ତତୋ ଧର୍ମସୁତୋକ ରାଜା ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ । ମିଷତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଦ୍ରୋଣାନୀକମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ଧର୍ମର ପୁଅ ରାଜା ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ଯଥା ଦେଵାସୁରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୂର୍ଵମାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେଇପରି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
କୁର୍ଵାଣୌ ସୁମହତ୍କର୍ମ ଭୀମସେନଘଟୋତ୍କଚୌ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ତାଵୁଭାଵପ୍ଯଵାରଯତ୍
ଭୀମସେନ ଓ ଘଟୋତ୍କଚ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ହୈଡିମ୍ବସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ଅତୀତ୍ଯ ପୀତରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯଦଯୁଧ୍ଯତ ଭାରତ
ସେଠାରେ ଆମେ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ, ହେ ଭାରତ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବାପାଠାରୁ ଅଧିକ ସାହସ ଦେଖାଇ ଲଡ଼ିଥିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍। ହୃଦ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ପୃଷତ୍କେନ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଭୀମସେନ ତେଜରେ ଭରି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏକ ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ହସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନନୋ ରାଜା ପ୍ରହାରଵରପୀଡିତଃ। ନିଷସାଦ ରଥୋପସ୍ଥେ କଶ୍ମଲଂ ଚ ଜଗାମ ହ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ରଥର ଆସନରେ ବସିଗଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ତ୍ଵରମାଣୋଽସ୍ଯ ସାରଥିଃ । ଅପୋଵାହ ରଣାଦ୍ରାଜଂସ୍ତତଃ ସୈନ୍ଯମଭଜ୍ଯତ
ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ନେଇଗଲେ, ତାପରେ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ତତସ୍ତାଂ କୌରଵୀଂ ସେନାଂ ଦ୍ରଵମାଣାଂ ସମନ୍ତତଃ। ନିଘ୍ନନ୍ଭୀମଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରନୁଵଵ୍ରାଜ ପୃଷ୍ଠତଃ
ତାପରେ ଭୀମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ମାରି ଚାରିପାଖରୁ ପଳାଉଥିବା କୌରବ ସେନାକୁ ପଛରୁ ଧାଉଥିଲେ।
ପାର୍ଷତଶ୍ଚ ରଥଶ୍ରୋଷ୍ଠୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯତଃ
ପାର୍ଷତ ଓ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଜଘ୍ନତୁର୍ଵିଶିକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରାନୀକଵିନାଶନୈଃ । ଦ୍ରଵମାଣଂ ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ସେମାନେ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଉଥିବା ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ନାଶକ୍ନୁତାଂ ଵାରଯିତୁଂ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ମହାରଥୌ । ଵାର୍ଯମାଣଂ ଚ ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା, ସେମାନେ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ପଳାଉଥିବା ସେନାକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ରଵତ୍ଯେଵ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତୋର୍ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମଯୋଃ। ତତୋ ରଥସହସ୍ରେଷୁ ଵିଦ୍ରଵତ୍ସୁ ତତସ୍ତତଃକ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେନା ପଳାଉଥିଲା; ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ରଥ ଚାରିଦିଗରେ ଛିଟିଯାଉଥିଲେ।
ତାଵାସ୍ଥିତାଵେକରଥଂ ସୌଭଦ୍ରଶିନିପୁଙ୍ଗଵୌ । ସୌବଲୀଂ ସମରେ ସେନାଂ ଶାତଯେତାଂ ସମନ୍ତତଃ
ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶିନିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ ଏକ ରଥରେ ଦଢ଼ିଅଛି, ସେମାନେ ସୌବଳୀ ସେନାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ।
ଶୁଶୁଭାତେ ତଦା ତୌ ତୁ ଶୈନେଯକୁରୁପୁଙ୍ଗଵୌ। ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ଗତୌ ଯଦ୍ଵତ୍ସୋମସୂର୍ଯୌ ନଭସ୍ତଲେ
ସେ ସମୟରେ ଶିନି ଓ କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ, ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଏକାଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଶାଂପତେ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ଧାରାଭିରିଵ ତୋଯଦଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ସେନା ଉପରେ ମେଘ ଯେପରି ଝରଣା ପକାଏ, ସେପରି ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ଵଧ୍ଯମାନଂ ତତସ୍ତତ୍ର ଶରୈଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଦୁଦ୍ରାଵ କୌରଵଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଷାଦଭଯକମ୍ପିତମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରରେ ମାରୁଥିବାବେଳେ, କୌରବ ସେନା ଭୟ ଓ ନିରାଶାରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା।
ଦ୍ରଵତସ୍ତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ମହାରଥୌ । ନ୍ଯଵାରଯେତାଂ ସଂରବ୍ଧୌ ଦୁର୍ଯୋଧନହିତୈଷିଣୌ
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଦୁଇଜଣ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେନାକୁ ରୋକିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ନ୍ଯଵର୍ତଯତ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଦ୍ରଵମାଣାଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ହେ ରାଜା, ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପଳାଉଥିବା ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ପୁନି ଏକଠା କଲେ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ହି ପୁତ୍ରଂ ତେ ଯେ ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭାରତ। ତତ୍ର ତତ୍ର ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହରଥାଃ
ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ତୁମ ପୁଅ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମହାରଥୀମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ନିଵୃତ୍ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ତତୋଽନ୍ଯେଽପୀତରେ ଜନାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରାଜଁଲ୍ଲଜ୍ଜଯା ଚାଵତସ୍ଥିରେ
ସେମାନେ ଫେରିଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ, ହେ ରାଜା।
ପୁନରାଵର୍ତତାଂ ତେଷାଂ ଵେଗ ଆସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ। ପୂର୍ଯତଃ ସାଗରସ୍ଯେଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
ହେ ଜନମାନ୍ୟ ନାଥ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୁନି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ସାଗର ଭଳି ଉତ୍ତଳ ହେଲା।
ଅନ୍ନିଵୃତ୍ତାଂସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ସୁଯୋଧନଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ତ୍ଵରିତୋ ଗତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ଫେରିଯିବା ଦେଖି, ରାଜା ସୁୟୋଧନ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ପିତାମହ ନିବୋଧେଦଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାରତ। ନାନୁରୂପମହଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି କୌରଵ
ପିତାମହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ଭାରତ। କୌରବ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛିବାବେଳେ ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଦ୍ରୋଣୋ ଚାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ସପୁତ୍ରେ ସସୁହୃଞ୍ଜନେ। କୃପେ ଚୈଵ ମହେଷ୍ଵାସେ ଦ୍ରଵତେ ଯଦ୍ଵରୂଥିନୀ
ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡ୍ରୋଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ମିତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର କୃପା, ସେମାନେ ସେନା ସହିତ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି—
ନ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତିଲାଂସ୍ତଵ ମନ୍ଯେ କଥଂଚନ । ତଥା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରମେ ଦ୍ରୌମେଶ୍ଚୈଵ କୃପସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବେ ରୋକିପାରିବେ, ଯେଉଁପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୋଣ, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଓ କୃପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାସ୍ତଵ ନୂନଂ ପିତାମହ । ଯଥେମାଂ କ୍ଷମସେ ଵୀର ଵଧ୍ଯମାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍
ପିତାମହ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଉଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ସେନାକୁ ମରିବାକୁ ଦେଉଛ, ବୀର।
ସୋଽସ୍ମି ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଗମେ। ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ନାପି ପାର୍ଷତସାତ୍ଯକୀ
ରାଜା, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭରେ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ କହିଥାନ୍ତୁ — ‘ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୃଷତପୁତ୍ର କିମ୍ବା ସାତ୍ୟକୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ’ — ତେବେ ଭଲ ହେଇଥାନ୍ତା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତୁଭ୍ଯମାଚାର୍ଯସ୍ଯ କୃପସ୍ଯ ଚ। କର୍ଣେନ ସହିତଃ କୃତ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାନସ୍ତଦୈଵ ହି
ତୁମେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ କୃପା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବା ଯୋଜନା କରୁଛ ।
ଯଦି ନାହଂ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଯୁଵାଭ୍ଯାମିହ ସଂଯୁଗେ । ଵିକ୍ରମେଣାନୁରୂପେଣ ଯୁଧ୍ଯେତାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଯଦି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଛାଡି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଯଥାଯଥ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହସନ୍ଵୈ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତନଯଂ ତୁଭ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାଦୁଦ୍ଵୃତ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ହସିହସି କିଛି କ୍ଷଣ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ସେ ପୁଅକୁ କହିଲେ ।