ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତଂ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ। ତେ ଵୈ ସମେଯୁଃ ସଂଗ୍ରାମେ ରାଜନ୍ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେ ତଵ
ସମସ୍ତେ ଏକାପରେ ଏକା ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ରାଜା, ତୁମର ଅସୁବିଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପରେ ଏକା ଲଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଦଶରଥେ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଵା ପ୍ରେକ୍ଷକା ରଥିନୋଽଭଵନ୍
ଏହି ଦଶ ରଥୀଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନାର ରଥୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଦଢ଼ ହେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକରୂପାଣି ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିନର୍ଦନ୍ତଃ ସଂପ୍ରହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ମହାରଥୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଏକାପରେ ଏକା ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତେ ତଦା ଜାତସଂରମ୍ଭାଃ ସର୍ଵେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜିଘାଂସଵଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିମର୍ଦନ୍ତଃ ସ୍ପର୍ଧମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତେଜରେ ଭରି, ଏକାପରେ ଏକା ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକାପରେ ଏକା ଚାପି ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରାଜଞ୍ଜ୍ଞାତଯଃ ସଂଗତା ମିଥଃ । ମହାସ୍ରାଣି ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଃ ସମାପେତୁରମର୍ଷିଣଃ
ରାଜା, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରି, ନିଜ ଜଣା ଆପଣା ମିଶି, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଏକାପରେ ଏକା ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ମହାରଣେ । ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସମରେ ଦ୍ରୁତମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଚାରିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଦୁର୍ମର୍ଷଣଶ୍ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ପ?ଞ୍ଚଭିଃ । ଦୁର୍ମୁଖୋ ନଵଭିର୍ବାଣୈର୍ଦୁଃସହଶ୍ଚାପି ସପ୍ତଭିଃ
ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ବିଶ୍ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଚିତ୍ରସେନ ପାଞ୍ଚଟି ଦେଇ, ଦୁର୍ମୁଖ ନଉଟି ଦେଇ, ଦୁଃସହ ସାତଟି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵିଂଶତିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିର୍ଦୁଃଶାସନସ୍ତଥା। ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପାର୍ଷତଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ
ବିବିଂଶତି ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦେଇ, ଦୁଃଶାସନ ତିନିଟି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପୃଷତପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର।
ଏକୈକଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଦର୍ଶଯନ୍ପାଣିଲାଘଵମ୍ । ସତ୍ଯଵ୍ରତଂ ଚ ସମରେ ପୁରୁମିତ୍ରଂ ଚ ଭାରତ
ନିଜ ହାତର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ପ୍ରତି ଜଣକୁ ପଚିଶଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏବଂ ପୁରୁମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଭାରତ।
ଅଭିମନ୍ଯୁରଵିଧ୍ଯତ୍ତୁ ଦଶଭିର୍ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ତୁ ସମରେ ମାତୁଲଂ ମାତୃନନ୍ଦନୌ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ପ୍ରତି ଜଣକୁ ଦଶଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଜଣେ ଜଣେ ମାତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେବା, ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଵିଧ୍ଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ତତଃ ଶଲ୍ଯୋ ମହାରାଜ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯୌ ରଥିନାଂ ଵରୌ
ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ତାପରେ, ମହାରାଜା, ଶାଲ୍ୟ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ । ଛାଦ୍ଯମାନୌ ତତସ୍ତୌ କତୁ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ନ ଚେଲତୁଃ
ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ; ତଥାପି ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଵିଧିତ୍ସୁଃ କଲହସ୍ଯାନ୍ତଂ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତେବେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧର ସମାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଗଦା ଉଠାଇଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଗଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈଲାସମିଵ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିଣମ୍। ଭୀମସେନଂ ମହାବାହୁଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯାତ୍
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଗଦା ଉଠାଇ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଏବଂ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଗଧଂ ସମଚୋଦଯତ୍। ଅନୀକଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ତେଜସ୍ବୀ ହାତୀ ସମ୍ବିତ୍ତ ଦଳକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଗଜାନୀକେନ ସହିତସ୍ତେନ ରାଜା ସୁଯୋଧନାଃ । ମାଗଧଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଭୀମସେନଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ହାତୀ ଦଳ ସହିତ, ସୁଯୋଧନ ରାଜା ମାଗଧ ରାଜାକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଜାନୀକଂ ଵୃକୋଦରଃ । ଗଦାପାଣିରଵାରୋହଦ୍ରଥାଂତ୍ସିଂହ ଇଵୋନ୍ନଦନ୍
ହାତୀ ଦଳ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀମସେନ (ବୃକୋଦର), ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ରଥରୁ ଉତରିଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଅଦ୍ରିସାରମଯୀଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଗଜାନୀକଂ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ
ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଭାରି ଏବଂ ମହାନ ଗଦା ଧରି, ଭୀମସେନ ହାତୀ ଦଳ ପାଖକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ମୁହଁ ଖୋଲି ଆସିଲେ।
ସ ଗଜାନ୍ଗଦଯା ନିଘ୍ନନ୍ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ବଲୀ। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁଃ ସଵଜ୍ର ଇଵ ଵାସଵଃ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେକୁ ମାରି, ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ନାଦେନ ମହତା ମନୋହୃଦଯକମ୍ପିନା । ଵ୍ଯତ୍ଯଚେଷ୍ଟନ୍ତ ସଂହତ୍ଯ ଗଜା ଭିମସ୍ଯ ଗର୍ଜତଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ମହାନ ଏବଂ ହୃଦୟ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଏକଠି ହାତୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରାଃ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥୀ ସଉଭଦ୍ର, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ,
ପୃଷ୍ଠଂ ଭୀମସ୍ଯ ରକ୍ଷନ୍ତଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ଵାରଣାନ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ଧାଵନ୍ତୋ ମେଘା ଇଵ ଗିରିଵ୍ରଜାନ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ପଛ ରକ୍ଷା କରି, ହାତୀମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘ ପରି ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ନାକୁଲିସ୍ତୁ ଶତାନୀକଃ ସମରେ ଶତ୍ରୁପୂଗହା । କ୍ଷୁରୈଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚ ପୀତୈଶ୍ଚାଞ୍ଜଲିକୈଃ ଶିତୈଃ। ନ୍ଯହନଚ୍ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ପାଣ୍ଡଵୋ ଗଜଯୋଧିନାମ୍
ନକୁଳ, ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରେଜର, ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ତୀର, କଞ୍ଚ ତୀର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହଳଦି ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦ୍ୱାରା, ହାତୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ବାହୁଭିଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତୈଃ । ଅଶ୍ମଵୃଷ୍ଟିରିଵାଭାତି ପାଣିଭିଶ୍ଚ ସହାଙ୍କୁଶୈଃ
ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଭୂଷିତ ବାହୁ ଖସିଯାଉଥିବା, ଏବଂ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିବା ହାତ ସହିତ, ଏହା ପାହାଡ଼ରେ ପଥର ବର୍ଷା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହୃତୋତ୍ତମାଙ୍ଗାଃ ସ୍କନ୍ଧେଷୁ ଗଜାନାଂ ଗଜଯୋଧିନଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତାଚଲାଗ୍ରେକଷୁ ଦ୍ରୁମା ଭଗ୍ନଶିଖା ଇଵ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଶିର ନାହିଁ ଥିବା ହାତୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନହତାନନ୍ଯାନପଶ୍ଯାମ ମହାଗଜାନ୍। ପତତଃ ପାତ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଷତେନ ମହାତ୍ମନା
ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଅନ୍ୟ ମହାନ ହାତୀମାନେକୁ ମାରି, ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଏବଂ ଭୁଇଁରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ଦେଖିଲୁ।
ମାଗଧୋଽଥ ମହୀପାଲୋ ଗଜମୈରାଵଣୋପମମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସମରେ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ମାଗଧ ରାଜା, ଭୂମିର ଶାସକ, ସଉଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଏକ ଏଇରାବତ ପରି ହାତୀ ପଠାଇଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାଗଧସ୍ଯ ମହାଗଜମ୍ । ଜଘାନୈକେଷୁଣା ଵୀରଃତ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା
ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କର ମହାନ ହାତୀ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶୂର ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସଉଭଦ୍ର, ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହାତୀକୁ ମାରି ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଵର୍ଜିତନାଗସ୍ଯ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ପରପୁରଂଜଯଃ। ରାଜ୍ଞୋ ରଜତପୁଙ୍ଖେନ ଭଲ୍ଲେନାପାହରଚ୍ଛିରଃ
ହାତୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ବେଳେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା କାର୍ଷ୍ଣି, ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚାନ୍ଦି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଚଉଡ଼ା ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଲେ।
ଵିଗାହ୍ଯ ତଦ୍ଗଜାନୀକଂ ଭୀମସେନୋଽପି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ମୃଦ୍ଗନ୍ଗଜାନିନ୍ଦ୍ରୋ ଗିରୀନିଵ
ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ, ହାତୀ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀର ମହାରାଜ ପରି ଚାଲିଥିଲେ।