ଏକପ୍ରହାରନିହତାନ୍ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ। ଅପଶ୍ଯାମ ରଣେ ତସ୍ମିନ୍ଗିରୀନ୍ଵଜ୍ରହତାନିଵ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଏକ ଘାତରେ ପଡିଥିବା ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଜୁଳିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭଗ୍ନଦନ୍ତାନ୍ଭଗ୍ନକରାନ୍ଭଗ୍ନସକ୍ଥୀଶ୍ଚ ଵାରଣାନ୍। ଭଗ୍ନପୃଷ୍ଠତ୍ରିକାନନ୍ଯାନ୍ନିହତାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍
ଆମେ ଦେଖିଲୁ, କେହି ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କେହିର ହାତ ପାଉ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କେହିର ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ପିଠି ଓ କମର ଭାଙ୍ଗି ପଡିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ନଦତଃ ସୀଦତଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ଵିମୁଖାନ୍ସମରେ ଗତାନ୍। ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନାଂସ୍ତଥା ଵିଶକୃତୋଽପରାନ୍
କେହି ହାତୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କେହି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲେ, କେହି ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ଦେହରେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ଯ ମାର୍ଗେଷୁ ପତିତାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍ । ଅପଶ୍ଯଂ ନିହତାନ୍ନାଗାନ୍ରାଜନ୍ନିଷ୍ଠୀଵତୋପରାନ୍
ହେ ରାଜା, ଭୀମସେନଙ୍କ ରାସ୍ତାରେ ପଡିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମୃତ ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଦୀର୍ଘ କରି ପଡିଥିଲେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି।
ଵମନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ଚାନ୍ଯେ ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭା ମହାଗଜାଃ । ଵିହ୍ନଲନ୍ତୋ ଗତା ଭୂମିଂ ଶୈଲା ଇଵ ଧରାତଲେ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତି ହରାଇ ଭୂମିରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଥିଲେ।
ମେଦୋରୁଧିରଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୋ ଵସାମଜ୍ଜାସମୁକ୍ଷିତଃ । ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ଭୀମୋ ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ଭୀମ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇ, ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଭିଜିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଯମ ଭଳି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାନାଂ ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରଦ୍ଵୃକୋଦରଃ । ଘୋରଃ ପ୍ରତିଭଯଶ୍ଚାସୀତ୍ପିନାକୀଵ ପିନାକଭୃତ୍
ଭୀମ, ହାତୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଗଦା ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀତିଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶିବ ତାଙ୍କ ପିନାକ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସଂମଥ୍ଯମାନାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ । ସହସା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍କ୍ଲିଷ୍ଠା ମୃଦ୍ଗନ୍ତସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ମ୍ମାର୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତୀମାନେ ହଠାତ୍ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ତୁମର ସେନାକୁ ଚାପି ଦେଲେ।
ତଂ ହି ଵୀରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସୌଭଦ୍ରପ୍ରମୁଖା ରଥାଃ । ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତଂ ଵଜ୍ରାଯୁଧମିଵାମରାଃ
ଏହାପରେ, ହେ ବୀର, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ନେତୃତ୍ୱରେ ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଶୋଣିତାକ୍ତାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରଦୁକ୍ଷିତାଂ ଗଜଶୋଣିତୈଃ । କୃତାନ୍ତ ଇଵ ରୋଦ୍ରାତ୍ମା ଭୀମସେନୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଭୀମସେନ, ହାତୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ଓ ଟପଟପ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବରେ ଯମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନଂ ଗଦଯା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାରତ। ଅପଶ୍ଯାମ ରଣେ ଭୀମଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତମିଵ ଶଙ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଦା ଘୁମାଉଥିଲେ, ଶିବ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯମଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗୁର୍ଵୀମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମକସ୍ଵନାମ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଯ ରୌଦ୍ରାଂ ଵିଶସନୀଂ ଗଦାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭାରୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି ଭଳି ଗଞ୍ଜନ୍ତି, ଏହା ଧ୍ବଂସର ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା।
ଵିମିଶ୍ରାଂ କେଶମଞ୍ଜାଭିଃ ପ୍ରଦିଗ୍ଧାଂ ରୁଧିରେଣ ଚ। ପିନାକମିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାଭିଘ୍ନତଃ ପଶୂନ୍
କେଶ ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇଥିବା ସେ ଗଦା, ରୁଦ୍ର କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ପିନାକ ଚାଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଥା ପଶୂନାଂ ସଙ୍ଘାତଂ ଯଷ୍ଟ୍ଯା ପାଲଃ ପ୍ରକାଲଯେତ୍। ତଥା ଭୀମୋ ଗଜାନୀକଂ ଗଦଯା ସମକାଲଯତ୍
ଯେପରି ଏକ ଗୋପାଳ ଛଡ଼ ଦେଇ ଗାଈମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ହଂକାଇ ନେଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭୀମ ଗଦା ଦେଇ ହାତୀ ସେନାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ଗଦଯା ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ମାର୍ଗଣୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍କୁଞ୍ଜରାସ୍ତଵ
ଗଦା ଘାତ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ତୁମ ହାତୀମାନେ ନିଜ ସେନାକୁ ଚାପି ଦେଇ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ମହାଵାତ ଇଵାଭ୍ରାଣି ଵିଧମିତ୍ଵା ସ ଵାରଣାନ୍। ଅତିଷ୍ଠତ୍ତୁମୁଲେ ଭୀମଃ ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଶୂଲଭୃତ୍
ଏକ ବଡ଼ ପବନ ମେଘମାନେକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିବା ପରି, ଭୀମ ହାତୀମାନେକୁ ଭଗାଇ ଦେଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଲେ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ଗଜାନୀକେ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ଭୀମସେନଂ ଧ୍ନତେତ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ସେହି ହାତୀ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଭୀମସେନଂ ନଦନ୍ତଂ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ତାପରେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଦେଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଂ ବଲୌଘମପର୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁଃସହମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ସୁଦୁଷ୍ପାରଂ ସମୁଦ୍ରିମିଵ ପର୍ଵଣି
ସେଇ ଅସୀମ ସେନାବଳୀ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏମିତି ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା, ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ୱାରରେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲଂ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦିତମ୍ । ଅନନ୍ତରଥପାଦାତଂ ରଜସା ସର୍ଵତୋ ଵୃତମ୍
ସେହି ସେନା ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଠସାଠସି ଥିଲା, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା, ସମସ୍ତଦିଗରେ ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଧୂଳିରେ ମୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା।
ତଂ ଭୀମସେନଃ ସମରେ ମହୋଦଧିମିଵାପରମ୍ । ସେନାସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଵେଲେଵ ସମଵାରଯତ୍
ସେହି ଅଚଳ ସେନାସାଗରକୁ ଯେପରି ତଟବନ୍ଧ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ରୋକେ, ସେହିପରି ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିଦେଲେ।
ତଦାଶ୍ଚର୍ଯମପଶ୍ଯାମ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭୀମସେନସ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଆମେ ଦେଖିଲୁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ମାନବ ସାଧ୍ୟତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ।
ଉଦୀର୍ଣାନ୍ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସାଶ୍ଵାନ୍ସରଥକୁଞ୍ଜରାନ୍ । ଅସଂଭ୍ରମଂ ଭୀମସେନୋ ଗଦଯା ସମଵାରଯତ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ଭୀମସେନ ନିର୍ଭୀକ ଭାବେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ସ ସଂଵାର୍ଯ ବଲୌଘାଂସ୍ତନ୍ଗଦଯା ରଥିନାଂ ଵରଃ। ଅତିଷ୍ଠତ୍ତୁମୁଲେ ଭୀମୋ ଗିରିର୍ମେରୁରିଵାଚଲଃ
ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେହି ସେନାର ତରଙ୍ଗକୁ ରୋକି, ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁତୁମୁଲେ ଘୋରେ କାଲେ ପରମଦାରୁଣେ। ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ପୁଅମାନେ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚାପରାଜିତଃ । ନ ପ୍ରାଜହନ୍ଭୀମସେନଂ ଭଯେ ଜାତେ ମହାବଲମ୍
ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଅଜୟ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇନଥିଲେ।
ତତଃ ଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ଅଧାଵତ୍ତାଵକାନ୍ଯୋଧାନ୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ତାପରେ, ଭାରୀ ଏବଂ ଲୋହାର ମହାଗଦା ଧରି, ସେ ତୁମର ସେନା ଉପରେ ଏମିତି ଧାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଆସନ୍ତି।
ପୋଯଯନ୍ରଥବୃନ୍ଦାନି ଵାଜିବୃନ୍ଦନି ଚାଭିଭୂଃ । କର୍ଷଯନ୍ରଥଵୃନ୍ଦାନି ବାହୁଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ପାଣ୍ଡବ ରଥମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଘୋଡ଼ା ଦଳକୁ ଅଧିକାର କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ରଥ ଦଳକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ଵିନିଧ୍ରନ୍ଯଚତତ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୁଗାନ୍ତେ କାଲଵିଦ୍ଵିଭୁଃ । ଊରୁଵେଗେନ ସଂକର୍ଷନ୍ରଥଜାଲାନି ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ପାଣ୍ଡବ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଛିଟିକିଦେଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରେ, ତାଙ୍କର ଉରୁବଳରେ ରଥମାଳାକୁ ଟାଣି ନେଲେ।
ବଲାନି ସଂମମର୍ଦାଶୁ ନଡ୍ଵଲାନୀଵ କୁଞ୍ଜରଃ । ମୃଦ୍ଗନ୍ରଥେଭ୍ଯୋ ରଥିନୋ ଗଜେଭ୍ଯୋ ଗଜଯୋଧିନଃ
ସେ ହାତୀ ଯେପରି ନଡ଼ ଚାପିଦେଇ ଚାଲେ, ସେହିପରି ତିନି ସେନାକୁ ଚୁର୍ମାର କଲେ; ରଥରୁ ରଥି, ହାତୀରୁ ହାତୀଯୋଧାମାନେ ଚୁର୍ମାର ହେଲେ।