ଚେଦିକାଶିକରୂପେଶ୍ଚ ପୌରଵୈରପି ସଂଵୃତଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ପାଞ୍ଚାଲାଶ୍ଚ ପ୍ରଭଦ୍ରକାଃ
ଚେଦି, କାଶି, କରୂପ ଓ ପୌରବମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନେ ଘେରି ଦଠିଲେ।
ମଧ୍ଯେ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମହତଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭାରତ। ତତ୍ରୈଵ ଧର୍ମରାଜୋଽପି ଗଜାନୀକେନ ସଂଵୃତଃ
ସେ ବଡ଼ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଭାରତ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାତୀ ବିଭାଗରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସାତ୍ଯକୀ ରାଜନ୍ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଚାତ୍ମଜାଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତତଃ ଶୂର ଇରାଵାଂଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ ସାତ୍ୟକୀ, ରାଜା, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ, ତାପରେ ଶୂର ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ତାପରେ ଇରାବାନ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଭୈମସେନିସ୍ତତୋ ରାଜନ୍କେକଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଏତେ ସର୍ଵେ ମହାରାଜ ଵାମଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ଭୀମସେନ ଓ କେକୟ ମହାରଥୀମାନେ; ସମସ୍ତେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ଗୋପ୍ତା ଗୋପ୍ତା ଯସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନଃ। `ତତ୍ରାନୁରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାମଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ।' ଏଵମେତଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵ୍ଯୂହନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଯାହାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ବାମ ଶୃଙ୍ଗରେ, ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଦଠିଲେ; ଏଭଳି ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ବଡ଼ ଗଠନ ଗଠିତ କଲେ।
ଵଧାର୍ଥଂ ତଵ ପୁତ୍ରାମାଂ ତତ୍ପକ୍ଷେ ଯେ ଚ ସଙ୍ଗତାଃ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବାମାନେର ବିନାଶ ପାଇଁ, ରଥ ଓ ହାତୀ ମିଶି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍ । ହଯୌଘାଶ୍ଚ ରଥୌଘାଶ୍ଵ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ତୁମର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା, ଏକାଅପେକା ମାରିବାରେ ଲଗିଲେ, ମହାମାନବ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଦଳ ଏଠାଉଠା ଦେଖାଗଲା।
ସଂପତନ୍ତୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ । ଧାଵତାଂ ଚ ରଥୋଘାନାଂ ନିଘ୍ନତାଂ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେମାନେ ଏକାଅପେକା ଉପରେ ହୁଅଇ ହୁଅଇ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଏକାଅପେକା ମାରୁଥିଲେ; ରଥର ଦଳ ଦୌଡ଼ି ଏକାଏକା ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ଵିମିଶ୍ରୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନୈଃ । ଦିଵସ୍ପୃଙ୍ଵରଵୀରାଣାଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍ । ସଂପ୍ରହାରେ ସୁତୁମୁଲେ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ
ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବୀରମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଘାତ କରିବା ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଢୋଲ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗଞ୍ଜନ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ତାଵକେଷୁ ପରେଷୁ ଚ। ଧନଞ୍ଜଯୋ ରଥାନୀକମଵଧୀତ୍ତଵ ଭାରତ
ତୁମ ପକ୍ଷ ଓ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶାଜିଥିବାବେଳେ, ଧନଞ୍ଜୟ ତୁମର ରଥ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଶରୈରଥିରଥୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାରଯନ୍ରଥଯୂଥପାନ୍ । ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପାର୍ଥେନ କାଲେନେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥପତିମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଦେଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁମାନେ ଯେପରି କାଳ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସବୁକିଛି ସେଷ କରିଦିଏ, ସେପରି ହେଉଥିଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ଯତ୍ନାତ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୋଧଯନ୍ । ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ଯଶୋ ଦୀପ୍ତାଂ ମୃତ୍ଯୁଂ କୃତ୍ଵା ନିଵର୍ତନମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଚାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଜ ଫେରା ମାନିଥିଲେ।
ଏକାଗ୍ରମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍ । ବଭଞ୍ଜୁର୍ବହୁଶୋ ରାଜଂସ୍ତେ ଚାସଞ୍ଜନ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ଏକାଗ୍ର ମନ ହୋଇ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ବାରମ୍ବାର ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟେ ଅନ୍ୟ ସହ ଜଡିଯାଉଥିଲେ।
ଦ୍ରଵଦ୍ଭିରଥଭଗ୍ନୈଶ୍ଚ ପରିଵର୍ତଦ୍ଭିରେଵ ଚ। ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୌରଵେଯୈଶ୍ଚ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଓ ଭଗ୍ନ ରଥରେ ପଳାଇବା ଓ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବା ଦୃଶ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ବୁଝିପାରାଯାଉନଥିଲା।
ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ରଜୋ ଭୌମଂ ଛାଦଯାନଂ ଦିଵାକରମ୍। ନ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଵାପି ଜଜ୍ଞିରେଽତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଧୂଳି ଭୂମିରୁ ଉଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦେଲା; ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିଗ ବା ଉପଦିଗ କିଛି ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନଥିଲେ।
ଅନୁମାନେନ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ନାମଗୋତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଅଵର୍ତତ ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ଅନୁମାନ, ଚିହ୍ନ ଓ ନାମ-ଗୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ଏଠା-ସେଠା ଚାଲିଥିଲା, ହେ ରାଜା।
ନ ଵ୍ଯୂହୋ ଭିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର କୌରଵାଣାଂ କଥଞ୍ଚନ । ରକ୍ଷିତଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧେନ ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟବାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, କୌରବମାନଙ୍କ ବ୍ୟୁହ କେବେ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ରକ୍ଷିତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା। ନାଭିଦ୍ଯତ ମହାଵ୍ଯୂହୋ ଭୀମେନ ଚ ସୁରକ୍ଷିତଃ
ସେପରି, ସବ୍ୟସାଚୀ ଓ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲା ନାହିଁ।
ସେନାଗ୍ରାଦପି ନିଷ୍ପତ୍ଯ ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯଂସ୍ତତ୍ର ମାନଵାଃ । ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋ ରାଜନ୍ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପାଃ
ସେନାର ଆଗରୁ ମାନବମାନେ ବାହାରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଉଭୟ ସେନାର ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ହଯାରୋହୈର୍ହଯାରୋହାଃ ପାତ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ମ ମହାହଵେ। ଋଷ୍ଟିଭିର୍ଵିମଲାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରାସୈରପି ଚ ସଂଯୁଗେ
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ଘୋଡ଼ାଚାଳକଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ବଣ୍ଡ ଓ ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ରଥୀ ରଥିନମାସାଦ୍ଯ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃକ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ନତିଭଯଂକରେ
ଏକ ରଥୀ ଅନ୍ୟ ରଥୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
ଗଜାରୋହା ଗଜାରୋହାନ୍ନାରାଚଶରତୋମରୈଃ । ସଂସକ୍ତାନ୍ପାତଯାମାସୁସ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହାତୀଚାଳକମାନେ ହାତୀଚାଳକଙ୍କୁ ଲୋହା ତୀର ଓ ତମୋରା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରେ, ତୁମ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷର, ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
କଶ୍ଚିଦୁତ୍ପତ୍ଯ ସମରେ ଵସ୍ଵାରଣମାସ୍ଥିତଃ । କେଶପକ୍ଷେ ପରାମୃଶ୍ଯ ଜହାର ସମରେ ଶିରଃ
କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ହାତୀରେ ଚଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ କେଶ ଧରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିନେଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଦ୍ଵିରଦଦନ୍ତାଗ୍ରନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ରଣେ। ଵେମୁଶ୍ଚ ରୁଧିରଂ ଵୀରା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ଦାଁତରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଯାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତ ଝରାଇ ହାଫିଉଠିଥିଲେ, ହେ ବୀର।
କଶ୍ଚିତ୍କରିଵିଷାଣସ୍ଥୋ ଵୀରୋ ରଣଵିଶାରଦାଃ । ପ୍ରାଵେପଚ୍ଛକ୍ତିନିର୍ଭିନ୍ନୋ ଗଜଶିକ୍ଷାସ୍ତ୍ରଵେଦିନା
କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପରିଚିତ ଯୋଦ୍ଧା, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷ ଜଣଙ୍କ ଛୁରା ଦ୍ୱାରା ଭେଦିଯାଇଥିଲେ।
ପତ୍ତିମଙ୍ଘା ରଣେ ପକ୍ତୀନ୍ଭିମନ୍ଦିପାଲପରଶ୍ଵଥୈଃ । ନ୍ଯତାପତଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ
ପଦାତିମାନେ ଆନ୍ୟ ପଦାତିଙ୍କୁ ଭୀମଙ୍କ ତଳୱାର ଓ ଦୀପଙ୍କ କୁଟାରି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଦେଉଥିଲେ, ଯଦିଓ ଦୁହେଁ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଥିଲେ।
ରଥୀ ଚ ସମରେ ରାଜନ୍ନାସାଦ୍ଯ ଗଜଯୂଥପମ୍ । ସ ଗଜଂ ପାତଯାମାସ ଗଜୀ ଚ ରଥିନାଂ ଵରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରଥୀ ଏକ ଗଜପତିଙ୍କୁ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବା ସହ ତାଙ୍କ ହାତୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ହାତୀଚାଳକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ରଥିନଂ ଚ ହଯାରୋହଃ ପ୍ରାସେନ ଭରତର୍ଷଭ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ରଥୀ ଚ ହଯସାଦିନମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ରଥୀକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପଦାତୀ ରଥିନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରଥୀ ଚାପି ପଦାତିନମ୍ । ନ୍ଯପାତଯଚ୍ଛିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ପଦାତି ରଥୀକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରଥୀ ମଧ୍ୟ ପଦାତିକୁ ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ, ଦୁଇ ଦଳରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।
ଗଜାରୋହା ହଯାରୋହାନ୍ପାତଯାଂଚକ୍ରିରେ ତଦା। ହଯାରୋହା ଗଜସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ହାତୀଚାଳକମାନେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀରେ ବସିଥିବାମାନେକୁ ଭୂଇଁକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।