ତତସ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରାଃ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥୀ ସଉଭଦ୍ର, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ,
ପୃଷ୍ଠଂ ଭୀମସ୍ଯ ରକ୍ଷନ୍ତଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ଵାରଣାନ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ଧାଵନ୍ତୋ ମେଘା ଇଵ ଗିରିଵ୍ରଜାନ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ପଛ ରକ୍ଷା କରି, ହାତୀମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘ ପରି ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ନାକୁଲିସ୍ତୁ ଶତାନୀକଃ ସମରେ ଶତ୍ରୁପୂଗହା । କ୍ଷୁରୈଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚ ପୀତୈଶ୍ଚାଞ୍ଜଲିକୈଃ ଶିତୈଃ। ନ୍ଯହନଚ୍ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ପାଣ୍ଡଵୋ ଗଜଯୋଧିନାମ୍
ନକୁଳ, ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରେଜର, ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ତୀର, କଞ୍ଚ ତୀର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହଳଦି ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦ୍ୱାରା, ହାତୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ବାହୁଭିଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତୈଃ । ଅଶ୍ମଵୃଷ୍ଟିରିଵାଭାତି ପାଣିଭିଶ୍ଚ ସହାଙ୍କୁଶୈଃ
ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଭୂଷିତ ବାହୁ ଖସିଯାଉଥିବା, ଏବଂ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିବା ହାତ ସହିତ, ଏହା ପାହାଡ଼ରେ ପଥର ବର୍ଷା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହୃତୋତ୍ତମାଙ୍ଗାଃ ସ୍କନ୍ଧେଷୁ ଗଜାନାଂ ଗଜଯୋଧିନଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତାଚଲାଗ୍ରେକଷୁ ଦ୍ରୁମା ଭଗ୍ନଶିଖା ଇଵ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଶିର ନାହିଁ ଥିବା ହାତୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନହତାନନ୍ଯାନପଶ୍ଯାମ ମହାଗଜାନ୍। ପତତଃ ପାତ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଷତେନ ମହାତ୍ମନା
ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଅନ୍ୟ ମହାନ ହାତୀମାନେକୁ ମାରି, ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଏବଂ ଭୁଇଁରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ଦେଖିଲୁ।
ମାଗଧୋଽଥ ମହୀପାଲୋ ଗଜମୈରାଵଣୋପମମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସମରେ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ମାଗଧ ରାଜା, ଭୂମିର ଶାସକ, ସଉଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଏକ ଏଇରାବତ ପରି ହାତୀ ପଠାଇଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାଗଧସ୍ଯ ମହାଗଜମ୍ । ଜଘାନୈକେଷୁଣା ଵୀରଃତ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା
ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କର ମହାନ ହାତୀ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶୂର ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସଉଭଦ୍ର, ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହାତୀକୁ ମାରି ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଵର୍ଜିତନାଗସ୍ଯ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ପରପୁରଂଜଯଃ। ରାଜ୍ଞୋ ରଜତପୁଙ୍ଖେନ ଭଲ୍ଲେନାପାହରଚ୍ଛିରଃ
ହାତୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ବେଳେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା କାର୍ଷ୍ଣି, ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚାନ୍ଦି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଚଉଡ଼ା ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଲେ।
ଵିଗାହ୍ଯ ତଦ୍ଗଜାନୀକଂ ଭୀମସେନୋଽପି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ମୃଦ୍ଗନ୍ଗଜାନିନ୍ଦ୍ରୋ ଗିରୀନିଵ
ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ, ହାତୀ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀର ମହାରାଜ ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ଏକପ୍ରହାରନିହତାନ୍ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ। ଅପଶ୍ଯାମ ରଣେ ତସ୍ମିନ୍ଗିରୀନ୍ଵଜ୍ରହତାନିଵ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଏକ ଘାତରେ ପଡିଥିବା ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଜୁଳିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭଗ୍ନଦନ୍ତାନ୍ଭଗ୍ନକରାନ୍ଭଗ୍ନସକ୍ଥୀଶ୍ଚ ଵାରଣାନ୍। ଭଗ୍ନପୃଷ୍ଠତ୍ରିକାନନ୍ଯାନ୍ନିହତାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍
ଆମେ ଦେଖିଲୁ, କେହି ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କେହିର ହାତ ପାଉ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କେହିର ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ପିଠି ଓ କମର ଭାଙ୍ଗି ପଡିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ନଦତଃ ସୀଦତଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ଵିମୁଖାନ୍ସମରେ ଗତାନ୍। ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନାଂସ୍ତଥା ଵିଶକୃତୋଽପରାନ୍
କେହି ହାତୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କେହି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲେ, କେହି ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ଦେହରେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ଯ ମାର୍ଗେଷୁ ପତିତାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍ । ଅପଶ୍ଯଂ ନିହତାନ୍ନାଗାନ୍ରାଜନ୍ନିଷ୍ଠୀଵତୋପରାନ୍
ହେ ରାଜା, ଭୀମସେନଙ୍କ ରାସ୍ତାରେ ପଡିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମୃତ ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଦୀର୍ଘ କରି ପଡିଥିଲେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି।
ଵମନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ଚାନ୍ଯେ ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭା ମହାଗଜାଃ । ଵିହ୍ନଲନ୍ତୋ ଗତା ଭୂମିଂ ଶୈଲା ଇଵ ଧରାତଲେ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତି ହରାଇ ଭୂମିରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଥିଲେ।
ମେଦୋରୁଧିରଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୋ ଵସାମଜ୍ଜାସମୁକ୍ଷିତଃ । ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ଭୀମୋ ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ଭୀମ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇ, ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଭିଜିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଯମ ଭଳି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାନାଂ ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରଦ୍ଵୃକୋଦରଃ । ଘୋରଃ ପ୍ରତିଭଯଶ୍ଚାସୀତ୍ପିନାକୀଵ ପିନାକଭୃତ୍
ଭୀମ, ହାତୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଗଦା ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀତିଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶିବ ତାଙ୍କ ପିନାକ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସଂମଥ୍ଯମାନାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ । ସହସା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍କ୍ଲିଷ୍ଠା ମୃଦ୍ଗନ୍ତସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ମ୍ମାର୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତୀମାନେ ହଠାତ୍ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ତୁମର ସେନାକୁ ଚାପି ଦେଲେ।
ତଂ ହି ଵୀରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସୌଭଦ୍ରପ୍ରମୁଖା ରଥାଃ । ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତଂ ଵଜ୍ରାଯୁଧମିଵାମରାଃ
ଏହାପରେ, ହେ ବୀର, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ନେତୃତ୍ୱରେ ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଶୋଣିତାକ୍ତାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରଦୁକ୍ଷିତାଂ ଗଜଶୋଣିତୈଃ । କୃତାନ୍ତ ଇଵ ରୋଦ୍ରାତ୍ମା ଭୀମସେନୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଭୀମସେନ, ହାତୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ଓ ଟପଟପ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବରେ ଯମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନଂ ଗଦଯା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାରତ। ଅପଶ୍ଯାମ ରଣେ ଭୀମଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତମିଵ ଶଙ୍କରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଦା ଘୁମାଉଥିଲେ, ଶିବ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯମଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗୁର୍ଵୀମିନ୍ଦ୍ରାଶନିସମକସ୍ଵନାମ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଯ ରୌଦ୍ରାଂ ଵିଶସନୀଂ ଗଦାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭାରୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି ଭଳି ଗଞ୍ଜନ୍ତି, ଏହା ଧ୍ବଂସର ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା।
ଵିମିଶ୍ରାଂ କେଶମଞ୍ଜାଭିଃ ପ୍ରଦିଗ୍ଧାଂ ରୁଧିରେଣ ଚ। ପିନାକମିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାଭିଘ୍ନତଃ ପଶୂନ୍
କେଶ ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇଥିବା ସେ ଗଦା, ରୁଦ୍ର କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ପିନାକ ଚାଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଥା ପଶୂନାଂ ସଙ୍ଘାତଂ ଯଷ୍ଟ୍ଯା ପାଲଃ ପ୍ରକାଲଯେତ୍। ତଥା ଭୀମୋ ଗଜାନୀକଂ ଗଦଯା ସମକାଲଯତ୍
ଯେପରି ଏକ ଗୋପାଳ ଛଡ଼ ଦେଇ ଗାଈମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ହଂକାଇ ନେଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭୀମ ଗଦା ଦେଇ ହାତୀ ସେନାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ଗଦଯା ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ମାର୍ଗଣୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ। ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍କୁଞ୍ଜରାସ୍ତଵ
ଗଦା ଘାତ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ତୁମ ହାତୀମାନେ ନିଜ ସେନାକୁ ଚାପି ଦେଇ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ମହାଵାତ ଇଵାଭ୍ରାଣି ଵିଧମିତ୍ଵା ସ ଵାରଣାନ୍। ଅତିଷ୍ଠତ୍ତୁମୁଲେ ଭୀମଃ ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଶୂଲଭୃତ୍
ଏକ ବଡ଼ ପବନ ମେଘମାନେକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିବା ପରି, ଭୀମ ହାତୀମାନେକୁ ଭଗାଇ ଦେଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଲେ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ଗଜାନୀକେ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ଭୀମସେନଂ ଧ୍ନତେତ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ସେହି ହାତୀ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଭୀମସେନଂ ନଦନ୍ତଂ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ତାପରେ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଦେଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଂ ବଲୌଘମପର୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁଃସହମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ସୁଦୁଷ୍ପାରଂ ସମୁଦ୍ରିମିଵ ପର୍ଵଣି
ସେଇ ଅସୀମ ସେନାବଳୀ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏମିତି ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା, ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ୱାରରେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲଂ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦିତମ୍ । ଅନନ୍ତରଥପାଦାତଂ ରଜସା ସର୍ଵତୋ ଵୃତମ୍
ସେହି ସେନା ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଠସାଠସି ଥିଲା, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା, ସମସ୍ତଦିଗରେ ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଧୂଳିରେ ମୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା।