ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନଂ ଗଦଯା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାରତ। ଅପଶ୍ଯାମ ରଣେ ଭୀମଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତମିଵ ଶଙ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଦା ଘୁମାଉଥିଲେ, ଶିବ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯମଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗୁର୍ଵୀମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମକସ୍ଵନାମ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଯ ରୌଦ୍ରାଂ ଵିଶସନୀଂ ଗଦାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭାରୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି ଭଳି ଗଞ୍ଜନ୍ତି, ଏହା ଧ୍ବଂସର ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା।
ଵିମିଶ୍ରାଂ କେଶମଞ୍ଜାଭିଃ ପ୍ରଦିଗ୍ଧାଂ ରୁଧିରେଣ ଚ। ପିନାକମିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାଭିଘ୍ନତଃ ପଶୂନ୍
କେଶ ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇଥିବା ସେ ଗଦା, ରୁଦ୍ର କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ପିନାକ ଚାଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଥା ପଶୂନାଂ ସଙ୍ଘାତଂ ଯଷ୍ଟ୍ଯା ପାଲଃ ପ୍ରକାଲଯେତ୍। ତଥା ଭୀମୋ ଗଜାନୀକଂ ଗଦଯା ସମକାଲଯତ୍
ଯେପରି ଏକ ଗୋପାଳ ଛଡ଼ ଦେଇ ଗାଈମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ହଂକାଇ ନେଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭୀମ ଗଦା ଦେଇ ହାତୀ ସେନାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ଗଦଯା ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ମାର୍ଗଣୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍କୁଞ୍ଜରାସ୍ତଵ
ଗଦା ଘାତ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ତୁମ ହାତୀମାନେ ନିଜ ସେନାକୁ ଚାପି ଦେଇ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ମହାଵାତ ଇଵାଭ୍ରାଣି ଵିଧମିତ୍ଵା ସ ଵାରଣାନ୍। ଅତିଷ୍ଠତ୍ତୁମୁଲେ ଭୀମଃ ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଶୂଲଭୃତ୍
ଏକ ବଡ଼ ପବନ ମେଘମାନେକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିବା ପରି, ଭୀମ ହାତୀମାନେକୁ ଭଗାଇ ଦେଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଲେ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ଗଜାନୀକେ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ଭୀମସେନଂ ଧ୍ନତେତ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ସେହି ହାତୀ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଭୀମସେନଂ ନଦନ୍ତଂ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ତାପରେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଦେଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଂ ବଲୌଘମପର୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁଃସହମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ସୁଦୁଷ୍ପାରଂ ସମୁଦ୍ରିମିଵ ପର୍ଵଣି
ସେଇ ଅସୀମ ସେନାବଳୀ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏମିତି ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା, ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ୱାରରେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲଂ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦିତମ୍ । ଅନନ୍ତରଥପାଦାତଂ ରଜସା ସର୍ଵତୋ ଵୃତମ୍
ସେହି ସେନା ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଠସାଠସି ଥିଲା, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା, ସମସ୍ତଦିଗରେ ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଧୂଳିରେ ମୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା।
ତଂ ଭୀମସେନଃ ସମରେ ମହୋଦଧିମିଵାପରମ୍ । ସେନାସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଵେଲେଵ ସମଵାରଯତ୍
ସେହି ଅଚଳ ସେନାସାଗରକୁ ଯେପରି ତଟବନ୍ଧ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ରୋକେ, ସେହିପରି ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିଦେଲେ।
ତଦାଶ୍ଚର୍ଯମପଶ୍ଯାମ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭୀମସେନସ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଆମେ ଦେଖିଲୁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ମାନବ ସାଧ୍ୟତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ।
ଉଦୀର୍ଣାନ୍ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସାଶ୍ଵାନ୍ସରଥକୁଞ୍ଜରାନ୍ । ଅସଂଭ୍ରମଂ ଭୀମସେନୋ ଗଦଯା ସମଵାରଯତ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ଭୀମସେନ ନିର୍ଭୀକ ଭାବେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ସ ସଂଵାର୍ଯ ବଲୌଘାଂସ୍ତନ୍ଗଦଯା ରଥିନାଂ ଵରଃ। ଅତିଷ୍ଠତ୍ତୁମୁଲେ ଭୀମୋ ଗିରିର୍ମେରୁରିଵାଚଲଃ
ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେହି ସେନାର ତରଙ୍ଗକୁ ରୋକି, ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁତୁମୁଲେ ଘୋରେ କାଲେ ପରମଦାରୁଣେ। ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ପୁଅମାନେ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚାପରାଜିତଃ । ନ ପ୍ରାଜହନ୍ଭୀମସେନଂ ଭଯେ ଜାତେ ମହାବଲମ୍
ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଅଜୟ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇନଥିଲେ।
ତତଃ ଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ଅଧାଵତ୍ତାଵକାନ୍ଯୋଧାନ୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ତାପରେ, ଭାରୀ ଏବଂ ଲୋହାର ମହାଗଦା ଧରି, ସେ ତୁମର ସେନା ଉପରେ ଏମିତି ଧାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଆସନ୍ତି।
ପୋଯଯନ୍ରଥବୃନ୍ଦାନି ଵାଜିବୃନ୍ଦନି ଚାଭିଭୂଃ । କର୍ଷଯନ୍ରଥଵୃନ୍ଦାନି ବାହୁଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ପାଣ୍ଡବ ରଥମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଘୋଡ଼ା ଦଳକୁ ଅଧିକାର କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ରଥ ଦଳକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ଵିନିଧ୍ରନ୍ଯଚତତ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୁଗାନ୍ତେ କାଲଵିଦ୍ଵିଭୁଃ । ଊରୁଵେଗେନ ସଂକର୍ଷନ୍ରଥଜାଲାନି ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ପାଣ୍ଡବ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଛିଟିକିଦେଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରେ, ତାଙ୍କର ଉରୁବଳରେ ରଥମାଳାକୁ ଟାଣି ନେଲେ।
ବଲାନି ସଂମମର୍ଦାଶୁ ନଡ୍ଵଲାନୀଵ କୁଞ୍ଜରଃ । ମୃଦ୍ଗନ୍ରଥେଭ୍ଯୋ ରଥିନୋ ଗଜେଭ୍ଯୋ ଗଜଯୋଧିନଃ
ସେ ହାତୀ ଯେପରି ନଡ଼ ଚାପିଦେଇ ଚାଲେ, ସେହିପରି ତିନି ସେନାକୁ ଚୁର୍ମାର କଲେ; ରଥରୁ ରଥି, ହାତୀରୁ ହାତୀଯୋଧାମାନେ ଚୁର୍ମାର ହେଲେ।
ସାଦିନଶ୍ଚାଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେଭ୍ଯୋ ଭୂମୌ ଵାପି ପଦାତିନଃ । ଗଦଯା ଵ୍ଯଵମତ୍ସର୍ଵାନ୍ଵାତୋ ଵୃକ୍ଷାନିଵୌଜସା
ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଥିବା ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ଭୂମିରେ ଥିବା ପଦାତିମାନେ—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ପିଟିଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ତାଳରେ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ।
ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ବଲେ। ସାପି ପ୍ରଞ୍ଜାନସାମାସୈଃ ପ୍ରଦିଗ୍ଧା ରୁଧିରେଣ ଚ
ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସେନାରେ ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ, ହତ ଯୋଧା ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଲେପିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାରୌଦ୍ରା ଗଦା ନାଗାଶ୍ଵପାତନୀ। ତତ୍ରତତ୍ର ହତୈଶ୍ଚାପି ମନୁଷ୍ଯଗଜଵାଜିଭିଃ
ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମହାଗଦା, ଯାହା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂଇଁ ପକାଉଥିଲା, ସେଠାସେଠି ହତ ମଣିଷ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରଣାଙ୍ଗଣଂ ସମଭଵନ୍ମୃତ୍ଯୋରାଵାସସନ୍ନିଭମ୍ । ପିନାକମିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାଭିଘ୍ନତଃ ପଶୂନ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନିଜ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ର ପଶୁମାନେ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଚାଳନ୍ତି।
ଯମଦଣ୍ଡୋପମାମୁଗ୍ରାମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନାମ୍ । ଦଦୃଶୁର୍ଭୀମସେନସ୍ଯ ରୌଦ୍ରାଂ ଵିଶସନୀଂ ଗଦାମ୍
ସେମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗଦାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା ଏବଂ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଆଵିଧ୍ଯତୋ ଗଦାଂ ତସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ବଭୌ ରୂପଂ ମହାଘୋରଂ କାଲସ୍ଯେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ଗଦା ଘୁଞ୍ଚାଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ରୂପ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳର ରୂପ।
ତଂ ତଥା ମହତୀଂ ସେନାଂ ଦ୍ରାଵଯନ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମଵାଯାନ୍ତଂ ସର୍ଵେ ଵିମନସୋଽଭଵନ୍
ସେ ଯେଉଁପରି ଭାରୀ ସେନାକୁ ପୁନିପୁନି ପଛକୁ ହଟାଉଥିଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ମନମନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯତୋଯତଃ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ସ୍ମ ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ତେନତେନ ସ୍ମ ଦୀର୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଭାରତ
ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ଗଦା ଉଠାଇ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭାରତୀୟ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଦାରଯନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯାନି ବଲେନାମିତଵିକ୍ରମମ୍ । ଗ୍ରସମାନମନୀକାନି ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍
ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ସେନାକୁ ଭେଦି ଯାଉଥିଲେ, ବଡ଼ ପାଟି ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ପରି ସେ ଦଳକୁ ଗିଲିଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ତଥା ଭୀମକର୍ମାଣଂ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଗଦମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃକୋଦରଂ ଭୀଷ୍ମଃ ସହସୈଵ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଗଦା ଧରିଥିବା ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ।