ନ ଚୈଵଂ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ କଶ୍ଚିଚ୍ଛକ୍ନୋତି ଵୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଵିଶିଖାନେଵ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତାନ୍ବହୂନ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭଳି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟୁଥିବା ଅନେକ ଶରମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
କୁର୍ଵାଣଂ ସମରେ କର୍ମ ସୂଦଯାନଂ ଚ ଵାହିନୀମ୍ । ଵ୍ଯାକ୍ରୋଶନ୍ତ ରଣେ ତତ୍ର ନରା ବହୁଵିଧା ବହୁ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଚିତ୍କାର ହେଉଥିଲା।
ଅମାନୁଷେଣ ରୂପେଣ ଚରନ୍ତଂ ପିତରଂ ତଵ। ଶଲଭା ଇଵ ରାଜାନଃ ପତନ୍ତି ଵିଧିଚୋଦିତାଃ
ତୁମର ପିତା ଅମାନବୀୟ ରୂପରେ ଚାଲିଉଥିଲେ; ରାଜାମାନେ ଭାଗ୍ୟର ଆଗ୍ରହରେ ପୋକା ଭଳି ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମାଗ୍ନିମଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଵିନାଶାଯ ସହସ୍ରଶଃ । ନ ହି ମୋଘଃ ଶରଃ କଶ୍ଚିଦାସୀଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ଭୀଷ୍ମ ଅଗ୍ନି ସମାନ ରୋଷରେ ଜଳୁଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଶର ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନଥିଲା।
ନରନାଗାଶ୍ଵକାଯେଷୁ ବହୁତ୍ଵାଲ୍ଲଘୁଯୋଧିନଃ । ଭିନତ୍ତ୍ଯେକେନ ବାଣେନ ସୁମୁଖେନ ପତତ୍ରିଣା
ପୁରୁଷ, ହାତୀ ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଭିତରେ ଭିଡ଼ ଥିଲାବେଳେ, ହଲକା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଏକାଠି ବିଧ୍ଧ ହେଉଥିଲେ।
ଗଜଂ କଂକଟସନ୍ନଦ୍ଧଂ ଵଜ୍ରେଣେଵ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ । ଦ୍ଵୌ ତ୍ରୀନପି ଗଜାରୋହାନ୍ପିଣ୍ଡିତାନ୍ଵର୍ମିତାନପି
ସେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀକୁ ବଜ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇ-ତିନି ଜଣ ବର୍ମଧାରୀ ହାତୀଚାଳକକୁ ମଧ୍ୟ।
ନାରାଚେନ ସୁମୁକ୍ତେନ ନିଜଘାନ ପିତା ତଵ। ଯୋ ଯୋ ଭୀଷ୍ମଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରମଭ୍ଯେତି ଯୁଧି କଶ୍ଚନ
ତୁମର ପିତା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ଶରରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ।
ମୁହୂର୍ତଦୃଷ୍ଟଃ ସ ମଯା ପତିତୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଏଵଂ ସା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଵଧ୍ଯମାନା ମହାଚମୂଃ
ମୁଁ ଯାହାକୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଦେଖୁଥିଲି, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲା।
ଭୀଷ୍ମେଣାତୁଲଵୀର୍ଯେଣ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ସଂହସ୍ରଧା। ପ୍ରାକମ୍ପତ ମହାସେନା ଶରଵର୍ଷେଣ ତାପିତା
ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ବିଶାଳ ସେନା କମ୍ପିଉଥିଲା।
ପଶ୍ଯତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯାଥ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ। ଯତମାନାଽପି ତେ ଵୀରା ଦ୍ରଵମାଣାନ୍ମହାରଥାନ୍
ବାସୁଦେବ, ପାର୍ଥ ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦେଖୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ଭାଗୁଥିବାକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ଭୀଷ୍ମବାଣପ୍ରପୀଡିତାନ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵୀର୍ଯେଣ ଵଧ୍ଯମାନା ମହାଚମୂଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶରରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବାମାନେକୁ ସେମାନେ ବାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ମହେନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲା।
ଅଭଜ୍ଯତ ମହାରାଜ ନ ଚ ଦ୍ଵୌ ସହ ଧାଵତଃ। ଆଵିଦ୍ଧରନାଗାଶ୍ଵଂ ପତିତଧ୍ଵଜକୂବରମ୍
ହେ ରାଜା, ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ପଳାଇପାରୁନଥିଲେ; ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଚିହ୍ନ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା।
ଅନୀକଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍। ଜଘାନାତ୍ର ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥା
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅବୁଝ ହୋଇ ହାହାକାର କରୁଥିଲା; କେଉଁଠି ଥିଲା ପିତା ପୁଅକୁ ମାରୁଥିଲେ, ପୁଅ ପିତାକୁ ମାରୁଥିଲା।
ପ୍ରିଯଂ ସଖାଯଂ ଚାକ୍ରନ୍ଦେ ସଖା ଦୈଵବଲାତ୍କୃତଃ । ଵିମୁଚ୍ଯ କଵଚାନ୍ଯନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାଃ
ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁକୁ ମାରୁଥିଲେ; କିଛି ପାଣ୍ଡବ ସେନା ତାଙ୍କର କବଚ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
ଵିନୁକ୍ତକେଶା ଧାଵନ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ। ତଦ୍ଗୋକୁଲମିଵୋଦ୍ଧାନ୍ତମୁଦ୍ଧାନ୍ତରଥଯୂଥପମ୍
ବିକାଶି ଚୁଲ୍ ହେଇ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେମାନେ, ଭାରତ, ଭୟରେ ଭାଗି ଯାଉଥିବା ଗୋ ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ନେତାମାନେ ବି ବିକ୍ରମ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ଦଦୃଶେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମାର୍ତସ୍ଵରଂ ତଦା। ପ୍ରଭଜ୍ଯମାନଂ ସୈନ୍ଯଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାଦଵନନ୍ଦନଃ
ସେ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କର ସେନା ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଇଲା; ତାଙ୍କର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଯାଦବ ନନ୍ଦନ
ଉଵାଚ ପାର୍ଥଂ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନିଗୃହ୍ଯ ରଥମୁତ୍ତମମ୍। ଅସଂ ସ କାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପାର୍ଥ ପସ୍ତେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଅଟକାଇ, ବୀର ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ସମୟ ଆସିଗଲା।'
ପ୍ରହରସ୍ଵ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ଚେନ୍ମୋହାଦ୍ଵିମୁହ୍ଯସେ। ଯତ୍ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ଵୀର ପୁରା ରାଜ୍ଞାଂ ସମାଗମେ
'ମନ ଭ୍ରମି ଯଦି ତୁମେ ଭୁଲି ଯାଉନାହିଁ, ତେବେ ଆକ୍ରମଣ କର, ନରସିଂହ; ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଯେଉଁ କଥା ତୁମେ କହିଥିଲା, ବୀର—'
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍। ସାନୁବନ୍ଧାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ଯେ ମାଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସଂଯୁଗେ
'ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାପତିମାନେ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ବିରୋଧ କରିବେ, ସେମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ସଂହାର କରିବି—'
ଇତି ତତ୍କୁରୁ କୌନ୍ତେଯ ସତ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯମରିନ୍ଦମ । ବୀଭତ୍ସୋ ପଶ୍ଯ ସୈନ୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ଭଜ୍ଯମାନଂ ତତସ୍ତତଃ
'କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ କର, ଶତ୍ରୁଦମନ; ଦେଖ, ଭୀଭତ୍ସୁ, ତୁମର ସେନା ଚାରିପାଖରୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।'
ଦ୍ରଵତଶ୍ଚ ମହୀପାଲାନ୍ପଶ୍ଯ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଭୀଷ୍ମଂ ସମରେ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍
'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରୁ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ବଡ଼ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି।'
ଭଯାର୍ତାଃ ପ୍ରପଲାଯନ୍ତେ ସିଂହାତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗା ଇଵ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵାସୁଦେଵଂ ଧନଂଜଯଃ
'ଭୟରେ ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଶିଂହାଠୁ ଯେପରି ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନୋଦଯାଶ୍ଵାନ୍ଯତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଗାହେ ତଦ୍ଵଲାର୍ଣଵମ୍ । ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଵୃଦ୍ଧଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
'ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲା, ଭୀଷ୍ମ ସେଠି ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ସେ ସେନା ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, କୁରୁମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଢାଳିଦେବି।'
ତତୋଽଶ୍ଵାନ୍ରଜତପ୍ରକଖ୍ଯାନ୍ନୋଦଯାମାସ ମାଧଵଃ। ଯତୋ ଭୀଷ୍ମରଥୋ ରାଜନ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ରଶ୍ମିମାନିଵ
ତାପରେ ମାଧବ ଚାନ୍ଦି ପରି ଚମକୁଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଚଲାଇଲେ, ଯେଉଁ ରଥ ଦେଖିବାକୁ ରବି ପରି ଅତି ତୀବ୍ର ଥିଲା।
ତତସ୍ତତ୍ପୁନରାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରବଲଂ ମହତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ମହାବାହୁଂ ଭୀଷ୍ମାଯୋଦ୍ଯତମାହଵେ
ତାପରେ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହାସେନା ପୁନି ଏକତ୍ରିତ ହେଲା।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃକ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ । ଧନଞ୍ଜଯରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍
ତାପରେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ସିଂହ ପରି ଦାଡ଼ି ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ରଥକୁ ବଣ୍ଧୁ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନ ସ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ସହଯଃ କସହସାରଥିଃ । ଶରଵର୍ଷେଣ ମହତା ସଂଛନ୍ନୋ ନ ପ୍ରକାଶତେ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ରଥ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଓ ସାରଥି ସହିତ, ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଏପରି ଢାକିଯାଇଲା, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାନାହିଁ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ତ୍ଵସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଧୈର୍ଯମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ । ଚୋଦଯାମାସ ତାନଶ୍ଵାନ୍ଵିଭିନ୍ନାନ୍ଭୀଷ୍ମସାଯକୈଃ
କିନ୍ତୁ, ଭାସୁଦେବ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନାହିଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଜଲଦନିଃସ୍ଵନମ୍ । ପାତଯାମାସ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ଵା ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଧନୁ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ନେଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁକୁ ତିନିଟି ତୀରରେ କାଟି ଭୂମିରେ ପତାଇଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା କୌରଵ୍ଯଃ ପୁନରନ୍ଯନ୍ମହଦ୍ଧନୁଃ । ନିମିଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ପିତା ତଵ
କିନ୍ତୁ, କୌରବ, ତାଙ୍କ ଧନୁ କାଟିଯିବା ପରେ, ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ନେଇ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ ମିଛିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାକୁ ସଜାଇ ନେଲେ, ରାଜା, ତୁମର ପିତା।