ମହତା ରଥଘୋଷେଣ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା । ଛାଦଯଞ୍ଶରଵର୍ଷେଣ ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଵୃଷ୍ଟିମାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ, ଭୟଙ୍କର ରଥଧ୍ୱନି ସହିତ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ, ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ।
ତମାଯାନ୍ତଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦୀଯାଦମର୍ଷିତଃ
ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ପରି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଆସୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୀମ, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ, ସେଠିକୁ ମୁହଁମୁହିଁ ଯିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ସାତ୍ଯକିଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧଃ ଶିନିପ୍ରଵୀରୋଽଭ୍ଯପତତ୍ପିତାମହମ୍। ନିଘ୍ନନ୍ନମିତ୍ରାନ୍ଧନୁଷା ଦୃଢେନ ସଂକମ୍ପଯଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ସାତ୍ୟକି, ଶିନିବଂଶର ବୀର, ପିତାମହଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବାଣ ମାରି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
ତଂ ଯାନ୍ତମଶ୍ଵୈ ରଜତପ୍ରକାଶୈଃ ଶରାନ୍ଵପନ୍ତଂ ନିଶିତାନ୍ସୁପୁଙ୍ଖାନ୍। ନାଶକ୍ନଵନ୍ଧାରଯିତୁଂ ତଦାନୀଂ ସର୍ଵେ ଗଣା ଭାରତ ଯେ ତ୍ଵଦୀଯାଃ
ସେ ଚାନ୍ଦି ପରି ଚମକୁଥିବା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଫିତା ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତୁମ ସେନାର କେହି ମଧ୍ୟ ସେଠି ସେଠି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଵିଧ୍ଯଦେନଂ ଦଶଭିଃ ପୃଷତ୍କୈଃ- ରଲମ୍ବୁସୋ ରାକ୍ଷସୋଽସୌ ତଦାନୀମ୍ । ଶରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପ୍ରତିଵିଦ୍ଧ୍ଯ ତଂ ଚ ନପ୍ତା ଶିନେରଭ୍ଯପତଦ୍ରଥେନ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ଅଲମ୍ବୁଷା ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଶିନିର ନାତି ଚାରିଟି ବାଣ ଦେଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ ଓ ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନ୍ଵାଗତଂ ଵୃଷ୍ଣିଵରଂ ନିଶମ୍ଯ ତଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯେ ପରିଵର୍ତମାନମ୍। ପ୍ରଦ୍ରାଵଯନ୍ତଂ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚ ପ୍ରଣଦନ୍ତମାଜୌ
ବୃଷ୍ଣିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୂରୁଥିଲେ, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟାଉଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଯୋଧାସ୍ତ୍ଵଦୀଯାଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵର୍ଷ- ନ୍ମେଘା ଯଥା ଭୂଧରମମ୍ବୁଵେଗୈଃ । ତଥାପି ତଂ ଧାରଯିତୁଂ ନ ଶେକୁ- ର୍ମଧ୍ଯଂଦିନେ ସୂର୍ଯମିଵାତପନ୍ତମ୍
ତୁମ ସେନାମାନେ ମେଘ ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ; ତଥାପି, ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପିତ ହେଉଥିବା ସେଉଁଠି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନଵିଷଣ୍ଣ ଆସୀ- ଦୃତେ ରାଜନ୍ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାତ୍। ସ ଵୈ ସମାଦାଯ ଧନୁର୍ମହାତ୍ମା ଭିରିଶ୍ରଵା ଭାରତ ସୌମଦତ୍ତିଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଉନଥିଲେ, କେବଳ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ି। ସେ ମହାତ୍ମା ଭୂରିଶ୍ରବା, ହେ ଭାରତ, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଵ୍ଯପନୀଯମାନା- ନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ସାତ୍ଯକିଂ ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛନ୍
ନିଜ ରଥମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ସାତ୍ୟକି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ଭୂରିଶ୍ରଵା ରାଜନ୍ସାତ୍ଯକିଂ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ। ପ୍ରାଵିଧ୍ଯଦ୍ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୋତ୍ରୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଭୂରିଶ୍ରବା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ନଅଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ଯେପରି ମହାହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦେଇ ଚୋଟ ଦିଅନ୍ତି।
କୌରଵଂ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ଅଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଅଜୟ ମନୋଭାବ ଥିବା ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ ଯୋଡ଼ା ଥିବା ବାଣରେ କୌରବଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ସୋମଦତ୍ତିଂ ରଣେ ଯତ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତଂ ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ସାତ୍ଯକିଂ ରଭସଂ ରଣେ। ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସମନ୍ତାତ୍ସୁମହୌଜସଃ
ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଜାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭାରତ । ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ଭୀମସେନ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗଦା ଉଠାଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ । ନନ୍ଦକସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ତୁମର ପୁଅ ନନ୍ଦକ, ଅଗଣେୟ ରଥ ସହିତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଶିଖୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ କଙ୍କପତ୍ରୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା ରାଜନ୍ଭୀମସେନଂ ମହାରଥମ୍
ଏହିବେଳେ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛଅଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଠିନ କଂକପତ୍ର ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାର୍ଗଣୈର୍ନଵଭିଃ ଶିତୈଃ । ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵରଥଂ ସୁମହାବଲଃ
ତା’ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୀମଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢିଲେ।
ଆରୁରୋହ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଶୋକଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତେ ମହାରଥାଃ ଶୂରା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଚଢି, ବିଶୋକଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଶୂର ବନ୍ଧୁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ମାମେଵ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ହନ୍ତୁମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତା ଯୁଧି। ମନୋରଥଦ୍ରୁମୋଽସ୍ମାକଂ ଚିନ୍ତିତୋ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
'ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଯେଉଁ ଆଶା ପୋଷିଥିଲୁ, ଏବେ ସେ ଆଶା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ସଫଲଃ ସୂତ ଚାଦ୍ଯେହ ଯୋଽହଂ ପଶ୍ଯାମି ସୋଦରାନ୍। ଯତ୍ରାଶୋକସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ରେଣଵୋ ରଥନେମିଭିଃ
'ହେ ସାରଥି, ଆଜି ଏଠାରେ ସେ ଆଶା ସଫଳ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରଥର ଚକା ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳି ଦୁଃଖ ବିନା ଉଡୁଛି।'
ପ୍ରଯାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଂ ହି ଶରବୃନ୍ଦୈର୍ଦିଗନ୍ତରେ । ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ସୁଯୋଧନଃ
'ଏଠାରେ ଦୂରେ ଦୂରେ ଅନେକ ତୀର ଆକାଶରେ ଉଡୁଛି; ସେଠି ରାଜା ସୁୟୋଧନ ନିଜେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।'
ଭ୍ରାତରଶ୍ଚାସ୍ଯ ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ କୁଲପୁତ୍ରା ମଦୋତ୍କଟାଃ । ଏତାନଦ୍ଯ ହନିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ
'ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ଓ ଗର୍ବିତ ବଂଶଜ; ଆଜି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ସାମ୍ନାରେ ମାରିଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତସ୍ମାନ୍ମମାଶ୍ଵାନ୍ସଂଗ୍ରମେ ଯତ୍ତଃ ସଂଯଚ୍ଛ ସାରଥେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥସ୍ତଵ ପୁତ୍ରଂ ଵିଶାଂପତେ
'ତେଣୁ, ସାରଥି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।' ଏଭଳି କହି, ପାର୍ଥ ତା’ପରେ ତୁମର ପୁଅଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ। ନନ୍ଦକଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ଭାଣୈରଭ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏବଂ ତିନୋଟି ତୀରରେ ନନ୍ଦକଙ୍କ ଛାତି ଭିତରେ ବେଧିଦେଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭୀମଂ ମହାବଲମ୍। ତ୍ରିଭିରନ୍ଯୈଃ ସୁନିଶିତୈର୍ଵିଶୋକଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭୀମଙ୍କୁ ସାଠିଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କରି, ପୁନି ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ବେଧିଦେଲେ।
ଭିମସ୍ଯ ଚ ରଣେ ରାଜନ୍ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାସୁରମ୍ । ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ଭୃଶଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣୌସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ହସନ୍ନିଵ
ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ ହସି ହସି ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ ତୀରରେ ଭୀମଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ଧନୁଷ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ନିକଟରେ କାଟିଦେଲେ।
ସମରେ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯନ୍ତାରଂ ଵିଶୋକଂ ତୁ ଵୃକୋଦରଃ । ପୀଡିତଂ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଧନ୍ଵିନା
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଭୀମ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ସଂରବ୍ଧୋ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ପରାମୃଶମ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତେ ମହାରାଜ ଵଧାର୍ଥଂ ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅତି କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍କୁ ଧରିଲେ, ରାଜା, ତୁମର ପୁଅଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ସମାଦଧତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷୁରପ୍ରଂ ରୋମଵାହିନମ୍ । ତେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ନୃପତେର୍ଭୀମଃ କାର୍ମୁକମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଦାଡ଼ି ଉଠାଉଥିବା କ୍ଷୁରପ୍ର ତୀର ଧରି, ଏହାଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍କୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽପଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦତ୍ତ ସତ୍ଵରଂ ଵେଗଵତ୍ତରମ୍
ତୁମର ପୁଅ, କ୍ରୋଧରେ ମତିହାରା ହୋଇ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧନୁଷ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଏକ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଧନୁଷ୍କୁ ଧରିଲେ।