ଏହାଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍କୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽପଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦତ୍ତ ସତ୍ଵରଂ ଵେଗଵତ୍ତରମ୍
ତୁମର ପୁଅ, କ୍ରୋଧରେ ମତିହାରା ହୋଇ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧନୁଷ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଏକ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଧନୁଷ୍କୁ ଧରିଲେ।
ସଂଦଧେ ଵିଶିଖଂ ଘୋର କାଲମୃତ୍ଯୁସମପ୍ରଭମ୍ । ତେନାଜଘାନ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନଂ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଭୟଙ୍କର, କାଳମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଏକ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତଃ ସ୍ଯାନ୍ଦନୋପସ୍ଥ ଆଵିଶତ୍। ସ ନିଷଣ୍ଣୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଭିଜଗାମ ହ
ଭୀମ ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କ ରଥର ତଳଭାଗକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବସି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତଂ ଭୀମମଭିମନ୍ଯୁପୁରୋଗମାଃ । ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ
ଭୀମଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶୂର ବାଣଧନ୍ଧା ମାନେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ତୁମୁଲାଂ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତିଗ୍ମତେଜସାମ୍ । ପାତଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ସେମାନେ ଚିନ୍ତାବିହୀନ ହୋଇ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତ୍ରିଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ
ଏହା ପରେ ଭୀମସେନ ଶକ୍ତି ଫେରାଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଏକଥର ଆଘାତ କଲେ।
ଶଲ୍ଯଂ ଚ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପାଣ୍ଡଵଃ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈର୍ମହେଷ୍ଵାସଃ ସ ଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯପଯାଦ୍ରଣାତ୍
ପାଣ୍ଡବ, ମହାନ ବାଣଧନ୍ଧା, ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ଆହତ ହୋଇ ଶଲ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ତଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ସେନାପତିଃ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଜଲସନ୍ଧଃ ସୁଲୋଚନଃ
ତାପରେ, ତୁମ ଚୌଦ ଝିଅମାନେ, ସେନାପତି ସୁଷେଣ, ଜଳସନ୍ଧ, ଏବଂ ସୁଲୋଚନ ସହିତ, ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଉଦ୍ରୋ ଭୀମରଥୋ ଭୀମୋ ଵୀରବାହୁରଲୋଲୁପଃ । ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଶ୍ଚ ଵିଵିତ୍ସୁର୍ଵିକଟଃ ସମଃ
ଉଦ୍ର, ଭୀମରଥ, ଭୀମ, ବୀରବାହୁ, ଅଲୋଲୁପ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷ, ବିବିତ୍ସୁ, ବିକଟ ଏବଂ ସମ—
ଵିସୃଜନ୍ତୋ ବହୂନ୍ବାଣାନ୍କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ । ଭୀମସେନମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ଵିଵ୍ଯଧୁଃ ସହିତା ଭୃଶମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ, ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଏକାଠି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ।
ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ତଵ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ସୃକ୍କିଣୀ ଵିଲିହନ୍ଵୀରଃ ପଶୁମଧ୍ଯେ ଯଥା ଵୃକଃ
ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିଆଳିଆ ଓଲା ଭଳି, ଟିକିରି ଚାଟି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।