ସାଦିନଶ୍ଚାଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେଭ୍ଯୋ ଭୂମୌ ଵାପି ପଦାତିନଃ । ଗଦଯା ଵ୍ଯଵମତ୍ସର୍ଵାନ୍ଵାତୋ ଵୃକ୍ଷାନିଵୌଜସା
ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଥିବା ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ଭୂମିରେ ଥିବା ପଦାତିମାନେ—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ପିଟିଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ତାଳରେ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ।
ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ବଲେ। ସାପି ପ୍ରଞ୍ଜାନସାମାସୈଃ ପ୍ରଦିଗ୍ଧା ରୁଧିରେଣ ଚ
ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସେନାରେ ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ, ହତ ଯୋଧା ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଲେପିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାରୌଦ୍ରା ଗଦା ନାଗାଶ୍ଵପାତନୀ। ତତ୍ରତତ୍ର ହତୈଶ୍ଚାପି ମନୁଷ୍ଯଗଜଵାଜିଭିଃ
ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମହାଗଦା, ଯାହା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂଇଁ ପକାଉଥିଲା, ସେଠାସେଠି ହତ ମଣିଷ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରଣାଙ୍ଗଣଂ ସମଭଵନ୍ମୃତ୍ଯୋରାଵାସସନ୍ନିଭମ୍ । ପିନାକମିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାଭିଘ୍ନତଃ ପଶୂନ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନିଜ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ର ପଶୁମାନେ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଚାଳନ୍ତି।
ଯମଦଣ୍ଡୋପମାମୁଗ୍ରାମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନାମ୍ । ଦଦୃଶୁର୍ଭୀମସେନସ୍ଯ ରୌଦ୍ରାଂ ଵିଶସନୀଂ ଗଦାମ୍
ସେମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗଦାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା ଏବଂ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଆଵିଧ୍ଯତୋ ଗଦାଂ ତସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ବଭୌ ରୂପଂ ମହାଘୋରଂ କାଲସ୍ଯେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ଗଦା ଘୁଞ୍ଚାଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ରୂପ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳର ରୂପ।
ତଂ ତଥା ମହତୀଂ ସେନାଂ ଦ୍ରାଵଯନ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମଵାଯାନ୍ତଂ ସର୍ଵେ ଵିମନସୋଽଭଵନ୍
ସେ ଯେଉଁପରି ଭାରୀ ସେନାକୁ ପୁନିପୁନି ପଛକୁ ହଟାଉଥିଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ମନମନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯତୋଯତଃ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ସ୍ମ ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ତେନତେନ ସ୍ମ ଦୀର୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଭାରତ
ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ଗଦା ଉଠାଇ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭାରତୀୟ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଦାରଯନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯାନି ବଲେନାମିତଵିକ୍ରମମ୍ । ଗ୍ରସମାନମନୀକାନି ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍
ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ସେନାକୁ ଭେଦି ଯାଉଥିଲେ, ବଡ଼ ପାଟି ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ପରି ସେ ଦଳକୁ ଗିଲିଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ତଥା ଭୀମକର୍ମାଣଂ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଗଦମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃକୋଦରଂ ଭୀଷ୍ମଃ ସହସୈଵ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଗଦା ଧରିଥିବା ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ।
ମହତା ରଥଘୋଷେଣ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା । ଛାଦଯଞ୍ଶରଵର୍ଷେଣ ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଵୃଷ୍ଟିମାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ, ଭୟଙ୍କର ରଥଧ୍ୱନି ସହିତ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ, ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ।
ତମାଯାନ୍ତଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦୀଯାଦମର୍ଷିତଃ
ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ପରି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଆସୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୀମ, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ, ସେଠିକୁ ମୁହଁମୁହିଁ ଯିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ସାତ୍ଯକିଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧଃ ଶିନିପ୍ରଵୀରୋଽଭ୍ଯପତତ୍ପିତାମହମ୍। ନିଘ୍ନନ୍ନମିତ୍ରାନ୍ଧନୁଷା ଦୃଢେନ ସଂକମ୍ପଯଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ସାତ୍ୟକି, ଶିନିବଂଶର ବୀର, ପିତାମହଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବାଣ ମାରି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
ତଂ ଯାନ୍ତମଶ୍ଵୈ ରଜତପ୍ରକାଶୈଃ ଶରାନ୍ଵପନ୍ତଂ ନିଶିତାନ୍ସୁପୁଙ୍ଖାନ୍। ନାଶକ୍ନଵନ୍ଧାରଯିତୁଂ ତଦାନୀଂ ସର୍ଵେ ଗଣା ଭାରତ ଯେ ତ୍ଵଦୀଯାଃ
ସେ ଚାନ୍ଦି ପରି ଚମକୁଥିବା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଫିତା ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତୁମ ସେନାର କେହି ମଧ୍ୟ ସେଠି ସେଠି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଵିଧ୍ଯଦେନଂ ଦଶଭିଃ ପୃଷତ୍କୈଃ- ରଲମ୍ବୁସୋ ରାକ୍ଷସୋଽସୌ ତଦାନୀମ୍ । ଶରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପ୍ରତିଵିଦ୍ଧ୍ଯ ତଂ ଚ ନପ୍ତା ଶିନେରଭ୍ଯପତଦ୍ରଥେନ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ଅଲମ୍ବୁଷା ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଶିନିର ନାତି ଚାରିଟି ବାଣ ଦେଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ ଓ ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନ୍ଵାଗତଂ ଵୃଷ୍ଣିଵରଂ ନିଶମ୍ଯ ତଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯେ ପରିଵର୍ତମାନମ୍। ପ୍ରଦ୍ରାଵଯନ୍ତଂ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚ ପ୍ରଣଦନ୍ତମାଜୌ
ବୃଷ୍ଣିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୂରୁଥିଲେ, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟାଉଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଯୋଧାସ୍ତ୍ଵଦୀଯାଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵର୍ଷ- ନ୍ମେଘା ଯଥା ଭୂଧରମମ୍ବୁଵେଗୈଃ । ତଥାପି ତଂ ଧାରଯିତୁଂ ନ ଶେକୁ- ର୍ମଧ୍ଯଂଦିନେ ସୂର୍ଯମିଵାତପନ୍ତମ୍
ତୁମ ସେନାମାନେ ମେଘ ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ; ତଥାପି, ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପିତ ହେଉଥିବା ସେଉଁଠି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନଵିଷଣ୍ଣ ଆସୀ- ଦୃତେ ରାଜନ୍ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାତ୍। ସ ଵୈ ସମାଦାଯ ଧନୁର୍ମହାତ୍ମା ଭିରିଶ୍ରଵା ଭାରତ ସୌମଦତ୍ତିଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଉନଥିଲେ, କେବଳ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ି। ସେ ମହାତ୍ମା ଭୂରିଶ୍ରବା, ହେ ଭାରତ, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଵ୍ଯପନୀଯମାନା- ନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ସାତ୍ଯକିଂ ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛନ୍
ନିଜ ରଥମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ସାତ୍ୟକି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ଭୂରିଶ୍ରଵା ରାଜନ୍ସାତ୍ଯକିଂ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ। ପ୍ରାଵିଧ୍ଯଦ୍ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୋତ୍ରୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଭୂରିଶ୍ରବା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ନଅଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ଯେପରି ମହାହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦେଇ ଚୋଟ ଦିଅନ୍ତି।
କୌରଵଂ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ଅଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଅଜୟ ମନୋଭାବ ଥିବା ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ ଯୋଡ଼ା ଥିବା ବାଣରେ କୌରବଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୋଦର୍ଯୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ସୋମଦତ୍ତିଂ ରଣେ ଯତ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତଂ ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ସାତ୍ଯକିଂ ରଭସଂ ରଣେ। ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସମନ୍ତାତ୍ସୁମହୌଜସଃ
ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଜାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭାରତ । ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
ଭୀମସେନ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗଦା ଉଠାଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ । ନନ୍ଦକସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ତୁମର ପୁଅ ନନ୍ଦକ, ଅଗଣେୟ ରଥ ସହିତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଶିଖୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ କଙ୍କପତ୍ରୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା ରାଜନ୍ଭୀମସେନଂ ମହାରଥମ୍
ଏହିବେଳେ, ରାଜା, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛଅଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଠିନ କଂକପତ୍ର ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାର୍ଗଣୈର୍ନଵଭିଃ ଶିତୈଃ । ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵରଥଂ ସୁମହାବଲଃ
ତା’ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୀମଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢିଲେ।
ଆରୁରୋହ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଶୋକଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତେ ମହାରଥାଃ ଶୂରା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଚଢି, ବିଶୋକଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଶୂର ବନ୍ଧୁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ମାମେଵ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ହନ୍ତୁମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତା ଯୁଧି। ମନୋରଥଦ୍ରୁମୋଽସ୍ମାକଂ ଚିନ୍ତିତୋ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
'ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଯେଉଁ ଆଶା ପୋଷିଥିଲୁ, ଏବେ ସେ ଆଶା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ସଫଲଃ ସୂତ ଚାଦ୍ଯେହ ଯୋଽହଂ ପଶ୍ଯାମି ସୋଦରାନ୍। ଯତ୍ରାଶୋକସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ରେଣଵୋ ରଥନେମିଭିଃ
'ହେ ସାରଥି, ଆଜି ଏଠାରେ ସେ ଆଶା ସଫଳ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରଥର ଚକା ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳି ଦୁଃଖ ବିନା ଉଡୁଛି।'