ଦ୍ରଵତଶ୍ଚ ମହୀପାଲାନ୍ପଶ୍ଯ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଭୀଷ୍ମଂ ସମରେ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍
'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରୁ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ବଡ଼ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି।'
ଭଯାର୍ତାଃ ପ୍ରପଲାଯନ୍ତେ ସିଂହାତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗା ଇଵ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵାସୁଦେଵଂ ଧନଂଜଯଃ
'ଭୟରେ ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଶିଂହାଠୁ ଯେପରି ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନୋଦଯାଶ୍ଵାନ୍ଯତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଗାହେ ତଦ୍ଵଲାର୍ଣଵମ୍ । ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଵୃଦ୍ଧଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
'ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲା, ଭୀଷ୍ମ ସେଠି ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ସେ ସେନା ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, କୁରୁମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଢାଳିଦେବି।'
ତତୋଽଶ୍ଵାନ୍ରଜତପ୍ରକଖ୍ଯାନ୍ନୋଦଯାମାସ ମାଧଵଃ। ଯତୋ ଭୀଷ୍ମରଥୋ ରାଜନ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ରଶ୍ମିମାନିଵ
ତାପରେ ମାଧବ ଚାନ୍ଦି ପରି ଚମକୁଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଚଲାଇଲେ, ଯେଉଁ ରଥ ଦେଖିବାକୁ ରବି ପରି ଅତି ତୀବ୍ର ଥିଲା।
ତତସ୍ତତ୍ପୁନରାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରବଲଂ ମହତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ମହାବାହୁଂ ଭୀଷ୍ମାଯୋଦ୍ଯତମାହଵେ
ତାପରେ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହାସେନା ପୁନି ଏକତ୍ରିତ ହେଲା।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃକ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ । ଧନଞ୍ଜଯରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍
ତାପରେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ସିଂହ ପରି ଦାଡ଼ି ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ରଥକୁ ବଣ୍ଧୁ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନ ସ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ସହଯଃ କସହସାରଥିଃ । ଶରଵର୍ଷେଣ ମହତା ସଂଛନ୍ନୋ ନ ପ୍ରକାଶତେ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ରଥ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଓ ସାରଥି ସହିତ, ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଏପରି ଢାକିଯାଇଲା, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାନାହିଁ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ତ୍ଵସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଧୈର୍ଯମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ । ଚୋଦଯାମାସ ତାନଶ୍ଵାନ୍ଵିଭିନ୍ନାନ୍ଭୀଷ୍ମସାଯକୈଃ
କିନ୍ତୁ, ଭାସୁଦେବ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନାହିଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଜଲଦନିଃସ୍ଵନମ୍ । ପାତଯାମାସ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ଵା ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଧନୁ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ନେଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁକୁ ତିନିଟି ତୀରରେ କାଟି ଭୂମିରେ ପତାଇଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା କୌରଵ୍ଯଃ ପୁନରନ୍ଯନ୍ମହଦ୍ଧନୁଃ । ନିମିଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ପିତା ତଵ
କିନ୍ତୁ, କୌରବ, ତାଙ୍କ ଧନୁ କାଟିଯିବା ପରେ, ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ନେଇ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ ମିଛିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାକୁ ସଜାଇ ନେଲେ, ରାଜା, ତୁମର ପିତା।
ଵିଚକର୍ଷ ତତୋ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଧନୁର୍ଜଲଦନିଃସ୍ଵନମ୍ । ଅଥାସ୍ଯ ତଦପି କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଧନୁରର୍ଜୁନଃ
ତାପରେ, ଦୁଇ ହାତରେ ଧନୁକୁ ଟାଣି, ମେଘର ଶବ୍ଦ ପରି ହେଲା; ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଧନୁକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ପୂଜଯାମାସ ଲାଘଵଂ ଶନ୍ତନୋଃ ସୁତଃ। ସାଧୁ ପାର୍ଥ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ଭୋ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ତାହାର କୌଶଳକୁ ସମ୍ମାନ କରି, 'ଶାବାଶ, ପାର୍ଥ, ବଡ଼ ହାତ ଥିବା; ଶାବାଶ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର!' ବୋଲି କହିଲେ।
ତ୍ଵଯ୍ଯେଵୈତଦ୍ଯୁକ୍ତରୂପଂ ମହତ୍କର୍ମ ଧନଂଜଯ । ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ସୁଭୃଶଂ ପୁତ୍ର କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା ସହ
ଏହି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଧନଞ୍ଜୟ। ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ପୁଅ; ଏବେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଇତି ପାର୍ଥଂ ପ୍ରଶସ୍ଯାଥ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାନ୍ଯନ୍ମହଦ୍ଧନୁଃ । ମୁମୋଚ ସମରେ ଵୀରଃ ଶରାନ୍ପାର୍ଥରଥଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ପାର୍ଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ଆଉ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେ ନୀରବୀର ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଦର୍ଶଯଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ହଯଯାନେ ପରଂ ବଲମ୍ । ମୋଘାନ୍କୁର୍ଵଞ୍ଶରାଂସ୍ତସ୍ଯ ମଣ୍ଡଲାନ୍ଵ୍ଯଚରଲ୍ଲୁଘୁ
ବାସୁଦେବ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବାରେ ଅପୂର୍ବ କୌଶଳ ଦେଖାଇଲେ, ତାହାର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରି, ତେଜରେ ଚକ୍ରକାର ଭାବେ ଦ୍ରୁତ ଘୂରିଲେ।
ତଥା ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ସୁଦୃଢଂ ଵାସୁଦେଵଧନଂଜଯୌ। ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ଭାରତ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଶୁଶୁଭାତେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ତୌ ଭୀଷ୍ମଶରଵିକ୍ଷତୌ । ଗୋଵୃଷାଵିଵ ସଂରବ୍ଧୌ ଵିଷାଣୋଲ୍ଲେଖନାଙ୍କ୍ତିତୌ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ରାଗରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ବଳଦ ମୁଣ୍ଡ ଘସି ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ପୁନଶ୍ଚାପି ସୁସଂରବ୍ଧଃ ଶରୈଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ । କୃଷ୍ଣଯୋର୍ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମାଃ ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦ୍ଦିଶଃ । `ପାର୍ଥୋଽପି ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଵାରଯଦ୍ଦିଶଃ
ପୁନି ଭୀଷ୍ମ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଶତ-ସହସ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକିଦେଲେ; ଏବଂ ପାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ରାଗରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରୋକିଦେଲେ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଚ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କମ୍ପଯାମାସ ରୋଷିତଃ । ମୁହୁରଭ୍ଯର୍ଦଯନ୍ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ସ୍ଵନଵତ୍ତଦା
ଭୀଷ୍ମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବାରମ୍ବାର ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ହସି ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଥର ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ତତସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଃ ସମରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମପରାକ୍ରମମ୍। ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ମହାବାହୁଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମୃଦୁଯୁଦ୍ଧତାମ୍
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବାହୁ ଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କ ମୃଦୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି,
ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଶରଵର୍ଷାଣି ସୃଜନ୍ତମନିଶଂ ଯୁଧି । ପ୍ରତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସେନଯୋଃ
ଏବଂ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିରନ୍ତର ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିବା, ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିବା,
ଵାରନ୍ଵରାନ୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍। ଯୁଗାନ୍ତମିଵ କୁର୍ଵାଣଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ମରୁଥିବା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତ ଆସିଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଉପରେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋ ଭଗଵାନ୍କେଶଵଃ ପରଵୀରହା। ଅଚିନ୍ତଯଦମେଯାତ୍ମା ନାସ୍ତି ଯୌଧିଷ୍ଠିରଂ ବଲମ୍
ଏହା ସହିପାରିଲେନି, ପୂଜ୍ୟ କେଶବ, ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ, ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'
ଏକାହ୍ନା ହି ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ନାଶଯେଦ୍ଦେଵଦାନଵାନ୍। କିଂ ନୁ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସବଲାନ୍ସପଦାନୁଗାନ୍
ଏକ ଦିନରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ନାଶ କରିପାରିବେ; ତେବେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ, କଣ କରିପାରିବେ?
ଦ୍ରଵତେ ଚ ମହାସୈନ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏତେ ଚ କୌରଵାସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରଭଗ୍ନାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୋମକାନ୍
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ଏବଂ ସୋମକମାନେ ଚିରିଯିବାକୁ ଦେଖି, କୌରବମାନେ ତ୍ୱରିତ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତି ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷଯନ୍ତଃ ପିତାମହମ୍ । ସୋହଂ ଭୀଷ୍ମଂ ନିହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥାଯ ଦଂଶିତଃ
ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ଆଜି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛି।
ଭାରମେତଂ ଵିନେଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅର୍ଜୁନୋ ହି ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵଧ୍ଯମାନୋଽପି ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ଏହି ଭାର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରୁ ହଟାଇଦେବି, କାରଣ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାଭିଜାନାତି ରଣେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଗୌରଵାତ୍। ତଥା ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ଭୂଯ ଏଵ ପିତାମହଃ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରାନ୍ପାର୍ଥରଥଂ ପ୍ରତି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଥିବାରୁ ସେ କରିବାକୁ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ପିତାମହ ଆଉଥରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେଷାଂ ବହୁତ୍ଵାସୁ ଭୃସଂ ଶରାଣାଂ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପିହିତା ବଭୂଵୁଃ । ନ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ନ ଦିଶୋ ନ ଭୂମି- ର୍ନ ଭାସ୍କରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ରଶ୍ମିମାଲୀକ
ଅନେକ ବାଣର ଭିଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ଆକାଶ, ଦିଗ, ଭୂମି କିମ୍ବା ରଶ୍ମିମାଳା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୌଣସିଠିରୁ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ଵଵୁଶ୍ଚ ଵାତାସ୍ତୁମୁଲାଃ ସଧୂମା ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷୁଭିତା ବଭୂଵୁଃ। ଦ୍ରୋଣୋ ଵିକର୍ଣୋଽଥ ଜଯଦ୍ରଥଶ୍ଚ ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ କୃତଵର୍ମା କୃପଶ୍ଚ
ତୀବ୍ର ବାତାସ ଧୂଆଁ ସହିତ ବହୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦ୍ରୋଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା, କୃତବର୍ମା ଓ କୃପ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।