ସର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପରଵଶାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ରୋଧସମାକୁଲାଃ। ଅସତ୍ଯୋକ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ନ କଣ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଭର, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି। ତୁମେ କଣ୍ଵଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମେନକା ନିରନୁକ୍ରୋଶା ଵର୍ଧକୀ ଜନନୀ ତଵ। ଯଯା ହିମଵତଃ ପାଦେ ନିର୍ମାଲ୍ଯଵଦୁପେକ୍ଷିତା
ମେନକା, ତୁମ ମାଆ, ଦୟାହୀନ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଯିଏ ହିମାଳୟ ପାଦରେ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲେ, ଏକ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ ମାଲା ପରି।
ସ ଚାପି ନିରନୁକ୍ରୋଶଃ କ୍ଷତ୍ରଯୋନିଃ ପିତା ତଵ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵେ ଲୁବ୍ଧଃ କାମପରାଯଣଃ
ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ଦୟାହୀନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ଲୋଭୀ, ଏବଂ ଚାହିଦାରେ ଲିନ।
ସୁଷାଵ ସୁରନାରୀ ମାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦ୍ଯଥେଷ୍ଟତଃ। ଅହୋ ଜାନାମି ତେ ଜନ୍ମ କୁତ୍ସିତଂ କୁଲଟେ ଜନୈଃ
ଦେବୀ ନାରୀ ମୋତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହଁ, ମୁଁ ତୁମର ଜନ୍ମ ଜାଣିଛି, ଅପମାନିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ହୋଇଛି।
ମେନକାଽପ୍ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହର୍ଷିଶ୍ଚାପି ତେ ପିତା। ତଯୋରପତ୍ଯଂ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଵାଭିଭାଷସେ
ମେନକା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପିତା ଏକ ମହାର୍ଷି। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତାମାତାର ଶିଶୁ ହୋଇ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହୁଛ?
ଜାତିଶ୍ଚାପି ନିକୃଷ୍ଟୋ ତେ କୁଲୀନେତି ଵିଜଲ୍ପସେ। ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵମୁତ୍ସୃଷ୍ଟା କୋକିଲେନ ପରୈର୍ଭୃତା
ତୁମେ କହୁଛ ଯେ ତୁମର କୁଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଜନ୍ମ ନିମ୍ନ। ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ବାପା ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପାଳିଲେ, ଏକ କୋଇଲି ଶିଶୁ ପରି।
ଅରିଷ୍ଟୈରିଵ ଦୁର୍ବଦ୍ଧିଃ କଣ୍ଵୋ ଵର୍ଧଯିତା ପିତା। ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଜଲ୍ପସି ତାପସି
ତୁମର ପିତା କଣ୍ବ ଅସୁବିଧା ଭାବରେ ତୁମକୁ ପାଳିଥିଲେ, ଯେପରି ଅପସ୍ତ ଶିଶୁ। ତୁମେ ଯେ କଥା କହୁଛ, ତାହା ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁନିନୀ।
ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ ରାଜସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଗମ୍ଯତାଂ ଯତ୍ର ଚେଚ୍ଛସି। `ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଭଳି କଥା କହି, ଚାହୁଁଥିବା ଠାକୁ ଯାଅ। ଏଠି ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପୋଶାକ ଓ ଆଭୂଷଣ ଅଛି।
ଯଦିହେଚ୍ଛସି ଭୋଗାର୍ଥଂ ତାପସି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍। ନାହଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଭୋଗର ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ମୁନିନୀ, ଏହି ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ, ଚାଲିଯାଅ।
ରାଜନ୍ସର୍ଷପମାତ୍ରାଣି ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯସି। ଆତ୍ମନୋ ବିଲ୍ଵମାତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯସି
ରାଜା, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ସରସପ ଦାଣା ପରି ଛୋଟ। କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୋଷ, ବେଲ ଫଳ ପରି ବଡ଼, ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
ମେନକା ତ୍ରିଦଶେଷ୍ଵେଵ ତ୍ରିଦଶାଶ୍ଚାନୁ ମେନକାମ୍। ମମୈଵୋଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ତଵ ଜନ୍ମତଃ
ମେନକା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଦେବମାନେ ମେନକା ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ମୋର ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଚ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମର ଜନ୍ମଠାରୁ।
କ୍ଷିତୌ ଚରସି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚରାମ୍ଯହମ୍। ଆଵଯୋରନ୍ତରଂ ପଶ୍ଯ ମେରୁସର୍ଷପଯୋରିଵ
ରାଜା, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲୁଛ; ମୁଁ ଆକାଶରେ ଉଡୁଛି। ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟର ତାଲିକୁ ଦେଖ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ସରସପ ଦାଣା ପରି।
ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ। ଭଵନାନ୍ଯନୁସଂଯାମି ପ୍ରଭାଵଂ ପଶ୍ଯ ମେ ନୃପ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ଦେଖିଛି; ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ରାଜନ।
ପୁରା ନରଵରଃ ପୁତ୍ର ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜନିତସ୍ତଦା। ଆଯୁର୍ନାମ ମହାରାଜ ତଵ ପୂର୍ଵପିତାମହଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଆୟୁସ୍; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ପୂର୍ବଜ ପିତାମହ, ମହାରାଜ।
ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ପରନ୍ତପାଃ। ଅପ୍ସରଃସୁ ଋଷୀଣାଂ ଚ ମାତୃଦୋଷୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅନେକ ମହାମୁନି ଓ ଶୂର ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେଠାରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ମାଆ ଥିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଶ୍ଚାପି ପ୍ରଵାଦୋଽଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ତେ ନୃପ। ନିଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ନ ଦ୍ଵେଷାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ରାଜା; ଏହା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷରୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଶୁଣି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ଵିରୂପୋ ଯାଵଦାଦର୍ଶେ ନାତ୍ମନୋ ଵୀକ୍ଷତେ ମୁଖମ୍। ମନ୍ଯତେ ତାଵଦାତ୍ମାନମନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ରୂପଵତ୍ତରମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ଏକ ବିକୃତ ମଣିଷ ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖିନଥାଏ, ସେ ଭାବେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର।
ଯଦା ତୁ ରୂପମାଦର୍ଶେ ଵିରୂପଂ ସୋଽଭିଵୀକ୍ଷତେ। ତଦା ହ୍ରୀମାଂସ୍ତୁ ଜାନୀଯାଦନ୍ତରଂ ନେତରଂ ଜନମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆଇନାରେ ନିଜ ବିକୃତ ରୂପ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ମନରେ ଲଜ୍ଜା ପାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅତୀଵ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ନ କଂଚିଦଵମନ୍ଯତେ। ଅତୀଵ ଜଲ୍ପନ୍ଦୁର୍ଵାଚୋ ଭଵତୀହ ଵିହେତୁକଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଲୋକ କାହାକୁ ମନେ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅତି ଅଧିକ କଥା କହୁଥିବା ଓ କଠୋର ଭାଷା ଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପାଂସୁପାତେନ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି କୁଞ୍ଜରା ମଦଶାଲିନଃ। ତଥା ପରିଵଦନ୍ନନ୍ଯାନ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଭଵତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ମାଟି ପଡ଼ିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସେପରି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଦୋଷ ଦେଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସତ୍ଯଧର୍ମଚ୍ଯୁତାତ୍ପୁଂସଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଦାଶୀଵିଷାଦିଵ। ସୁନାସ୍ତିକୋପ୍ଯୁଦ୍ଵିଜତେ ଜନଃ କିଂ ପୁନରାସ୍ତିକଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରୁ ଚୁତ ହୋଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପ୍ରତ୍ୟୟୀ ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ଦେଖି; ତେବେ ଆସ୍ତିକ ଲୋକ ତ କେତେ ଅଧିକ ଭୟ ପାଇବେ।
ସ୍ଵଯମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ସଦୃଶଂ ଯୋଽଵମନ୍ଯତେ। ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିଯଂ ଘ୍ନନ୍ତି ତତ୍ରୈନଂ କଲିରାଵିଶେତ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ ପରି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇ ତାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଅଭଵ୍ଯେଽପ୍ଯନୃତେଽଶୁଦ୍ଧେ ନାସ୍ତିକେ ପାପକର୍ମଣି। ଦୁରାଚାରେ କଲିର୍ହ୍ଯାଶୁ ନ କଲିର୍ଧର୍ମଚାରିଷୁ
ଯେଉଁମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅନାସ୍ତିକ, ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଖରାପ ଆଚରଣ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବାମାନେ ଏପରି ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।
ମୂର୍ଖୋ ହି ଜଲ୍ପତାଂ ପୁଂସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଚଃ ଶୁଭାଶୁଭାଃ। ଅଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମାଦତ୍ତେ ପୁରୀଷମିଵ ସୂକରଃ
ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରୁ ଖରାପ କଥାକୁ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଶୁଆ ମଳ ଉଠାଏ।
ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଜଲ୍ପତାଂ ପୁଂସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଚଃ ଶୁଭାଶୁଭାଃ। ଗୁଣଵଦ୍ଵାକ୍ଯମାଦତ୍ତେ ହଂସଃ କ୍ଷୀରମିଵାମ୍ଭସି
ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା ଶୁଣି, ଭଲ କଥାକୁ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ହଂସ ପାଣିରୁ କ୍ଷୀର ଆଲଗା କରେ।
ଆତ୍ମନୋ ଦୁଷ୍ଟଭାଵତ୍ଵଂ ଜାନନ୍ନୀଚୋଽପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ। ପରେଷାମପି ଜାନାତି ସ୍ଵଧର୍ମସଦୃଶାନ୍ଗୁଣାନ୍
ଯିଏ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣେ, ନିମ୍ନ ଓ ଅଶାନ୍ତ ମନ ଥାଏ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରେ।
ଦହ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତୀଵ୍ରେଣ ନୀଚାଃ ପରଯଶୋଗ୍ନିନା। ଅଶକ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗତିଂ ଗନ୍ତୁଂ ତତୋ ନିନ୍ଦାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଯଶସ୍ୱୀ ନାମର ଅଗ୍ନିରେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଜଳିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ତେଣୁ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।
ଅନ୍ଯାନ୍ପରିଵଦନ୍ସାଧୁର୍ଯଥା ହି ପରିତପ୍ଯତେ। ତଥା ପରିଵଦନ୍ନନ୍ଯାନ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଭଵତି ଦୁର୍ଜନଃ
ଯେପରି ଏକ ସଜ୍ଜନ ଅନ୍ୟମାନେ ନିନ୍ଦା କଲେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିନ୍ଦା କଲେ ଖୁସି ହୁଏ।
ଅପଵାଦରତା ମୂର୍ଖା ଭଵନ୍ତି ହି ଵିଶେଷତଃ। ନାପଵାଦରତାଃ ସନ୍ତୋ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ଵିଶେଷତଃ
ମୂର୍ଖମାନେ ବିଶେଷ କରି ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସଜ୍ଜନମାନେ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତିନାହିଁ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଯଥା ଵୃଦ୍ଧାନ୍ସାଧୁର୍ଗଚ୍ଛତି ନିର୍ଵୃତିମ୍। ଏଵଂ ସଜ୍ଜନମାକ୍ରୁଶ୍ଯ ମୂର୍ଖୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତଃ
ଯେପରି ସଜ୍ଜନ ଲୋକ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ମନରେ ସନ୍ତୋଷ ପାଏ।