ପୁନରାଵର୍ତତାଂ ତେଷାଂ ଵେଗ ଆସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ। ପୂର୍ଯତଃ ସାଗରସ୍ଯେଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
ହେ ଜନମାନ୍ୟ ନାଥ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୁନି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ସାଗର ଭଳି ଉତ୍ତଳ ହେଲା।
ଅନ୍ନିଵୃତ୍ତାଂସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ସୁଯୋଧନଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ତ୍ଵରିତୋ ଗତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ଫେରିଯିବା ଦେଖି, ରାଜା ସୁୟୋଧନ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ପିତାମହ ନିବୋଧେଦଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାରତ। ନାନୁରୂପମହଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି କୌରଵ
ପିତାମହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ଭାରତ। କୌରବ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛିବାବେଳେ ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଦ୍ରୋଣୋ ଚାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସପୁତ୍ରେ ସସୁହୃଞ୍ଜନେ। କୃପେ ଚୈଵ ମହେଷ୍ଵାସେ ଦ୍ରଵତେ ଯଦ୍ଵରୂଥିନୀ
ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡ୍ରୋଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ମିତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର କୃପା, ସେମାନେ ସେନା ସହିତ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି—
ନ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତିଲାଂସ୍ତଵ ମନ୍ଯେ କଥଂଚନ । ତଥା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରମେ ଦ୍ରୌମେଶ୍ଚୈଵ କୃପସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବେ ରୋକିପାରିବେ, ଯେଉଁପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୋଣ, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଓ କୃପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାସ୍ତଵ ନୂନଂ ପିତାମହ । ଯଥେମାଂ କ୍ଷମସେ ଵୀର ଵଧ୍ଯମାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍
ପିତାମହ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଉଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ସେନାକୁ ମରିବାକୁ ଦେଉଛ, ବୀର।
ସୋଽସ୍ମି ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଗମେ। ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ନାପି ପାର୍ଷତସାତ୍ଯକୀ
ରାଜା, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭରେ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ କହିଥାନ୍ତୁ — ‘ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୃଷତପୁତ୍ର କିମ୍ବା ସାତ୍ୟକୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ’ — ତେବେ ଭଲ ହେଇଥାନ୍ତା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତୁଭ୍ଯମାଚାର୍ଯସ୍ଯ କୃପସ୍ଯ ଚ। କର୍ଣେନ ସହିତଃ କୃତ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାନସ୍ତଦୈଵ ହି
ତୁମେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ କୃପା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବା ଯୋଜନା କରୁଛ ।
ଯଦି ନାହଂ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଯୁଵାଭ୍ଯାମିହ ସଂଯୁଗେ । ଵିକ୍ରମେଣାନୁରୂପେଣ ଯୁଧ୍ଯେତାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଯଦି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଛାଡି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଯଥାଯଥ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହସନ୍ଵୈ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତନଯଂ ତୁଭ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାଦୁଦ୍ଵୃତ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ହସିହସି କିଛି କ୍ଷଣ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ସେ ପୁଅକୁ କହିଲେ ।
ବହୁଶୋଽସି ମଯା ରାଜଂସ୍ତଥ୍ଯମୁକ୍ତୋ ହିତଂ ଵଚଃ। ଅଜେଯାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ରଜା, ମୁଁ ଏହି କଥା ଅନେକବାର କହିଛି — ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ତୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଵୃଦ୍ଧେନାଦ୍ଯ ଗତାଯୁଷା। କରିଷ୍ଯାମି ଯଥାଶକ୍ତି ପଶ୍ଯେଦାନୀଂ ସବାନ୍ଧଵଃ
ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି, ଯେତେ ଦୂର ସମ୍ଭବ, ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା କରିପାରିବି, ତାହା କରିବି — ଏହା ତୁମର ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନେକଃ ସସୈନ୍ଯାନ୍ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ସୋଽହଂ ନିଵାରଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଆଜି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେଖାଗୋଟେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବି।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭୀଷ୍ମେଣ ପୁତ୍ରାସ୍ତଵ ଜନେଶ୍ଵର । ଦଧ୍ମୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଭେରୀଃ ସଂଜଘ୍ନିରେ ଭୃଶମ୍
ଭୀଷ୍ମ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଜନେଶ୍ୱର, ତୁମର ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ବେରୀ ଜୋରରେ ମାରିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵା ହି ତତୋ ରାଜଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ନିନଦଂ ମହତ୍। ଦଧ୍ମୁଃ ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଭେରୀଶ୍ଚ ମୁରଜାଂଶ୍ଚାପ୍ଯନାଦଯନ୍
ତାହା ପରେ, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶଂଖ, ଦୁଃକୁଳି, ମୁରଜା ଓ ଡ଼଼ମ୍ବ ଚୋଁଡ଼ିଲେ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଭୀଷ୍ମେଣ ଦାରୁଣେ। କ୍ରୋଧିତୋ ମମ ପୁତ୍ରେଣ ଦୁଃଖିତେନ ଵିଶେଷତଃ
ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁ ଦିନ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ତାହା ପରେ ମୋ ପୁଅ ଖାସ୍ ଦୁଃଖରେ ଓ ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ।
ଭୀଷ୍ମଃ କିମକରୋତ୍ତତ୍ର ପାଣ୍ଡଵେଯେଷୁ ଭାରତ। ପିତାମହେ ଵା ପଞ୍ଚାଲାସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଭାରତ, ଏହି ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ କଲେ? କିମ୍ବା ପିତାମହ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ପ୍ରତି କଣ କଲେ? ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ କହ।
ଗତପୂର୍ଵାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଭାରତ। ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଥିତେ ଚାପି ଦିଵାକରେ
ଭାରତ, ଯେତେବେଳେ ଦିନର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଗଲା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଟୁଇ ରହିଲା,
ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେଷୁ ହୃଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ସସୁ। ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ମହାବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ ମହାରାଜ, ରାଜା,
ଅଭ୍ଯଯାଞ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈଃ ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍ । ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଗୁପ୍ତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ବିଶାଳ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୁପେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ଅସ୍ମାକଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧମନାଯାତ୍ତଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ଆମ ପକ୍ଷ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ କେହି ପଛୁଆ ହେଲେ ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ।
ଘନୁଷାଂ କୂଜତାଂ ତତ୍ର ତଲାନାଂ ଚାଭିହନ୍ଯତାମ୍। ମହାନ୍ସମଭଵଚ୍ଛବ୍ଦୋ ଗିରୀଣାମିଵ ଦୀର୍ଯତାମ୍
ଏଠାରେ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡନ ଓ ତଳ ମାଡ଼ିବାର ଶବ୍ଦରୁ ଏମିତି ଏକ ବିପୁଳ ଗଞ୍ଜନ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ତିଷ୍ଠ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଵିଦ୍ଧ୍ଯୈନଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ। ସ୍ଥିରୋଽସ୍ମି ପ୍ରହରସ୍ଵେତି ଶବ୍ଦୋଽଶ୍ରୂଯତ ସର୍ଵଶଃ
“ଥା! ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି! ତାକୁ ମାଡ଼! ପଛକୁ ଫେର! ଦୃଢ଼ ହେ! ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଅଛି—ଆକ୍ରମଣ କର!”—ଏପରି ଚିତ୍କାର ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
କାଞ୍ଚନେଷୁ ତନୁତ୍ରେଷୁ କିରୀଟେଷୁ ଧ୍ଵଜେଷୁ ଚ। ଶିଲାନାମିଵ ଶୈଲେଷୁ ପତିତାନାମଭୂଦ୍ଧ୍ଵନିଃ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ସୁକୁମାର ଦେହ, ମୁକୁଟ ଓ ପତାକା ଉପରେ ପାହାଡ଼ରେ ପଥର ପଡ଼ିବା ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ପତିତାନ୍ଯୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ବାହଵଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତାଃ । ଵ୍ଯଚେଷ୍ଟନ୍ତ ମହୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଶିର ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ବାହୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ତଡ଼ପୁଥିଲେ।
ହୃତୋତ୍ତମାହ୍ଗାଃ କେଚିତ୍ତୁ ତଥୈଵୋଦ୍ଯତକାର୍ମୁକାଃ। ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧାଶ୍ଚାପି ତସ୍ଥୁଃ ପୁରୁଷସତ୍ତମାଃକ
କିଛି ଯୋଦ୍ଧା ମୁଣ୍ଡ ହରାଇ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ ତାଣି ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଦଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାଵେଗା ନଦୀ ରୁଧିରଵାହିନୀ । ମାତଙ୍ଗାଙ୍ଗଶିଲା ରୌଦ୍ରା ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଧାରାର ନଦୀ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯାହା ରକ୍ତ ନେଇଯାଉଥିଲା, ମାତଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ଓ ପଥର ମିଶି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ କାଦା ହୋଇଥିଲା।
ଵରଶ୍ଵନରନାଗାନାଂ ଶରୀରପ୍ରଭଵା ତଦା। ପରଲୋକାର୍ଣଵମୁଖୀ ଗୃଧ୍ରଗୋମାଯୁମୋଦିନୀ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ନଦୀ ପରଲୋକ ସାଗରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲା, ଗୃଧ୍ର ଓ ଶ୍ୱଳିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।
ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଵାପି ଯୁଦ୍ଧମେତାଦୃଶଂ ନୃପ। ଯଥା ତଵ ସୁତାନାଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଭାରତ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ।
ନାସୀଦ୍ରଥପଥସ୍ତତ୍ର ଯୌଧୈର୍ଯୁଧି ନିପାତିତୈଃ । ଗଜୈଶ୍ଚ ପତିତୈର୍ନୀଲୈର୍ଗିରିଶ୍ରୃଙ୍ଗୈନିରଵାଵୃତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ବୀରମାନେ ଓ ନୀଳ ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଅଟୁଟ ହୋଇ ରଥ ଚଳାଣ ପଥକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ।