ସ୍ଵଧର୍ମଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଶରଣଂ ଗତା। ତସ୍ମାନ୍ନର୍ହସି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଥେତି ଵିତଥଂ ଵଚଃ
ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସରଣାଗତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମୁପସ୍ଥିତାମ୍। ତ୍ଵନ୍ନାଥାଂ ଲୋକନାଥସ୍ତ୍ଵଂ ନାର୍ହସି ତ୍ଵମନାଗସମ୍
ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ରଖି, ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଆସିଛି; ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଅପରାଧ ନଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କିଂ ନୁ କର୍ମାଶୁଭଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଵତ୍ଯସ୍ମି ପାର୍ଥିଵ। ଯଦହଂ ବାନ୍ଧଵୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତା ବାଲ୍ଯେ ସଂପ୍ରତି ଵୈ ତ୍ଵଯା
ହେ ରାଜା, ଆଗରୁ କେଉଁ ଅପକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି ଯାହା ପାଇଁ ଛୋଟବେଳେ ବାନ୍ଧବମାନେ ଏବଂ ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ?
କାମଂ ତ୍ଵଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମାଶ୍ରମମ୍। ଇମଂ ବାଲଂ ତୁ ସଂତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନାର୍ହସ୍ଯାତ୍ମଜମାତ୍ମନା
ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶିଶୁ, ତୁମର ନିଜ ପୁଅ, ତାକୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ପୁତ୍ରମଭିଜାନାମି ତ୍ଵଯି ଜାତଂ ଶକୁନ୍ତଲେ। ଅସତ୍ଵଚନା ନାର୍ଯଃ କସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯତେ ଵଚଃ
ଶକୁନ୍ତଳା, ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ପାରୁନି। ମହିଳାମାନେ ଅସତ୍ୟ କହନ୍ତି; ତୁମର କଥା କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?
ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କଥଯନ୍ତୀ ନ ଲଜ୍ଜସେ। ଵିଶେଷତୋ ମତ୍ସକାଶେ ଦୁଷ୍ଟତାପସି ଗମ୍ଯତାମ୍
ତୁମେ ଏହି ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ। ବିଶେଷ କରି ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ତାପସି, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।
କ୍ଵ ମହର୍ଷିସ୍ତପସ୍ଯୁଗ୍ରଃ କ୍ଵାପ୍ସରାଃ ସା ଚ ମେନକା। କ୍ଵ ଚ ତ୍ଵମେଵଂ କୃପଣା ତାପସୀଵେଷଧାରିଣୀ
ସେ ମହାର୍ଷି, ଯେଉଁଠି ଦୀଘ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମେନକା ନାମକ ଅପ୍ସରା କେଉଁଠି? ତୁମେ ଏପରି ଦୟନୀୟ ଦେଖାଯାଉଛ, ତାପସୀର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏଠି କିପରି ଆସିଛ?
ଅତିକାଯଶ୍ଚ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ବାଲୋଽତିବଲଵାନଯମ୍। କଥମଲ୍ପେନ କାଲେନ ସାଲସ୍କନ୍ଧ ଇଵୋଦ୍ଗତଃ
ତୁମର ପୁଅ ବଡ଼ ଦେହଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏତି କମ୍ ସମୟରେ ସେ କିପରି ଏତି ଉଚ୍ଚ ହୋଇଗଲା, ସାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡା ପରି?
ସୁନିକୃଷ୍ଟା ଚ ଯୋନିସ୍ତେ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ପ୍ରତିଭାସି ମେ। ଯଦୃଚ୍ଛଯା କାମରାଗାଜ୍ଜାତା ମେନକଯା ହ୍ଯସି
ତୁମର ଜନ୍ମ ବହୁତ ନିମ୍ନ, ମୋତେ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ମହିଳା ଲାଗୁଛ। ମେନକାଙ୍କର କାମ ଆଗ୍ରହରୁ ଏହି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଵମେଵ ପରୋକ୍ଷଂ ମେ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି ତାପସି। `ସର୍ଵା ଵାମାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଲୋକେ ସର୍ଵାଃ କାମପରାଯଣାଃ
ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଲୁଚିତ। ତାପସୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହିଳାମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ସମସ୍ତେ କାମକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପରଵଶାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ରୋଧସମାକୁଲାଃ। ଅସତ୍ଯୋକ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ନ କଣ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଭର, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି। ତୁମେ କଣ୍ଵଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମେନକା ନିରନୁକ୍ରୋଶା ଵର୍ଧକୀ ଜନନୀ ତଵ। ଯଯା ହିମଵତଃ ପାଦେ ନିର୍ମାଲ୍ଯଵଦୁପେକ୍ଷିତା
ମେନକା, ତୁମ ମାଆ, ଦୟାହୀନ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଯିଏ ହିମାଳୟ ପାଦରେ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲେ, ଏକ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ ମାଲା ପରି।
ସ ଚାପି ନିରନୁକ୍ରୋଶଃ କ୍ଷତ୍ରଯୋନିଃ ପିତା ତଵ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵେ ଲୁବ୍ଧଃ କାମପରାଯଣଃ
ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ଦୟାହୀନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ଲୋଭୀ, ଏବଂ ଚାହିଦାରେ ଲିନ।
ସୁଷାଵ ସୁରନାରୀ ମାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦ୍ଯଥେଷ୍ଟତଃ। ଅହୋ ଜାନାମି ତେ ଜନ୍ମ କୁତ୍ସିତଂ କୁଲଟେ ଜନୈଃ
ଦେବୀ ନାରୀ ମୋତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହଁ, ମୁଁ ତୁମର ଜନ୍ମ ଜାଣିଛି, ଅପମାନିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ହୋଇଛି।
ମେନକାଽପ୍ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହର୍ଷିଶ୍ଚାପି ତେ ପିତା। ତଯୋରପତ୍ଯଂ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଵାଭିଭାଷସେ
ମେନକା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପିତା ଏକ ମହାର୍ଷି। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତାମାତାର ଶିଶୁ ହୋଇ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହୁଛ?
ଜାତିଶ୍ଚାପି ନିକୃଷ୍ଟୋ ତେ କୁଲୀନେତି ଵିଜଲ୍ପସେ। ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵମୁତ୍ସୃଷ୍ଟା କୋକିଲେନ ପରୈର୍ଭୃତା
ତୁମେ କହୁଛ ଯେ ତୁମର କୁଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଜନ୍ମ ନିମ୍ନ। ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ବାପା ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପାଳିଲେ, ଏକ କୋଇଲି ଶିଶୁ ପରି।
ଅରିଷ୍ଟୈରିଵ ଦୁର୍ବଦ୍ଧିଃ କଣ୍ଵୋ ଵର୍ଧଯିତା ପିତା। ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଜଲ୍ପସି ତାପସି
ତୁମର ପିତା କଣ୍ବ ଅସୁବିଧା ଭାବରେ ତୁମକୁ ପାଳିଥିଲେ, ଯେପରି ଅପସ୍ତ ଶିଶୁ। ତୁମେ ଯେ କଥା କହୁଛ, ତାହା ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁନିନୀ।
ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ ରାଜସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଗମ୍ଯତାଂ ଯତ୍ର ଚେଚ୍ଛସି। `ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଭଳି କଥା କହି, ଚାହୁଁଥିବା ଠାକୁ ଯାଅ। ଏଠି ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପୋଶାକ ଓ ଆଭୂଷଣ ଅଛି।
ଯଦିହେଚ୍ଛସି ଭୋଗାର୍ଥଂ ତାପସି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍। ନାହଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଭୋଗର ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ମୁନିନୀ, ଏହି ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ, ଚାଲିଯାଅ।
ରାଜନ୍ସର୍ଷପମାତ୍ରାଣି ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯସି। ଆତ୍ମନୋ ବିଲ୍ଵମାତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯସି
ରାଜା, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ସରସପ ଦାଣା ପରି ଛୋଟ। କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୋଷ, ବେଲ ଫଳ ପରି ବଡ଼, ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
ମେନକା ତ୍ରିଦଶେଷ୍ଵେଵ ତ୍ରିଦଶାଶ୍ଚାନୁ ମେନକାମ୍। ମମୈଵୋଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ତଵ ଜନ୍ମତଃ
ମେନକା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଦେବମାନେ ମେନକା ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ମୋର ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଚ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମର ଜନ୍ମଠାରୁ।
କ୍ଷିତୌ ଚରସି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚରାମ୍ଯହମ୍। ଆଵଯୋରନ୍ତରଂ ପଶ୍ଯ ମେରୁସର୍ଷପଯୋରିଵ
ରାଜା, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲୁଛ; ମୁଁ ଆକାଶରେ ଉଡୁଛି। ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟର ତାଲିକୁ ଦେଖ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ସରସପ ଦାଣା ପରି।
ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ। ଭଵନାନ୍ଯନୁସଂଯାମି ପ୍ରଭାଵଂ ପଶ୍ଯ ମେ ନୃପ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ଦେଖିଛି; ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ରାଜନ।
ପୁରା ନରଵରଃ ପୁତ୍ର ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜନିତସ୍ତଦା। ଆଯୁର୍ନାମ ମହାରାଜ ତଵ ପୂର୍ଵପିତାମହଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଆୟୁସ୍; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ପୂର୍ବଜ ପିତାମହ, ମହାରାଜ।
ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ପରନ୍ତପାଃ। ଅପ୍ସରଃସୁ ଋଷୀଣାଂ ଚ ମାତୃଦୋଷୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅନେକ ମହାମୁନି ଓ ଶୂର ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେଠାରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ମାଆ ଥିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଶ୍ଚାପି ପ୍ରଵାଦୋଽଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ତେ ନୃପ। ନିଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ନ ଦ୍ଵେଷାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ରାଜା; ଏହା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷରୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଶୁଣି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ଵିରୂପୋ ଯାଵଦାଦର୍ଶେ ନାତ୍ମନୋ ଵୀକ୍ଷତେ ମୁଖମ୍। ମନ୍ଯତେ ତାଵଦାତ୍ମାନମନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ରୂପଵତ୍ତରମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ଏକ ବିକୃତ ମଣିଷ ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖିନଥାଏ, ସେ ଭାବେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର।
ଯଦା ତୁ ରୂପମାଦର୍ଶେ ଵିରୂପଂ ସୋଽଭିଵୀକ୍ଷତେ। ତଦା ହ୍ରୀମାଂସ୍ତୁ ଜାନୀଯାଦନ୍ତରଂ ନେତରଂ ଜନମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆଇନାରେ ନିଜ ବିକୃତ ରୂପ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ମନରେ ଲଜ୍ଜା ପାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅତୀଵ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ନ କଂଚିଦଵମନ୍ଯତେ। ଅତୀଵ ଜଲ୍ପନ୍ଦୁର୍ଵାଚୋ ଭଵତୀହ ଵିହେତୁକଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଲୋକ କାହାକୁ ମନେ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅତି ଅଧିକ କଥା କହୁଥିବା ଓ କଠୋର ଭାଷା ଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପାଂସୁପାତେନ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି କୁଞ୍ଜରା ମଦଶାଲିନଃ। ତଥା ପରିଵଦନ୍ନନ୍ଯାନ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଭଵତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ମାଟି ପଡ଼ିଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସେପରି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଦୋଷ ଦେଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।