ମେନକା ତ୍ରିଦଶେଷ୍ଵେଵ ତ୍ରିଦଶାଶ୍ଚାନୁ ମେନକାମ୍। ମମୈଵୋଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ତଵ ଜନ୍ମତଃ
ମେନକା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଦେବମାନେ ମେନକା ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ମୋର ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଚ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମର ଜନ୍ମଠାରୁ।
କ୍ଷିତୌ ଚରସି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚରାମ୍ଯହମ୍। ଆଵଯୋରନ୍ତରଂ ପଶ୍ଯ ମେରୁସର୍ଷପଯୋରିଵ
ରାଜା, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲୁଛ; ମୁଁ ଆକାଶରେ ଉଡୁଛି। ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟର ତାଲିକୁ ଦେଖ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ସରସପ ଦାଣା ପରି।
ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ। ଭଵନାନ୍ଯନୁସଂଯାମି ପ୍ରଭାଵଂ ପଶ୍ଯ ମେ ନୃପ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ଦେଖିଛି; ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ରାଜନ।
ପୁରା ନରଵରଃ ପୁତ୍ର ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜନିତସ୍ତଦା। ଆଯୁର୍ନାମ ମହାରାଜ ତଵ ପୂର୍ଵପିତାମହଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଆୟୁସ୍; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ପୂର୍ବଜ ପିତାମହ, ମହାରାଜ।
ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ପରନ୍ତପାଃ। ଅପ୍ସରଃସୁ ଋଷୀଣାଂ ଚ ମାତୃଦୋଷୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅନେକ ମହାମୁନି ଓ ଶୂର ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେଠାରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ମାଆ ଥିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଶ୍ଚାପି ପ୍ରଵାଦୋଽଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ତେ ନୃପ। ନିଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ନ ଦ୍ଵେଷାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ରାଜା; ଏହା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷରୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଶୁଣି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ଵିରୂପୋ ଯାଵଦାଦର୍ଶେ ନାତ୍ମନୋ ଵୀକ୍ଷତେ ମୁଖମ୍। ମନ୍ଯତେ ତାଵଦାତ୍ମାନମନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ରୂପଵତ୍ତରମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ଏକ ବିକୃତ ମଣିଷ ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖିନଥାଏ, ସେ ଭାବେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର।
ଯଦା ତୁ ରୂପମାଦର୍ଶେ ଵିରୂପଂ ସୋଽଭିଵୀକ୍ଷତେ। ତଦା ହ୍ରୀମାଂସ୍ତୁ ଜାନୀଯାଦନ୍ତରଂ ନେତରଂ ଜନମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆଇନାରେ ନିଜ ବିକୃତ ରୂପ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ମନରେ ଲଜ୍ଜା ପାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅତୀଵ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ନ କଂଚିଦଵମନ୍ଯତେ। ଅତୀଵ ଜଲ୍ପନ୍ଦୁର୍ଵାଚୋ ଭଵତୀହ ଵିହେତୁକଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଲୋକ କାହାକୁ ମନେ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅତି ଅଧିକ କଥା କହୁଥିବା ଓ କଠୋର ଭାଷା ଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପାଂସୁପାତେନ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି କୁଞ୍ଜରା ମଦଶାଲିନଃ। ତଥା ପରିଵଦନ୍ନନ୍ଯାନ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଭଵତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ମାଟି ପଡ଼ିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସେପରି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଦୋଷ ଦେଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସତ୍ଯଧର୍ମଚ୍ଯୁତାତ୍ପୁଂସଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଦାଶୀଵିଷାଦିଵ। ସୁନାସ୍ତିକୋପ୍ଯୁଦ୍ଵିଜତେ ଜନଃ କିଂ ପୁନରାସ୍ତିକଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରୁ ଚୁତ ହୋଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପ୍ରତ୍ୟୟୀ ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ଦେଖି; ତେବେ ଆସ୍ତିକ ଲୋକ ତ କେତେ ଅଧିକ ଭୟ ପାଇବେ।
ସ୍ଵଯମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ସଦୃଶଂ ଯୋଽଵମନ୍ଯତେ। ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିଯଂ ଘ୍ନନ୍ତି ତତ୍ରୈନଂ କଲିରାଵିଶେତ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ ପରି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇ ତାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଅଭଵ୍ଯେଽପ୍ଯନୃତେଽଶୁଦ୍ଧେ ନାସ୍ତିକେ ପାପକର୍ମଣି। ଦୁରାଚାରେ କଲିର୍ହ୍ଯାଶୁ ନ କଲିର୍ଧର୍ମଚାରିଷୁ
ଯେଉଁମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅନାସ୍ତିକ, ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଖରାପ ଆଚରଣ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବାମାନେ ଏପରି ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।
ମୂର୍ଖୋ ହି ଜଲ୍ପତାଂ ପୁଂସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଚଃ ଶୁଭାଶୁଭାଃ। ଅଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମାଦତ୍ତେ ପୁରୀଷମିଵ ସୂକରଃ
ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରୁ ଖରାପ କଥାକୁ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଶୁଆ ମଳ ଉଠାଏ।
ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଜଲ୍ପତାଂ ପୁଂସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଚଃ ଶୁଭାଶୁଭାଃ। ଗୁଣଵଦ୍ଵାକ୍ଯମାଦତ୍ତେ ହଂସଃ କ୍ଷୀରମିଵାମ୍ଭସି
ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା ଶୁଣି, ଭଲ କଥାକୁ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ହଂସ ପାଣିରୁ କ୍ଷୀର ଆଲଗା କରେ।
ଆତ୍ମନୋ ଦୁଷ୍ଟଭାଵତ୍ଵଂ ଜାନନ୍ନୀଚୋଽପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ। ପରେଷାମପି ଜାନାତି ସ୍ଵଧର୍ମସଦୃଶାନ୍ଗୁଣାନ୍
ଯିଏ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣେ, ନିମ୍ନ ଓ ଅଶାନ୍ତ ମନ ଥାଏ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରେ।
ଦହ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତୀଵ୍ରେଣ ନୀଚାଃ ପରଯଶୋଗ୍ନିନା। ଅଶକ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗତିଂ ଗନ୍ତୁଂ ତତୋ ନିନ୍ଦାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଯଶସ୍ୱୀ ନାମର ଅଗ୍ନିରେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଜଳିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ତେଣୁ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।
ଅନ୍ଯାନ୍ପରିଵଦନ୍ସାଧୁର୍ଯଥା ହି ପରିତପ୍ଯତେ। ତଥା ପରିଵଦନ୍ନନ୍ଯାନ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଭଵତି ଦୁର୍ଜନଃ
ଯେପରି ଏକ ସଜ୍ଜନ ଅନ୍ୟମାନେ ନିନ୍ଦା କଲେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିନ୍ଦା କଲେ ଖୁସି ହୁଏ।
ଅପଵାଦରତା ମୂର୍ଖା ଭଵନ୍ତି ହି ଵିଶେଷତଃ। ନାପଵାଦରତାଃ ସନ୍ତୋ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ଵିଶେଷତଃ
ମୂର୍ଖମାନେ ବିଶେଷ କରି ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସଜ୍ଜନମାନେ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତିନାହିଁ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଯଥା ଵୃଦ୍ଧାନ୍ସାଧୁର୍ଗଚ୍ଛତି ନିର୍ଵୃତିମ୍। ଏଵଂ ସଜ୍ଜନମାକ୍ରୁଶ୍ଯ ମୂର୍ଖୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତଃ
ଯେପରି ସଜ୍ଜନ ଲୋକ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ମନରେ ସନ୍ତୋଷ ପାଏ।
ସୁଖଂ ଜୀଵନ୍ତ୍ଯଦୋଷଜ୍ଞା ମୂର୍ଖା ଦୋଷାନୁଦର୍ଶିନଃ। ଯଥା ଵାଚ୍ଯାଃ ପରୈଃ ସନ୍ତଃ ପରାନାହୁସ୍ତଥାଵିଧାନ୍
ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଯେମାନେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂର୍ଖ ହୋଇ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ଯେପରି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନ୍ୟମାନେ କଥା କହନ୍ତି, ସେପରି ଏମାନେ ବି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅତୋ ହାସ୍ଯତରଂ ଲୋକେ କିଂଚିଦନ୍ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯଦି ଦୁର୍ଜନ ଇତ୍ଯାହୁଃ ସଜ୍ଜନଂ ଦୁର୍ଜନାଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଏଉଁଠାରୁ ଅଧିକ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ କିଛି ନାହିଁ—ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକେ ନିଜେ ଦୁଷ୍ଟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଦାରୁଣାଲ୍ଲୋକସଂକ୍ଲେଶାଦ୍ଦୁଃଖମାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍।।' କୁଲଵଂଶପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ହି ପିତରଃ ପୁତ୍ରମବ୍ରୁଵନ୍
ଏହି ସଂସାରର କଠିନ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ ପାଏ; ଏହିପାଇଁ ପୁର୍ବଜମାନେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ କୁଳର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵଧର୍ମାଣାଂ ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ତୁ ନ ତ୍ଯଜେତ୍। ସ୍ଵପତ୍ନୀପ୍ରଭଵାଁଲ୍ଲବ୍ଧାନ୍କୃତାନ୍ସମଯଵର୍ଧିତାନ୍
ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ପୁଅକୁ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଲାଲନାପାଳନା କରାଯାଇଥିବା ପୁଅମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ।
କ୍ରୀତାନ୍କନ୍ଯାସୁ ଚୋତ୍ପନ୍ନାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଵୈ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍। `ତେ ଚ ଷଡ୍ଵନ୍ଧୁଦାଯାଦାଃ ଷଡଦାଯାଦବାନ୍ଧଵାଃ
କିଣାଯାଇଥିବା କନ୍ୟା ଓ କୁମାରୀମାନେ ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେ ବି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୋଲି ମନୁ କହିଛନ୍ତି। ଛଅଜଣ ବାନ୍ଧବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଛଅଜଣ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଦ୍ୱାରା।
ଧର୍ମକୃତ୍ଯଵହା ନୄଣାଂ ମନସଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନାଃ। ତ୍ରାଯନ୍ତେ ନରକାଜ୍ଜାତାଃ ପୁତ୍ରା ଧର୍ମପ୍ଲଵାଃ ପିତୄନ୍
ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କର ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ମନର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଧର୍ମର ନୌକା ଭାବେ ଜନ୍ମି, ପିତୃମାନେ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ସ ତ୍ଵଂ ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲ ନ ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି। ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ପାଲଯସ୍ଵ ମହୀପତେ
ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ନିଜ ପୁଅକୁ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପାଇଁ, ମହୀପତି, ତୁମେ ନିଜ ପୁଅ ଓ ସତ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର।
ଉଭଯଂ ପାଲଯସ୍ଵୈତନ୍ନାନୃତଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି।' ଆତ୍ମାନଂ ସତ୍ଯଧର୍ମୌ ଚ ପାଲଯେଥା ମହୀପତେ। ନରେନ୍ଦ୍ରସିଂହ କପଟଂ ନ ହି ଵୋଢୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଏହି ଦୁଇଟି—ନିଜକୁ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ—ସୁରକ୍ଷିତ କର। ତୁମେ କେବେ ବି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମହୀପତି। ନିଜକୁ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ କେବେ ବି ଚତୁରତା କିମ୍ବା ଚଳ କୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵରଂ କୂପଶତାଦ୍ଵାପୀ ଵରଂ ଵାପୀଶତାତ୍କ୍ରତୁଃ। ଵରଂ କ୍ରତୁଶତାତ୍ପୁତ୍ରଃ ସତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଶତାଦ୍ଵରମ୍
ଶତ ଟି କୂଆଠାରୁ ଏକ ଡି ତାଳାବ ଭଲ, ଶତ ଟି ତାଳାବଠାରୁ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଭଲ, ଶତ ଟି ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଭଲ, ଏବଂ ଶତ ପୁଅଠାରୁ ସତ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତୁଲଯା ଧୃତମ୍। ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଦ୍ଧି ସତ୍ଯମେଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ରଖିଲେ, ସତ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ବି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।