ଗଜାରୋହଵରୈଶ୍ଚାପି ତତ୍ରତତ୍ର ପଦାତଯଃ। ପାତିତାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତୈଶ୍ଚାପି ଗଜଯୋଧିନଃ
ଏଠାଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀଚାଳକମାନେ ପଦାତିମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀଯୋଧ୍ୟାମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପତ୍ତିସଙ୍ଘା ହଯାରୋହୈଃ ସାଦିସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ପତ୍ତିଭିଃ । ପାତ୍ଯମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ପଦାତିମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଶତେ ଶତେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଭୂଇଁକୁ ପକାଯାଉଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜୈସ୍ତତ୍ରାପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈସ୍ତୋମରୈସ୍ତଥା। ପ୍ରାସୈସ୍ତଥା ଗଦାଭିଶ୍ଚ ପରିଘୈଃ କମ୍ପନୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ପତାକା, ଧନୁଷ, ଭାଲ, ଭୂସୁଣ୍ଡି, ଗଦା, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡା ଏଠାଏଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଶକ୍ତିଭିଃ କଵଚୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କଣପୈରଙ୍କୁଶୈରପି। ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈର୍ଵିମଲୈଶ୍ଚାପି ସ୍ଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈଃ ଶରୈସ୍ତଥା
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ଚିତ୍ର କବଚ, କଣପ, ଅଙ୍କୁଶ, ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର, ଏବଂ ସୁନାର ଅଗ୍ର ଥିବା ଶୁଭ୍ର ବାଣ ମଧ୍ୟ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ପରିସ୍ତୋମୈଃ କୁଥାଭିଶ୍ଚ କମ୍ବଲୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ଭୂର୍ଭାତି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଗ୍ଦାମୈରିଵ ଚିତ୍ରିତା
ଢାଳ, କୁଥା, ମୂଲ୍ୟବାନ କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅଲଙ୍କୃତ ବନ୍ଧା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାରେ ପୃଥିବୀ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନରାଶ୍ଵକାଯୈଃ ପତିତୈର୍ଦନ୍ତିଭିଶ୍ଚ ମହାହଵେ । ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ମାଂସ ଏବଂ ରକ୍ତର କାଦୁରେ ଭରିଯାଇ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଶଶାମ ରଜୋ ଭୌମଂ ଵ୍ଯୁକ୍ଷିତଂ ରଣଶୋଣିତୈଃ । ଦିଶଶ୍ଚ ଵିମଲାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂବଭୂଵୁର୍ଜନେଶ୍ଵର
ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହେ ମନୁଷ୍ୟମୁକୁଟମଣି।
ଉତ୍ଥିତାନ୍ଯଗଣେଯାନି କବନ୍ଧାନି ସମନ୍ତତଃ। ଚିହ୍ନଭୂତାନି ଜଗତୋ ଵିନାଶାର୍ଥାଯ ଭାରତ
ସେଠାଏଠି ଅନେକ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ, ଏହା ସଂସାରର ନାଶ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ସଂକେତ ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ମହାରୌଦ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ସୁଦାରୁଣେ । ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ରଥିନୋ ଧାଵମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାରିଦିଗରେ ରଥୀମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୋଜଃ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚାପି ସସୌବଲଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟ, ଭୋଜ ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ସହ ସବୁ ସୌବଳମାନେ,
ଏତେ ସମରଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ସିଂହତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାଃ। ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକାନି ବଭଞ୍ଜୁଃସ୍ମ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ପୁଣିପୁଣି ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ।
ତଥୈଵ ଭୀମସେନୋଽପି ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ଦ୍ରୋପଦେଯାଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏହିପରି, ଭୀମସେନ, ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ହେ ଭାରତ,
ତାଵକାଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସହିତାନ୍ସର୍ଵରାଜଭିଃ । ଦ୍ରାଵଯାମାସୁରାଜୌ ତେ ତ୍ରିଦଶା ଦାନଵାନିଵ
ସେମାନେ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଦାନବମାନେକୁ ଭଗାଇଥିଲେ, ସେପରି ଭଗାଇଦେଲେ।
ତଥା ତେ ସମରେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ । ରକ୍ତୋକ୍ଷିତା ଘୋରରୂପା ଵିରେର୍ଜୁର୍ଦାନଵା ଇଵ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦାନବମାନେ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରିପୂନ୍ଵୀରା ସେକନଯୋରୁଭଯୋରପି। ଵ୍ଯଦୃସ୍ଯନ୍ତ ମହାମାତ୍ରା ଗ୍ରହା ଇଵ ନଭସ୍ତଲେ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଇ ପକ୍ଷରୁ ଜିତି, ସେଇ ମହାବୀରମାନେ ଆକାଶରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ରଥସହସ୍ରେଣ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ । ଅଭ୍ଯଯାତ୍ପାଣ୍ଡଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାକ୍ଷସଂ ଚ ଘଟୋତ୍କଚମ୍
ତାପରେ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ହଜାର ରଥ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସହ । ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ରଣେ ଯତ୍ତୌ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁରରିନ୍ଦମୌ
ସେଇପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ମହାସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
କିରୀଟୀ ଚ ଯଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମନ୍ତାତ୍ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମାନ୍ । ଆର୍ଜୁନିଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ଯଯତୁଃ ସୌବଲଂ ବଲମ୍
କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଅର୍ଜୁନ ଓ ସାତ୍ୟକି ଏକାସাথে ସୌବଳ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଭୂଯଃ ସଂଗ୍ରାମୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ । ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ସମରେ ଵିଜଯୈଷିଣାମ୍
ତାପରେ ପୁଣିଥରେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ, ଦୁଇପକ୍ଷ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଏହାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ହଜାର ରଥ ସହିତ ଚାରିପାଖରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ଅଥୈନଂ ରଥବୃନ୍ଦେନ କୋଷ୍ଠକୀକୃତ୍ଯ ଭାରତ। ଶରୈଃ ସୁବହୁସାହସ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାଦଭ୍ଯଵାରଯନ୍
ତାପରେ, ଭାରତ, ଏକ ରଥମାଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ଅସଂଖ୍ୟ ହଜାର ଶର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିମଲାକସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଗଦାଶ୍ଚ ପରିଘୈଃ ସହ । ପ୍ରାସାନ୍ପରଶ୍ଵଥାଂଶ୍ଚୈଵ ମୁଦ୍ଗରାନ୍ମୁସଲାନପି
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ଗଦା, ଲୋହା ଗଦା, ବର୍ଛି, କୁଟାର, ମୁଠି ଓ ମୁସଳ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚିକ୍ଷିଷୁଃ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି। ଶସ୍ତ୍ରାଣାମଥ ତାଂ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଶଲଭାନାମିଵାଯତିମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ରଥକୁ ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଫସଲକୁ ପୋକମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ରୁରୋଧ ସର୍ଵତଃ ପାର୍ଥଃ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ । ତତ୍ର ତଲ୍ଲାଘଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୀଭତ୍ସୋରତିମାନୁଷମ୍
ପାର୍ଥ ସେଇ ସମସ୍ତ ଆକ୍ରମଣକୁ ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ଶର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ରୋକିଦେଲେ; ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କ ଏହି ଅତିମାନବୀୟ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି—
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯନ୍
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ରାଜା, 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ମହତ୍ଯା ସେକନଯା ଵୃତୌ । ଗାନ୍ଧାରାନ୍ସମରେ ଶୂରାଞ୍ଜଗ୍ମତୁଃ ସହସୌବଲାନ୍
ସାତ୍ୟକି ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୌବଳ ସେନା ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଗାନ୍ଧାରମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ର ସୌବଲକାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମମ୍ । ତିଶଲଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁଃ କ୍ରୋଧାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଯୁଧି
ସେଠାରେ, କ୍ରୋଧିତ ସୌବଳମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵର୍ତମାନେ ଭଯାଵହେ । ଅଭିମନ୍ଯୋ ରଥଂ ତୂର୍ଣମାରୁରୋହ ପରଂତପଃ
କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ରଥ ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଦମକ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ତାଵେକରଥସଂଯୁକ୍ତୌ ସୌବଲେଯସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍ । ଵ୍ଯଧମେତାଂ ଶିତୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ଶରୈଃକ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ତାପରେ, ଏକ ରଥରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ଶର ଦ୍ୱାରା ସୌବଳ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ରଣେ ଯତ୍ତୌ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍ । ନାଶଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କଙ୍କପତ୍ରପରିଚ୍ଛଦୈଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟାସ କରି, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସେନାକୁ ଶାରଳ ଓ ଗିଧ ପାଙ୍ଖି ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।