ଅଵିଧ୍ଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ତତଃ ଶଲ୍ଯୋ ମହାରାଜ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯୌ ରଥିନାଂ ଵରୌ
ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ତାପରେ, ମହାରାଜା, ଶାଲ୍ୟ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ । ଛାଦ୍ଯମାନୌ ତତସ୍ତୌ କତୁ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ନ ଚେଲତୁଃ
ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ; ତଥାପି ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଵିଧିତ୍ସୁଃ କଲହସ୍ଯାନ୍ତଂ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତେବେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧର ସମାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଗଦା ଉଠାଇଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଗଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈଲାସମିଵ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିଣମ୍। ଭୀମସେନଂ ମହାବାହୁଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯାତ୍
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଗଦା ଉଠାଇ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଏବଂ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଗଧଂ ସମଚୋଦଯତ୍। ଅନୀକଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ତେଜସ୍ବୀ ହାତୀ ସମ୍ବିତ୍ତ ଦଳକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଗଜାନୀକେନ ସହିତସ୍ତେନ ରାଜା ସୁଯୋଧନାଃ । ମାଗଧଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଭୀମସେନଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ହାତୀ ଦଳ ସହିତ, ସୁଯୋଧନ ରାଜା ମାଗଧ ରାଜାକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଜାନୀକଂ ଵୃକୋଦରଃ । ଗଦାପାଣିରଵାରୋହଦ୍ରଥାଂତ୍ସିଂହ ଇଵୋନ୍ନଦନ୍
ହାତୀ ଦଳ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀମସେନ (ବୃକୋଦର), ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ରଥରୁ ଉତରିଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଅଦ୍ରିସାରମଯୀଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଗଜାନୀକଂ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ
ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଭାରି ଏବଂ ମହାନ ଗଦା ଧରି, ଭୀମସେନ ହାତୀ ଦଳ ପାଖକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ମୁହଁ ଖୋଲି ଆସିଲେ।
ସ ଗଜାନ୍ଗଦଯା ନିଘ୍ନନ୍ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ବଲୀ। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁଃ ସଵଜ୍ର ଇଵ ଵାସଵଃ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେକୁ ମାରି, ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ନାଦେନ ମହତା ମନୋହୃଦଯକମ୍ପିନା । ଵ୍ଯତ୍ଯଚେଷ୍ଟନ୍ତ ସଂହତ୍ଯ ଗଜା ଭିମସ୍ଯ ଗର୍ଜତଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ମହାନ ଏବଂ ହୃଦୟ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଏକଠି ହାତୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରାଃ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥୀ ସଉଭଦ୍ର, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ,
ପୃଷ୍ଠଂ ଭୀମସ୍ଯ ରକ୍ଷନ୍ତଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ଵାରଣାନ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ଧାଵନ୍ତୋ ମେଘା ଇଵ ଗିରିଵ୍ରଜାନ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ପଛ ରକ୍ଷା କରି, ହାତୀମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘ ପରି ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ନାକୁଲିସ୍ତୁ ଶତାନୀକଃ ସମରେ ଶତ୍ରୁପୂଗହା । କ୍ଷୁରୈଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚ ପୀତୈଶ୍ଚାଞ୍ଜଲିକୈଃ ଶିତୈଃ। ନ୍ଯହନଚ୍ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ପାଣ୍ଡଵୋ ଗଜଯୋଧିନାମ୍
ନକୁଳ, ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରେଜର, ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ତୀର, କଞ୍ଚ ତୀର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହଳଦି ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦ୍ୱାରା, ହାତୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ବାହୁଭିଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତୈଃ । ଅଶ୍ମଵୃଷ୍ଟିରିଵାଭାତି ପାଣିଭିଶ୍ଚ ସହାଙ୍କୁଶୈଃ
ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଭୂଷିତ ବାହୁ ଖସିଯାଉଥିବା, ଏବଂ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିବା ହାତ ସହିତ, ଏହା ପାହାଡ଼ରେ ପଥର ବର୍ଷା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହୃତୋତ୍ତମାଙ୍ଗାଃ ସ୍କନ୍ଧେଷୁ ଗଜାନାଂ ଗଜଯୋଧିନଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତାଚଲାଗ୍ରେକଷୁ ଦ୍ରୁମା ଭଗ୍ନଶିଖା ଇଵ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଶିର ନାହିଁ ଥିବା ହାତୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନହତାନନ୍ଯାନପଶ୍ଯାମ ମହାଗଜାନ୍। ପତତଃ ପାତ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଷତେନ ମହାତ୍ମନା
ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଅନ୍ୟ ମହାନ ହାତୀମାନେକୁ ମାରି, ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଏବଂ ଭୁଇଁରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ଦେଖିଲୁ।
ମାଗଧୋଽଥ ମହୀପାଲୋ ଗଜମୈରାଵଣୋପମମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସମରେ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ମାଗଧ ରାଜା, ଭୂମିର ଶାସକ, ସଉଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଏକ ଏଇରାବତ ପରି ହାତୀ ପଠାଇଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାଗଧସ୍ଯ ମହାଗଜମ୍ । ଜଘାନୈକେଷୁଣା ଵୀରଃତ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା
ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କର ମହାନ ହାତୀ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶୂର ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସଉଭଦ୍ର, ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହାତୀକୁ ମାରି ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଵର୍ଜିତନାଗସ୍ଯ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ପରପୁରଂଜଯଃ। ରାଜ୍ଞୋ ରଜତପୁଙ୍ଖେନ ଭଲ୍ଲେନାପାହରଚ୍ଛିରଃ
ହାତୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ବେଳେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା କାର୍ଷ୍ଣି, ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚାନ୍ଦି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଚଉଡ଼ା ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଲେ।
ଵିଗାହ୍ଯ ତଦ୍ଗଜାନୀକଂ ଭୀମସେନୋଽପି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ମୃଦ୍ଗନ୍ଗଜାନିନ୍ଦ୍ରୋ ଗିରୀନିଵ
ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ, ହାତୀ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀର ମହାରାଜ ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ଏକପ୍ରହାରନିହତାନ୍ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ। ଅପଶ୍ଯାମ ରଣେ ତସ୍ମିନ୍ଗିରୀନ୍ଵଜ୍ରହତାନିଵ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଏକ ଘାତରେ ପଡିଥିବା ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଜୁଳିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭଗ୍ନଦନ୍ତାନ୍ଭଗ୍ନକରାନ୍ଭଗ୍ନସକ୍ଥୀଶ୍ଚ ଵାରଣାନ୍। ଭଗ୍ନପୃଷ୍ଠତ୍ରିକାନନ୍ଯାନ୍ନିହତାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍
ଆମେ ଦେଖିଲୁ, କେହି ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କେହିର ହାତ ପାଉ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କେହିର ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ପିଠି ଓ କମର ଭାଙ୍ଗି ପଡିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ନଦତଃ ସୀଦତଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ଵିମୁଖାନ୍ସମରେ ଗତାନ୍। ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନାଂସ୍ତଥା ଵିଶକୃତୋଽପରାନ୍
କେହି ହାତୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କେହି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲେ, କେହି ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ଦେହରେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ଯ ମାର୍ଗେଷୁ ପତିତାନ୍ପର୍ଵତୋପମାନ୍ । ଅପଶ୍ଯଂ ନିହତାନ୍ନାଗାନ୍ରାଜନ୍ନିଷ୍ଠୀଵତୋପରାନ୍
ହେ ରାଜା, ଭୀମସେନଙ୍କ ରାସ୍ତାରେ ପଡିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମୃତ ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଦୀର୍ଘ କରି ପଡିଥିଲେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି।
ଵମନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ଚାନ୍ଯେ ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭା ମହାଗଜାଃ । ଵିହ୍ନଲନ୍ତୋ ଗତା ଭୂମିଂ ଶୈଲା ଇଵ ଧରାତଲେ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତି ହରାଇ ଭୂମିରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଥିଲେ।
ମେଦୋରୁଧିରଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୋ ଵସାମଜ୍ଜାସମୁକ୍ଷିତଃ । ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ଭୀମୋ ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ଭୀମ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇ, ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଭିଜିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଯମ ଭଳି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାନାଂ ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରଦ୍ଵୃକୋଦରଃ । ଘୋରଃ ପ୍ରତିଭଯଶ୍ଚାସୀତ୍ପିନାକୀଵ ପିନାକଭୃତ୍
ଭୀମ, ହାତୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଗଦା ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀତିଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶିବ ତାଙ୍କ ପିନାକ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସଂମଥ୍ଯମାନାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ । ସହସା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍କ୍ଲିଷ୍ଠା ମୃଦ୍ଗନ୍ତସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ମ୍ମାର୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତୀମାନେ ହଠାତ୍ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ତୁମର ସେନାକୁ ଚାପି ଦେଲେ।
ତଂ ହି ଵୀରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସୌଭଦ୍ରପ୍ରମୁଖା ରଥାଃ । ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତଂ ଵଜ୍ରାଯୁଧମିଵାମରାଃ
ଏହାପରେ, ହେ ବୀର, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ନେତୃତ୍ୱରେ ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଶୋଣିତାକ୍ତାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରଦୁକ୍ଷିତାଂ ଗଜଶୋଣିତୈଃ । କୃତାନ୍ତ ଇଵ ରୋଦ୍ରାତ୍ମା ଭୀମସେନୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଭୀମସେନ, ହାତୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ଓ ଟପଟପ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବରେ ଯମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।