ଏଵଂଵିଧୋ ମମ ପିତା ମେନକା ଜନନୀ ଵରା।' ସା ମାଂ ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ସୁଷୁଵେ ମେନକାଽପ୍ସରାଃ
ଏଭଳି ମୋର ପିତା ଥିଲେ ଏବଂ ମୋର ମା' ହେଉଛନ୍ତି ମେନକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା। ସେ ମୋତେ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ମାଂ ଯାତା ପରାତ୍ମଜମିଵାସତୀ। `ପକ୍ଷିଣଃ ପୁମ୍ଯଵନ୍ତସ୍ତେ ସହିତା ଧର୍ମତସ୍ତଦା
ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେ ଯାଇଥିଲେ, ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମା' ଭଳି। ତାପରେ ଧର୍ମିକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ପକ୍ଷୈସ୍ତୈରଭିଗୁପ୍ତା ଚ ତସ୍ମାଦସ୍ମି ଶକୁନ୍ତଲା। ତତୋଽହମୃଷିଣା ଦୃଷ୍ଟା କାଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା
ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମୋତେ 'ଶକୁନ୍ତଳା' ବୋଲି ଡାକାଯାଇଲା। ପରେ ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପ ଋଷି ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଜଲାର୍ଥମଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପକ୍ଷିଣଃ। ନ୍ଯାସଭୂତାମିଵ ମୁନେଃ ପ୍ରଦଦୁର୍ମାଂ ଦଯାଵତଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଜଳ ନେବାକୁ ଆସିଥିବା ମୋତେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖି, ଦୟାବଶତଃ ମୋତେ ମୁଦ୍ରା ଭଳି ମୁନିଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ।
କଣ୍ଵସ୍ତ୍ଵାଲୋକ୍ଯ ମାଂ ପ୍ରୀତୋ ହସନ୍ତୀତି ହଵିର୍ଭୁଜଃ। ସ ମାଽରଣିମିଵାଦାଯ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମୁପାଗମତ୍
ହବିର୍ଭୋଜୀ କଣ୍ବ ମୁନି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ ହସିଲେ; ଅରଣିରୁ ଅଗ୍ନି ନେବାଭଳି ମୋତେ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ସା ଵୈ ସଂଭାଵିତା ରାଜନ୍ନନୁକ୍ରୋଶାନ୍ମହର୍ଷିଣା। ତେନୈଵ ସ୍ଵସୁତେଵାହଂ ରାଜନ୍ଵୈ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ମୁଁ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦୟାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲି; ସେ ମୋତେ ନିଜ ଝିଅ ଭଳି ପାଳିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସୁତା ଚାହଂ ଵର୍ଧିତା ମୁନିନା ନୃପ। ଯୌଵନେ ଵର୍ତମାନାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ମାଂ ନୃପ
ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ। ମୋ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ।
ଆଶ୍ରମେ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ କୁମାରୀଂ ଵିଜନେ ତଦା। ଧାତ୍ରା ପ୍ରଚୋଦିତାଂ ଶୂନ୍ଯେ ପିତ୍ରା ଵିରହିତାଂ ମିଥଃ
ଆଶ୍ରମର ପତ୍ରର ଘରେ, ଏକା ଝିଅ ଭାବେ, ଭାଗ୍ୟର ଚେତନାରେ, ପିତା ବିନା, ନିର୍ଜନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ।
ଵାଗ୍ଭିସ୍ତ୍ଵଂ ସୂନୃତାଭିର୍ମାମପତ୍ଯାର୍ଥମଚୂଚୁଦଃ। ଅକାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵାଶ୍ରମେ ଵାସଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥାରେ ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆନୁରାଗ କରିଥିଲ; ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଵିଧିନା ପାଣିମଗ୍ରହୀଃ। ସାଽହଂ କୁଲଂ ଚ ଶୀଲଂ ଚ ସତ୍ଯଵାଦିତ୍ଵମାତ୍ମନଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପ୍ରଥାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋର ହାତ ଧରିଥିଲ; ମୁଁ ତୁମର କୁଳ, ଚରିତ୍ର ଓ ସତ୍ୟବାଦିତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛି।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଶରଣଂ ଗତା। ତସ୍ମାନ୍ନର୍ହସି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଥେତି ଵିତଥଂ ଵଚଃ
ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସରଣାଗତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମୁପସ୍ଥିତାମ୍। ତ୍ଵନ୍ନାଥାଂ ଲୋକନାଥସ୍ତ୍ଵଂ ନାର୍ହସି ତ୍ଵମନାଗସମ୍
ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ରଖି, ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଆସିଛି; ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଅପରାଧ ନଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କିଂ ନୁ କର୍ମାଶୁଭଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଵତ୍ଯସ୍ମି ପାର୍ଥିଵ। ଯଦହଂ ବାନ୍ଧଵୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତା ବାଲ୍ଯେ ସଂପ୍ରତି ଵୈ ତ୍ଵଯା
ହେ ରାଜା, ଆଗରୁ କେଉଁ ଅପକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି ଯାହା ପାଇଁ ଛୋଟବେଳେ ବାନ୍ଧବମାନେ ଏବଂ ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ?
କାମଂ ତ୍ଵଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମାଶ୍ରମମ୍। ଇମଂ ବାଲଂ ତୁ ସଂତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନାର୍ହସ୍ଯାତ୍ମଜମାତ୍ମନା
ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶିଶୁ, ତୁମର ନିଜ ପୁଅ, ତାକୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ପୁତ୍ରମଭିଜାନାମି ତ୍ଵଯି ଜାତଂ ଶକୁନ୍ତଲେ। ଅସତ୍ଵଚନା ନାର୍ଯଃ କସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯତେ ଵଚଃ
ଶକୁନ୍ତଳା, ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ପାରୁନି। ମହିଳାମାନେ ଅସତ୍ୟ କହନ୍ତି; ତୁମର କଥା କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?
ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କଥଯନ୍ତୀ ନ ଲଜ୍ଜସେ। ଵିଶେଷତୋ ମତ୍ସକାଶେ ଦୁଷ୍ଟତାପସି ଗମ୍ଯତାମ୍
ତୁମେ ଏହି ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ। ବିଶେଷ କରି ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ତାପସି, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।
କ୍ଵ ମହର୍ଷିସ୍ତପସ୍ଯୁଗ୍ରଃ କ୍ଵାପ୍ସରାଃ ସା ଚ ମେନକା। କ୍ଵ ଚ ତ୍ଵମେଵଂ କୃପଣା ତାପସୀଵେଷଧାରିଣୀ
ସେ ମହାର୍ଷି, ଯେଉଁଠି ଦୀଘ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମେନକା ନାମକ ଅପ୍ସରା କେଉଁଠି? ତୁମେ ଏପରି ଦୟନୀୟ ଦେଖାଯାଉଛ, ତାପସୀର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏଠି କିପରି ଆସିଛ?
ଅତିକାଯଶ୍ଚ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ବାଲୋଽତିବଲଵାନଯମ୍। କଥମଲ୍ପେନ କାଲେନ ସାଲସ୍କନ୍ଧ ଇଵୋଦ୍ଗତଃ
ତୁମର ପୁଅ ବଡ଼ ଦେହଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏତି କମ୍ ସମୟରେ ସେ କିପରି ଏତି ଉଚ୍ଚ ହୋଇଗଲା, ସାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡା ପରି?
ସୁନିକୃଷ୍ଟା ଚ ଯୋନିସ୍ତେ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ପ୍ରତିଭାସି ମେ। ଯଦୃଚ୍ଛଯା କାମରାଗାଜ୍ଜାତା ମେନକଯା ହ୍ଯସି
ତୁମର ଜନ୍ମ ବହୁତ ନିମ୍ନ, ମୋତେ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ମହିଳା ଲାଗୁଛ। ମେନକାଙ୍କର କାମ ଆଗ୍ରହରୁ ଏହି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଵମେଵ ପରୋକ୍ଷଂ ମେ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି ତାପସି। `ସର୍ଵା ଵାମାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଲୋକେ ସର୍ଵାଃ କାମପରାଯଣାଃ
ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଲୁଚିତ। ତାପସୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହିଳାମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ସମସ୍ତେ କାମକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପରଵଶାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ରୋଧସମାକୁଲାଃ। ଅସତ୍ଯୋକ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ନ କଣ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଭର, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି। ତୁମେ କଣ୍ଵଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମେନକା ନିରନୁକ୍ରୋଶା ଵର୍ଧକୀ ଜନନୀ ତଵ। ଯଯା ହିମଵତଃ ପାଦେ ନିର୍ମାଲ୍ଯଵଦୁପେକ୍ଷିତା
ମେନକା, ତୁମ ମାଆ, ଦୟାହୀନ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଯିଏ ହିମାଳୟ ପାଦରେ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲେ, ଏକ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ ମାଲା ପରି।
ସ ଚାପି ନିରନୁକ୍ରୋଶଃ କ୍ଷତ୍ରଯୋନିଃ ପିତା ତଵ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵେ ଲୁବ୍ଧଃ କାମପରାଯଣଃ
ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ଦୟାହୀନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ଲୋଭୀ, ଏବଂ ଚାହିଦାରେ ଲିନ।
ସୁଷାଵ ସୁରନାରୀ ମାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦ୍ଯଥେଷ୍ଟତଃ। ଅହୋ ଜାନାମି ତେ ଜନ୍ମ କୁତ୍ସିତଂ କୁଲଟେ ଜନୈଃ
ଦେବୀ ନାରୀ ମୋତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହଁ, ମୁଁ ତୁମର ଜନ୍ମ ଜାଣିଛି, ଅପମାନିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ହୋଇଛି।
ମେନକାଽପ୍ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହର୍ଷିଶ୍ଚାପି ତେ ପିତା। ତଯୋରପତ୍ଯଂ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଵାଭିଭାଷସେ
ମେନକା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପିତା ଏକ ମହାର୍ଷି। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତାମାତାର ଶିଶୁ ହୋଇ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହୁଛ?
ଜାତିଶ୍ଚାପି ନିକୃଷ୍ଟୋ ତେ କୁଲୀନେତି ଵିଜଲ୍ପସେ। ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵମୁତ୍ସୃଷ୍ଟା କୋକିଲେନ ପରୈର୍ଭୃତା
ତୁମେ କହୁଛ ଯେ ତୁମର କୁଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଜନ୍ମ ନିମ୍ନ। ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ବାପା ତୁମକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପାଳିଲେ, ଏକ କୋଇଲି ଶିଶୁ ପରି।
ଅରିଷ୍ଟୈରିଵ ଦୁର୍ବଦ୍ଧିଃ କଣ୍ଵୋ ଵର୍ଧଯିତା ପିତା। ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଜଲ୍ପସି ତାପସି
ତୁମର ପିତା କଣ୍ବ ଅସୁବିଧା ଭାବରେ ତୁମକୁ ପାଳିଥିଲେ, ଯେପରି ଅପସ୍ତ ଶିଶୁ। ତୁମେ ଯେ କଥା କହୁଛ, ତାହା ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁନିନୀ।
ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ ରାଜସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଗମ୍ଯତାଂ ଯତ୍ର ଚେଚ୍ଛସି। `ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଭଳି କଥା କହି, ଚାହୁଁଥିବା ଠାକୁ ଯାଅ। ଏଠି ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପୋଶାକ ଓ ଆଭୂଷଣ ଅଛି।
ଯଦିହେଚ୍ଛସି ଭୋଗାର୍ଥଂ ତାପସି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍। ନାହଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଭୋଗର ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ମୁନିନୀ, ଏହି ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ, ଚାଲିଯାଅ।
ରାଜନ୍ସର୍ଷପମାତ୍ରାଣି ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯସି। ଆତ୍ମନୋ ବିଲ୍ଵମାତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯସି
ରାଜା, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ସରସପ ଦାଣା ପରି ଛୋଟ। କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୋଷ, ବେଲ ଫଳ ପରି ବଡ଼, ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।