ରଥୀ ରଥିନମାସାଦ୍ଯ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃକ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ନତିଭଯଂକରେ
ଏକ ରଥୀ ଅନ୍ୟ ରଥୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
ଗଜାରୋହା ଗଜାରୋହାନ୍ନାରାଚଶରତୋମରୈଃ । ସଂସକ୍ତାନ୍ପାତଯାମାସୁସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହାତୀଚାଳକମାନେ ହାତୀଚାଳକଙ୍କୁ ଲୋହା ତୀର ଓ ତମୋରା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରେ, ତୁମ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷର, ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
କଶ୍ଚିଦୁତ୍ପତ୍ଯ ସମରେ ଵସ୍ଵାରଣମାସ୍ଥିତଃ । କେଶପକ୍ଷେ ପରାମୃଶ୍ଯ ଜହାର ସମରେ ଶିରଃ
କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ହାତୀରେ ଚଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ କେଶ ଧରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିନେଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଦ୍ଵିରଦଦନ୍ତାଗ୍ରନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ରଣେ। ଵେମୁଶ୍ଚ ରୁଧିରଂ ଵୀରା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ଦାଁତରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଯାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତ ଝରାଇ ହାଫିଉଠିଥିଲେ, ହେ ବୀର।
କଶ୍ଚିତ୍କରିଵିଷାଣସ୍ଥୋ ଵୀରୋ ରଣଵିଶାରଦାଃ । ପ୍ରାଵେପଚ୍ଛକ୍ତିନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଗଜଶିକ୍ଷାସ୍ତ୍ରଵେଦିନା
କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପରିଚିତ ଯୋଦ୍ଧା, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷ ଜଣଙ୍କ ଛୁରା ଦ୍ୱାରା ଭେଦିଯାଇଥିଲେ।
ପତ୍ତିମଙ୍ଘା ରଣେ ପକ୍ତୀନ୍ଭିମନ୍ଦିପାଲପରଶ୍ଵଥୈଃ । ନ୍ଯତାପତଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ
ପଦାତିମାନେ ଆନ୍ୟ ପଦାତିଙ୍କୁ ଭୀମଙ୍କ ତଳୱାର ଓ ଦୀପଙ୍କ କୁଟାରି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ, ଯଦିଓ ଦୁହେଁ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଥିଲେ।
ରଥୀ ଚ ସମରେ ରାଜନ୍ନାସାଦ୍ଯ ଗଜଯୂଥପମ୍ । ସ ଗଜଂ ପାତଯାମାସ ଗଜୀ ଚ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରଥୀ ଏକ ଗଜପତିଙ୍କୁ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବା ସହ ତାଙ୍କ ହାତୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ହାତୀଚାଳକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ରଥିନଂ ଚ ହଯାରୋହଃ ପ୍ରାସେନ ଭରତର୍ଷଭ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ରଥୀ ଚ ହଯସାଦିନମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରଥୀକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପଦାତୀ ରଥିନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରଥୀ ଚାପି ପଦାତିନମ୍ । ନ୍ଯପାତଯଚ୍ଛିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ପଦାତି ରଥୀକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ପଦାତିକୁ ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ, ଦୁଇ ଦଳରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।
ଗଜାରୋହା ହଯାରୋହାନ୍ପାତଯାଂଚକ୍ରିରେ ତଦା। ହଯାରୋହା ଗଜସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ହାତୀଚାଳକମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀରେ ବସିଥିବାମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗଜାରୋହଵରୈଶ୍ଚାପି ତତ୍ରତତ୍ର ପଦାତଯଃ। ପାତିତାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତୈଶ୍ଚାପି ଗଜଯୋଧିନଃ
ଏଠାଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀଚାଳକମାନେ ପଦାତିମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀଯୋଧ୍ୟାମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପତ୍ତିସଙ୍ଘା ହଯାରୋହୈଃ ସାଦିସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ପତ୍ତିଭିଃ । ପାତ୍ଯମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ପଦାତିମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଶତେ ଶତେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଭୂଇଁକୁ ପକାଯାଉଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜୈସ୍ତତ୍ରାପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈସ୍ତୋମରୈସ୍ତଥା। ପ୍ରାସୈସ୍ତଥା ଗଦାଭିଶ୍ଚ ପରିଘୈଃ କମ୍ପନୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ପତାକା, ଧନୁଷ, ଭାଲ, ଭୂସୁଣ୍ଡି, ଗଦା, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡା ଏଠାଏଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଶକ୍ତିଭିଃ କଵଚୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କଣପୈରଙ୍କୁଶୈରପି। ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈର୍ଵିମଲୈଶ୍ଚାପି ସ୍ଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈଃ ଶରୈସ୍ତଥା
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ଚିତ୍ର କବଚ, କଣପ, ଅଙ୍କୁଶ, ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର, ଏବଂ ସୁନାର ଅଗ୍ର ଥିବା ଶୁଭ୍ର ବାଣ ମଧ୍ୟ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ପରିସ୍ତୋମୈଃ କୁଥାଭିଶ୍ଚ କମ୍ବଲୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ଭୂର୍ଭାତି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଗ୍ଦାମୈରିଵ ଚିତ୍ରିତା
ଢାଳ, କୁଥା, ମୂଲ୍ୟବାନ କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅଲଙ୍କୃତ ବନ୍ଧା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାରେ ପୃଥିବୀ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନରାଶ୍ଵକାଯୈଃ ପତିତୈର୍ଦନ୍ତିଭିଶ୍ଚ ମହାହଵେ । ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ମାଂସ ଏବଂ ରକ୍ତର କାଦୁରେ ଭରିଯାଇ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଶଶାମ ରଜୋ ଭୌମଂ ଵ୍ଯୁକ୍ଷିତଂ ରଣଶୋଣିତୈଃ । ଦିଶଶ୍ଚ ଵିମଲାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂବଭୂଵୁର୍ଜନେଶ୍ଵର
ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହେ ମନୁଷ୍ୟମୁକୁଟମଣି।
ଉତ୍ଥିତାନ୍ଯଗଣେଯାନି କବନ୍ଧାନି ସମନ୍ତତଃ। ଚିହ୍ନଭୂତାନି ଜଗତୋ ଵିନାଶାର୍ଥାଯ ଭାରତ
ସେଠାଏଠି ଅନେକ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ, ଏହା ସଂସାରର ନାଶ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ସଂକେତ ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ମହାରୌଦ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ସୁଦାରୁଣେ । ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ରଥିନୋ ଧାଵମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାରିଦିଗରେ ରଥୀମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୋଜଃ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚାପି ସସୌବଲଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟ, ଭୋଜ ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ସହ ସବୁ ସୌବଳମାନେ,
ଏତେ ସମରଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ସିଂହତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାଃ। ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକାନି ବଭଞ୍ଜୁଃସ୍ମ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ପୁଣିପୁଣି ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ।
ତଥୈଵ ଭୀମସେନୋଽପି ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ଦ୍ରୋପଦେଯାଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏହିପରି, ଭୀମସେନ, ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ହେ ଭାରତ,
ତାଵକାଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସହିତାନ୍ସର୍ଵରାଜଭିଃ । ଦ୍ରାଵଯାମାସୁରାଜୌ ତେ ତ୍ରିଦଶା ଦାନଵାନିଵ
ସେମାନେ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଦାନବମାନେକୁ ଭଗାଇଥିଲେ, ସେପରି ଭଗାଇଦେଲେ।
ତଥା ତେ ସମରେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ । ରକ୍ତୋକ୍ଷିତା ଘୋରରୂପା ଵିରେର୍ଜୁର୍ଦାନଵା ଇଵ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦାନବମାନେ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରିପୂନ୍ଵୀରା ସେକନଯୋରୁଭଯୋରପି। ଵ୍ଯଦୃସ୍ଯନ୍ତ ମହାମାତ୍ରା ଗ୍ରହା ଇଵ ନଭସ୍ତଲେ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଇ ପକ୍ଷରୁ ଜିତି, ସେଇ ମହାବୀରମାନେ ଆକାଶରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ରଥସହସ୍ରେଣ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ । ଅଭ୍ଯଯାତ୍ପାଣ୍ଡଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାକ୍ଷସଂ ଚ ଘଟୋତ୍କଚମ୍
ତାପରେ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ହଜାର ରଥ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସହ । ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମୌ ରଣେ ଯତ୍ତୌ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁରରିନ୍ଦମୌ
ସେଇପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ମହାସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
କିରୀଟୀ ଚ ଯଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମନ୍ତାତ୍ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମାନ୍ । ଆର୍ଜୁନିଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ଯଯତୁଃ ସୌବଲଂ ବଲମ୍
କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଅର୍ଜୁନ ଓ ସାତ୍ୟକି ଏକାସাথে ସୌବଳ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଭୂଯଃ ସଂଗ୍ରାମୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ । ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ସମରେ ଵିଜଯୈଷିଣାମ୍
ତାପରେ ପୁଣିଥରେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ, ଦୁଇପକ୍ଷ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଏହାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ହଜାର ରଥ ସହିତ ଚାରିପାଖରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।