ଅଥୈନଂ ରଥବୃନ୍ଦେନ କୋଷ୍ଠକୀକୃତ୍ଯ ଭାରତ। ଶରୈଃ ସୁବହୁସାହସ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାଦଭ୍ଯଵାରଯନ୍
ତାପରେ, ଭାରତ, ଏକ ରଥମାଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ଅସଂଖ୍ୟ ହଜାର ଶର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିମଲାକସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଗଦାଶ୍ଚ ପରିଘୈଃ ସହ । ପ୍ରାସାନ୍ପରଶ୍ଵଥାଂଶ୍ଚୈଵ ମୁଦ୍ଗରାନ୍ମୁସଲାନପି
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ଗଦା, ଲୋହା ଗଦା, ବର୍ଛି, କୁଟାର, ମୁଠି ଓ ମୁସଳ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚିକ୍ଷିଷୁଃ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି। ଶସ୍ତ୍ରାଣାମଥ ତାଂ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଶଲଭାନାମିଵାଯତିମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ରଥକୁ ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଫସଲକୁ ପୋକମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ରୁରୋଧ ସର୍ଵତଃ ପାର୍ଥଃ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ । ତତ୍ର ତଲ୍ଲାଘଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୀଭତ୍ସୋରତିମାନୁଷମ୍
ପାର୍ଥ ସେଇ ସମସ୍ତ ଆକ୍ରମଣକୁ ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ଶର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ରୋକିଦେଲେ; ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କ ଏହି ଅତିମାନବୀୟ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି—
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯନ୍
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାଜା, 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ମହତ୍ଯା ସେକନଯା ଵୃତୌ । ଗାନ୍ଧାରାନ୍ସମରେ ଶୂରାଞ୍ଜଗ୍ମତୁଃ ସହସୌବଲାନ୍
ସାତ୍ୟକି ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୌବଳ ସେନା ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଗାନ୍ଧାରମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ର ସୌବଲକାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମମ୍ । ତିଶଲଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁଃ କ୍ରୋଧାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଯୁଧି
ସେଠାରେ, କ୍ରୋଧିତ ସୌବଳମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵର୍ତମାନେ ଭଯାଵହେ । ଅଭିମନ୍ଯୋ ରଥଂ ତୂର୍ଣମାରୁରୋହ ପରଂତପଃ
କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ରଥ ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଦମକ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତାଵେକରଥସଂଯୁକ୍ତୌ ସୌବଲେଯସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍ । ଵ୍ଯଧମେତାଂ ଶିତୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ଶରୈଃକ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ତାପରେ, ଏକ ରଥରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ଶର ଦ୍ୱାରା ସୌବଳ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ରଣେ ଯତ୍ତୌ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍ । ନାଶଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କଙ୍କପତ୍ରପରିଚ୍ଛଦୈଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟାସ କରି, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସେନାକୁ ଶାରଳ ଓ ଗିଧ ପାଙ୍ଖି ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଧର୍ମସୁତୋକ ରାଜା ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ । ମିଷତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଦ୍ରୋଣାନୀକମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ଧର୍ମର ପୁଅ ରାଜା ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ଯଥା ଦେଵାସୁରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୂର୍ଵମାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେଇପରି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
କୁର୍ଵାଣୌ ସୁମହତ୍କର୍ମ ଭୀମସେନଘଟୋତ୍କଚୌ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ତାଵୁଭାଵପ୍ଯଵାରଯତ୍
ଭୀମସେନ ଓ ଘଟୋତ୍କଚ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ହୈଡିମ୍ବସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ଅତୀତ୍ଯ ପୀତରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯଦଯୁଧ୍ଯତ ଭାରତ
ସେଠାରେ ଆମେ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ, ହେ ଭାରତ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବାପାଠାରୁ ଅଧିକ ସାହସ ଦେଖାଇ ଲଡ଼ିଥିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍। ହୃଦ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ପୃଷତ୍କେନ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଭୀମସେନ ତେଜରେ ଭରି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏକ ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ହସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନନୋ ରାଜା ପ୍ରହାରଵରପୀଡିତଃ। ନିଷସାଦ ରଥୋପସ୍ଥେ କଶ୍ମଲଂ ଚ ଜଗାମ ହ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ରଥର ଆସନରେ ବସିଗଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ତ୍ଵରମାଣୋଽସ୍ଯ ସାରଥିଃ । ଅପୋଵାହ ରଣାଦ୍ରାଜଂସ୍ତତଃ ସୈନ୍ଯମଭଜ୍ଯତ
ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ନେଇଗଲେ, ତାପରେ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ତତସ୍ତାଂ କୌରଵୀଂ ସେନାଂ ଦ୍ରଵମାଣାଂ ସମନ୍ତତଃ। ନିଘ୍ନନ୍ଭୀମଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରନୁଵଵ୍ରାଜ ପୃଷ୍ଠତଃ
ତାପରେ ଭୀମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ମାରି ଚାରିପାଖରୁ ପଳାଉଥିବା କୌରବ ସେନାକୁ ପଛରୁ ଧାଉଥିଲେ।
ପାର୍ଷତଶ୍ଚ ରଥଶ୍ରୋଷ୍ଠୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯତଃ
ପାର୍ଷତ ଓ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଜଘ୍ନତୁର୍ଵିଶିକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରାନୀକଵିନାଶନୈଃ । ଦ୍ରଵମାଣଂ ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ସେମାନେ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଉଥିବା ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ନାଶକ୍ନୁତାଂ ଵାରଯିତୁଂ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ମହାରଥୌ । ଵାର୍ଯମାଣଂ ଚ ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା, ସେମାନେ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ପଳାଉଥିବା ସେନାକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ରଵତ୍ଯେଵ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତୋର୍ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମଯୋଃ। ତତୋ ରଥସହସ୍ରେଷୁ ଵିଦ୍ରଵତ୍ସୁ ତତସ୍ତତଃକ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେନା ପଳାଉଥିଲା; ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ରଥ ଚାରିଦିଗରେ ଛିଟିଯାଉଥିଲେ।
ତାଵାସ୍ଥିତାଵେକରଥଂ ସୌଭଦ୍ରଶିନିପୁଙ୍ଗଵୌ । ସୌବଲୀଂ ସମରେ ସେନାଂ ଶାତଯେତାଂ ସମନ୍ତତଃ
ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶିନିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ ଏକ ରଥରେ ଦଢ଼ିଅଛି, ସେମାନେ ସୌବଳୀ ସେନାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ।
ଶୁଶୁଭାତେ ତଦା ତୌ ତୁ ଶୈନେଯକୁରୁପୁଙ୍ଗଵୌ। ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ଗତୌ ଯଦ୍ଵତ୍ସୋମସୂର୍ଯୌ ନଭସ୍ତଲେ
ସେ ସମୟରେ ଶିନି ଓ କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ, ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଏକାଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଶାଂପତେ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ଧାରାଭିରିଵ ତୋଯଦଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ସେନା ଉପରେ ମେଘ ଯେପରି ଝରଣା ପକାଏ, ସେପରି ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ଵଧ୍ଯମାନଂ ତତସ୍ତତ୍ର ଶରୈଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଦୁଦ୍ରାଵ କୌରଵଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଷାଦଭଯକମ୍ପିତମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରରେ ମାରୁଥିବାବେଳେ, କୌରବ ସେନା ଭୟ ଓ ନିରାଶାରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା।
ଦ୍ରଵତସ୍ତାନ୍ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ମହାରଥୌ । ନ୍ଯଵାରଯେତାଂ ସଂରବ୍ଧୌ ଦୁର୍ଯୋଧନହିତୈଷିଣୌ
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଦୁଇଜଣ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେନାକୁ ରୋକିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ନ୍ଯଵର୍ତଯତ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଦ୍ରଵମାଣାଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ହେ ରାଜା, ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପଳାଉଥିବା ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ପୁନି ଏକଠା କଲେ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ହି ପୁତ୍ରଂ ତେ ଯେ ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭାରତ। ତତ୍ର ତତ୍ର ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହରଥାଃ
ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ତୁମ ପୁଅ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମହାରଥୀମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ନିଵୃତ୍ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ତତୋଽନ୍ଯେଽପୀତରେ ଜନାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରାଜଁଲ୍ଲଜ୍ଜଯା ଚାଵତସ୍ଥିରେ
ସେମାନେ ଫେରିଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ, ହେ ରାଜା।