ଶରୈରଥିରଥୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାରଯନ୍ରଥଯୂଥପାନ୍ । ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପାର୍ଥେନ କାଲେନେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥପତିମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଦେଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁମାନେ ଯେପରି କାଳ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସବୁକିଛି ସେଷ କରିଦିଏ, ସେପରି ହେଉଥିଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ଯତ୍ନାତ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୋଧଯନ୍ । ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ଯଶୋ ଦୀପ୍ତାଂ ମୃତ୍ଯୁଂ କୃତ୍ଵା ନିଵର୍ତନମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଚାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଜ ଫେରା ମାନିଥିଲେ।
ଏକାଗ୍ରମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍ । ବଭଞ୍ଜୁର୍ବହୁଶୋ ରାଜଂସ୍ତେ ଚାସଞ୍ଜନ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ଏକାଗ୍ର ମନ ହୋଇ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ବାରମ୍ବାର ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟେ ଅନ୍ୟ ସହ ଜଡିଯାଉଥିଲେ।
ଦ୍ରଵଦ୍ଭିରଥଭଗ୍ନୈଶ୍ଚ ପରିଵର୍ତଦ୍ଭିରେଵ ଚ। ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୌରଵେଯୈଶ୍ଚ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଓ ଭଗ୍ନ ରଥରେ ପଳାଇବା ଓ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବା ଦୃଶ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ବୁଝିପାରାଯାଉନଥିଲା।
ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ରଜୋ ଭୌମଂ ଛାଦଯାନଂ ଦିଵାକରମ୍। ନ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଵାପି ଜଜ୍ଞିରେଽତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଧୂଳି ଭୂମିରୁ ଉଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦେଲା; ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିଗ ବା ଉପଦିଗ କିଛି ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନଥିଲେ।
ଅନୁମାନେନ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ନାମଗୋତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଅଵର୍ତତ ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ଅନୁମାନ, ଚିହ୍ନ ଓ ନାମ-ଗୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ଏଠା-ସେଠା ଚାଲିଥିଲା, ହେ ରାଜା।
ନ ଵ୍ଯୂହୋ ଭିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର କୌରଵାଣାଂ କଥଞ୍ଚନ । ରକ୍ଷିତଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧେନ ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟବାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, କୌରବମାନଙ୍କ ବ୍ୟୁହ କେବେ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ରକ୍ଷିତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା। ନାଭିଦ୍ଯତ ମହାଵ୍ଯୂହୋ ଭୀମେନ ଚ ସୁରକ୍ଷିତଃ
ସେପରି, ସବ୍ୟସାଚୀ ଓ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲା ନାହିଁ।
ସେନାଗ୍ରାଦପି ନିଷ୍ପତ୍ଯ ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯଂସ୍ତତ୍ର ମାନଵାଃ । ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋ ରାଜନ୍ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପାଃ
ସେନାର ଆଗରୁ ମାନବମାନେ ବାହାରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଉଭୟ ସେନାର ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ହଯାରୋହୈର୍ହଯାରୋହାଃ ପାତ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ମ ମହାହଵେ। ଋଷ୍ଟିଭିର୍ଵିମଲାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରାସୈରପି ଚ ସଂଯୁଗେ
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ବଣ୍ଡ ଓ ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ରଥୀ ରଥିନମାସାଦ୍ଯ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃକ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ନତିଭଯଂକରେ
ଏକ ରଥୀ ଅନ୍ୟ ରଥୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
ଗଜାରୋହା ଗଜାରୋହାନ୍ନାରାଚଶରତୋମରୈଃ । ସଂସକ୍ତାନ୍ପାତଯାମାସୁସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହାତୀଚାଳକମାନେ ହାତୀଚାଳକଙ୍କୁ ଲୋହା ତୀର ଓ ତମୋରା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରେ, ତୁମ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷର, ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
କଶ୍ଚିଦୁତ୍ପତ୍ଯ ସମରେ ଵସ୍ଵାରଣମାସ୍ଥିତଃ । କେଶପକ୍ଷେ ପରାମୃଶ୍ଯ ଜହାର ସମରେ ଶିରଃ
କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ହାତୀରେ ଚଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ କେଶ ଧରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିନେଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଦ୍ଵିରଦଦନ୍ତାଗ୍ରନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ରଣେ। ଵେମୁଶ୍ଚ ରୁଧିରଂ ଵୀରା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ଦାଁତରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଯାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତ ଝରାଇ ହାଫିଉଠିଥିଲେ, ହେ ବୀର।
କଶ୍ଚିତ୍କରିଵିଷାଣସ୍ଥୋ ଵୀରୋ ରଣଵିଶାରଦାଃ । ପ୍ରାଵେପଚ୍ଛକ୍ତିନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଗଜଶିକ୍ଷାସ୍ତ୍ରଵେଦିନା
କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପରିଚିତ ଯୋଦ୍ଧା, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷ ଜଣଙ୍କ ଛୁରା ଦ୍ୱାରା ଭେଦିଯାଇଥିଲେ।
ପତ୍ତିମଙ୍ଘା ରଣେ ପକ୍ତୀନ୍ଭିମନ୍ଦିପାଲପରଶ୍ଵଥୈଃ । ନ୍ଯତାପତଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ
ପଦାତିମାନେ ଆନ୍ୟ ପଦାତିଙ୍କୁ ଭୀମଙ୍କ ତଳୱାର ଓ ଦୀପଙ୍କ କୁଟାରି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ, ଯଦିଓ ଦୁହେଁ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଥିଲେ।
ରଥୀ ଚ ସମରେ ରାଜନ୍ନାସାଦ୍ଯ ଗଜଯୂଥପମ୍ । ସ ଗଜଂ ପାତଯାମାସ ଗଜୀ ଚ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରଥୀ ଏକ ଗଜପତିଙ୍କୁ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବା ସହ ତାଙ୍କ ହାତୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ହାତୀଚାଳକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ରଥିନଂ ଚ ହଯାରୋହଃ ପ୍ରାସେନ ଭରତର୍ଷଭ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ରଥୀ ଚ ହଯସାଦିନମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରଥୀକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପଦାତୀ ରଥିନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରଥୀ ଚାପି ପଦାତିନମ୍ । ନ୍ଯପାତଯଚ୍ଛିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ପଦାତି ରଥୀକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ପଦାତିକୁ ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ, ଦୁଇ ଦଳରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।
ଗଜାରୋହା ହଯାରୋହାନ୍ପାତଯାଂଚକ୍ରିରେ ତଦା। ହଯାରୋହା ଗଜସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ହାତୀଚାଳକମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀରେ ବସିଥିବାମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗଜାରୋହଵରୈଶ୍ଚାପି ତତ୍ରତତ୍ର ପଦାତଯଃ। ପାତିତାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତୈଶ୍ଚାପି ଗଜଯୋଧିନଃ
ଏଠାଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀଚାଳକମାନେ ପଦାତିମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀଯୋଧ୍ୟାମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପତ୍ତିସଙ୍ଘା ହଯାରୋହୈଃ ସାଦିସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ପତ୍ତିଭିଃ । ପାତ୍ଯମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ପଦାତିମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଶତେ ଶତେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଭୂଇଁକୁ ପକାଯାଉଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜୈସ୍ତତ୍ରାପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈସ୍ତୋମରୈସ୍ତଥା। ପ୍ରାସୈସ୍ତଥା ଗଦାଭିଶ୍ଚ ପରିଘୈଃ କମ୍ପନୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ପତାକା, ଧନୁଷ, ଭାଲ, ଭୂସୁଣ୍ଡି, ଗଦା, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡା ଏଠାଏଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଶକ୍ତିଭିଃ କଵଚୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କଣପୈରଙ୍କୁଶୈରପି। ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈର୍ଵିମଲୈଶ୍ଚାପି ସ୍ଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈଃ ଶରୈସ୍ତଥା
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ଚିତ୍ର କବଚ, କଣପ, ଅଙ୍କୁଶ, ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର, ଏବଂ ସୁନାର ଅଗ୍ର ଥିବା ଶୁଭ୍ର ବାଣ ମଧ୍ୟ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ପରିସ୍ତୋମୈଃ କୁଥାଭିଶ୍ଚ କମ୍ବଲୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ଭୂର୍ଭାତି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଗ୍ଦାମୈରିଵ ଚିତ୍ରିତା
ଢାଳ, କୁଥା, ମୂଲ୍ୟବାନ କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅଲଙ୍କୃତ ବନ୍ଧା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାରେ ପୃଥିବୀ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନରାଶ୍ଵକାଯୈଃ ପତିତୈର୍ଦନ୍ତିଭିଶ୍ଚ ମହାହଵେ । ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ହାତୀମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ମାଂସ ଏବଂ ରକ୍ତର କାଦୁରେ ଭରିଯାଇ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଶଶାମ ରଜୋ ଭୌମଂ ଵ୍ଯୁକ୍ଷିତଂ ରଣଶୋଣିତୈଃ । ଦିଶଶ୍ଚ ଵିମଲାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂବଭୂଵୁର୍ଜନେଶ୍ଵର
ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହେ ମନୁଷ୍ୟମୁକୁଟମଣି।
ଉତ୍ଥିତାନ୍ଯଗଣେଯାନି କବନ୍ଧାନି ସମନ୍ତତଃ। ଚିହ୍ନଭୂତାନି ଜଗତୋ ଵିନାଶାର୍ଥାଯ ଭାରତ
ସେଠାଏଠି ଅନେକ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ, ଏହା ସଂସାରର ନାଶ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ସଂକେତ ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ମହାରୌଦ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ସୁଦାରୁଣେ । ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ରଥିନୋ ଧାଵମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାରିଦିଗରେ ରଥୀମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୋଜଃ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚାପି ସସୌବଲଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟ, ଭୋଜ ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ସହ ସବୁ ସୌବଳମାନେ,