ନାନ୍ତରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ତଯୋଶ୍ଚ ରଥିନୋସ୍ତଦା। ମୁହୂର୍ତମିଵ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋଃ ସମମିଵାଭଵତ୍
ସେ ସମୟରେ, ସେ ଦୁଇ ରଥୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନ୍ତର ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ ହେଇ ରହିଲା।
ତତଃ ଶଲ୍ଯୋ ମହାରାଜ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ
ତାପରେ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଳ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଧନୁକୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁନା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ଚ୍ଛାଦଯାମାସ ସଂଯୁଗେ। ଗିରିଂ ଜଲାଗମେ ଯଦ୍ଵଞ୍ଜଲଦା ଜଲଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଦେଇ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ; ଯେପରି ବର୍ଷାର ଆରମ୍ଭରେ ବଦଳ ଏକ ପାହାଡ଼କୁ ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଇଥାଏ।
ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେ ଚ ପୀଡିତେ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ମଦ୍ରରାଜରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଅଭିମନ୍ୟୁ ରାଗରେ ଭରି, ତିବ୍ର ଗତିରେ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଆଗେଇଗଲେ।
ତତୋ ମଦ୍ରାଧିପସ୍ଥଂ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ପ୍ରାପ୍ଯାତିକୋପନଃ । ଆର୍ତାଯନିମମେଯାତ୍ମା ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ ଦୃଢ ଆର୍ତାୟନିଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତତସ୍ତୁ ତାଵକା ରାଜନ୍ପରୀପ୍ସନ୍ତୋଽର୍ଜୁନଂ ରଣେ। ମଦ୍ରରାଜରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ପରିଵାର୍ଯାଵତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମର ସେନା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରଥକୁ ଘେରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଉଭେଇଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଦୁଃଶାସନଵିଵିଂଶତୀ। ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ଦୁଃସହଶ୍ଚ ଚିତ୍ରସେନୋଽଥ ଦୁର୍ମୁଖଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ, ବିବିଂଶତି, ଦୁର୍ମର୍ଷଣ, ଦୁଃସହ, ଚିତ୍ରସେନ ଏବଂ ଦୁର୍ମୁଖ,
ସତ୍ଯଵ୍ରତଶ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପୁରୁମିତ୍ରଶ୍ଚ ଭାରତ। ଏତେ ମଦ୍ରାଧିପରଥଂ ପାଲଯନ୍ତଃ ସ୍ଥିତା ରଣେ
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏବଂ ପୁରୁମିତ୍ର, ଭାରତ, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରଥକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଢ଼ ହେଇ ଉଭେଇଲେ।
ତାନ୍ଭୀମସେନଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ । ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ
ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଦଶ ରଥାନ୍ଦଶୈଵ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯନ୍ । ନାନାରୂପାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିସୃଜନ୍ତୋ ଵିଶାଂପତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦଶ ରଥୀଙ୍କୁ ଦଶ ଯୋଦ୍ଧା ରୋକିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ମହାପୁରୁଷ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତଂ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ। ତେ ଵୈ ସମେଯୁଃ ସଂଗ୍ରାମେ ରାଜନ୍ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେ ତଵ
ସମସ୍ତେ ଏକାପରେ ଏକା ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ରାଜା, ତୁମର ଅସୁବିଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପରେ ଏକା ଲଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଦଶରଥେ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଵା ପ୍ରେକ୍ଷକା ରଥିନୋଽଭଵନ୍
ଏହି ଦଶ ରଥୀଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନାର ରଥୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଦଢ଼ ହେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକରୂପାଣି ଵିସୃଜନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିନର୍ଦନ୍ତଃ ସଂପ୍ରହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ମହାରଥୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଏକାପରେ ଏକା ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତେ ତଦା ଜାତସଂରମ୍ଭାଃ ସର୍ଵେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜିଘାଂସଵଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିମର୍ଦନ୍ତଃ ସ୍ପର୍ଧମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତେଜରେ ଭରି, ଏକାପରେ ଏକା ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକାପରେ ଏକା ଚାପି ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରାଜଞ୍ଜ୍ଞାତଯଃ ସଂଗତା ମିଥଃ । ମହାସ୍ରାଣି ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଃ ସମାପେତୁରମର୍ଷିଣଃ
ରାଜା, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରି, ନିଜ ଜଣା ଆପଣା ମିଶି, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଏକାପରେ ଏକା ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ମହାରଣେ । ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସମରେ ଦ୍ରୁତମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଚାରିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଦୁର୍ମର୍ଷଣଶ୍ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ପ?ଞ୍ଚଭିଃ । ଦୁର୍ମୁଖୋ ନଵଭିର୍ବାଣୈର୍ଦୁଃସହଶ୍ଚାପି ସପ୍ତଭିଃ
ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ବିଶ୍ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଚିତ୍ରସେନ ପାଞ୍ଚଟି ଦେଇ, ଦୁର୍ମୁଖ ନଉଟି ଦେଇ, ଦୁଃସହ ସାତଟି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵିଂଶତିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିର୍ଦୁଃଶାସନସ୍ତଥା। ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପାର୍ଷତଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ
ବିବିଂଶତି ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦେଇ, ଦୁଃଶାସନ ତିନିଟି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପୃଷତପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର।
ଏକୈକଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଦର୍ଶଯନ୍ପାଣିଲାଘଵମ୍ । ସତ୍ଯଵ୍ରତଂ ଚ ସମରେ ପୁରୁମିତ୍ରଂ ଚ ଭାରତ
ନିଜ ହାତର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ପ୍ରତି ଜଣକୁ ପଚିଶଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏବଂ ପୁରୁମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଭାରତ।
ଅଭିମନ୍ଯୁରଵିଧ୍ଯତ୍ତୁ ଦଶଭିର୍ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ତୁ ସମରେ ମାତୁଲଂ ମାତୃନନ୍ଦନୌ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ପ୍ରତି ଜଣକୁ ଦଶଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଜଣେ ଜଣେ ମାତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେବା, ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଵିଧ୍ଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ତତଃ ଶଲ୍ଯୋ ମହାରାଜ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯୌ ରଥିନାଂ ଵରୌ
ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ତାପରେ, ମହାରାଜା, ଶାଲ୍ୟ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ । ଛାଦ୍ଯମାନୌ ତତସ୍ତୌ କତୁ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ନ ଚେଲତୁଃ
ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ; ତଥାପି ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଵିଧିତ୍ସୁଃ କଲହସ୍ଯାନ୍ତଂ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତେବେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧର ସମାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଗଦା ଉଠାଇଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଗଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈଲାସମିଵ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିଣମ୍। ଭୀମସେନଂ ମହାବାହୁଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯାତ୍
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଗଦା ଉଠାଇ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଏବଂ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଗଧଂ ସମଚୋଦଯତ୍। ଅନୀକଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ତେଜସ୍ବୀ ହାତୀ ସମ୍ବିତ୍ତ ଦଳକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଗଜାନୀକେନ ସହିତସ୍ତେନ ରାଜା ସୁଯୋଧନାଃ । ମାଗଧଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଭୀମସେନଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ହାତୀ ଦଳ ସହିତ, ସୁଯୋଧନ ରାଜା ମାଗଧ ରାଜାକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଜାନୀକଂ ଵୃକୋଦରଃ । ଗଦାପାଣିରଵାରୋହଦ୍ରଥାଂତ୍ସିଂହ ଇଵୋନ୍ନଦନ୍
ହାତୀ ଦଳ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀମସେନ (ବୃକୋଦର), ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ରଥରୁ ଉତରିଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଅଦ୍ରିସାରମଯୀଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଗଜାନୀକଂ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ
ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଭାରି ଏବଂ ମହାନ ଗଦା ଧରି, ଭୀମସେନ ହାତୀ ଦଳ ପାଖକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ମୁହଁ ଖୋଲି ଆସିଲେ।
ସ ଗଜାନ୍ଗଦଯା ନିଘ୍ନନ୍ଵ୍ଯଚରତ୍ସମରେ ବଲୀ। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁଃ ସଵଜ୍ର ଇଵ ଵାସଵଃ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେକୁ ମାରି, ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ନାଦେନ ମହତା ମନୋହୃଦଯକମ୍ପିନା । ଵ୍ଯତ୍ଯଚେଷ୍ଟନ୍ତ ସଂହତ୍ଯ ଗଜା ଭିମସ୍ଯ ଗର୍ଜତଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ମହାନ ଏବଂ ହୃଦୟ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଏକଠି ହାତୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।