ନ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଚାପି ଶକ୍ଯେଯଂ ମହତୀ ଚମୂଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପ୍ରେଯା ପଶ୍ଯ ଦ୍ରଵତୀଯଂ ଵରୂଥିନୀ
ଏହି ବଡ଼ ସେନାକୁ ରୋକିପାରିବା ନୁହେଁ; ଦେଖ, ଏହି ଦଳ ଏକାଏକି ପଳାଇଯାଉଛି, ପ୍ରତିଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି ।
ଏଷ ଚାସ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାନୁମାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଚକ୍ଷୂଂଷି ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସଂହରନ୍ନିଵ ସର୍ଵଥା
ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖର ପଛରେ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନେଇଯାଉଛି ।
ତତ୍ରାଵହାରଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ମନ୍ଯେଽହଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଶ୍ରାନ୍ତା ଭୀତାଶ୍ଚ ନୋ ଯୋଧା ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କଥଂଚନ
ମନେ କରୁଛି, ଏବେ ସେନାକୁ ଫେରାଇବା ସମୟ ଆସିଛି; ଆମର ଯୋଧାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୟଭିତ, ଏବେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣମାଚାର୍ଯସତ୍ତମମ୍ । ଅଵହାରମଥୋ ଚକ୍ରେ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥଃ
ଏଭଳି କହି, ବିଶ୍ମ ମହାରଥୀ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଫେରାଇବା ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵା ଜଂଯ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୋପକାଃ। ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଣେଦୁଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁନିପୁନି ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କରିଲେ ।
ପ୍ରଯଯୁଃ ଶିବିରାଯୈଵ ଧନଞ୍ଜଯପୁରସ୍କୃତାଃ। ଵାଦିତ୍ରଘୋଷୈଃ ସଂହୃଷ୍ଟା ପ୍ରଣଦ୍ଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମହାରଥୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ଶବ୍ଦ ବାଦ୍ୟ ଓ ହୁଙ୍କାର ସହିତ ତାଙ୍କ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ ।
ତତୋଽଵହାରଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ସୂର୍ଯେଽଭୂତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ଚ ଵର୍ତତି
ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିବା ସମୟରେ, ତୁମର ଓ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଫେରିଗଲା ।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ଚ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନସ୍ତଦା। ଅନୀକାନ୍ଯନୁସଂଯାନେ ଵ୍ଯାଦିଦେଶାଯ ଭାରତ
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ଆସିବା ସମୟରେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ମ ସେନାକୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କରିବା ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଭାରତ ।
ଗାରୁଡଂ ଚ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଚକ୍ରେ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା। ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ଜଯାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ
ତାପରେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ମ, ତୁମର ପୁଅମାନଙ୍କର ଜୟ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଗାରୁଡ଼ ଆକୃତିର ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟୁହ ରଚିଲେ ।
ଗରୁଡସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ତୁଣ୍ଡେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଚକ୍ଷୁଷୀ ଚ ଭରଜ୍ଵାଜଃ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ
ଗାରୁଡ଼ ବ୍ୟୁହର ଚୁଞ୍ଚୁରେ ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ନିଜେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ସାତ୍ୱତ କୃତବର୍ମା ହେଲେ ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା କୃପଶ୍ଚୈଵ ଶିର ଆସ୍ତାଂ ଯଶସ୍ଵିନୌ । ତ୍ରୈଗର୍ତ୍ତୈରଥ କୈକେଯୈର୍ଵାଟଧାନୈଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା ଓ କୃପା, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଧା, ସେମାନେ ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଠିଲେ; ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, କୈକେୟ ଓ ବାଟଧାନ ଯୋଧାମାନେ ସଂଘର୍ଷରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଃ ଶଲ୍ଯୋ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ମାରିଷ । ମଦ୍ରକାଃ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରାସ୍ତଥା ପାଞ୍ଚନଦାଶ୍ଚ ଯେ
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ଶଳ୍ୟ ଓ ଭଗଦତ୍ତ, ମାରିଷର ବଂଶଜ, ମଦ୍ର, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର ଓ ପଞ୍ଚନଦ ଦେଶର ଯୋଧାମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥେନ ସହିତା ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ସନ୍ନିଵେଶିତାଃ । ପୃଷ୍ଠେ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୋଦର୍ଯୈଃ ସାନୁଗୈର୍ଵୃତଃ
ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ଗଳାଠିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ତାଙ୍କ ସହୋଦର ଓ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଘେରି ଦଠିଲେ।
ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ଶକୈଃ ସହ। ପଚ୍ଛମାସନ୍ମହାରାଜ ଶୂରସେନାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, କାମ୍ଭୋଜ ଓ ଶକମାନେ, ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଶୂରସେନମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ମାଗଧାଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦାସେରକଗଣୈଃ ସହ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ଦଂଶିତାଃ
ମାଗଧ ଓ କଳିଙ୍ଗ, ଦାସେରକ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ସହିତ, ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷରେ ପହଞ୍ଚି, ସେନାର ଗଠନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
କାକରୁଶା ଵିକୁଞ୍ଚାଶ୍ଚ ମୁଣ୍ଡାଃ କୁଣ୍ଡୀଵୃଷାସ୍ତଥା। ବୃହଦ୍ଵଲେନ ସହିତା ଵାମଂ ପାର୍ଶ୍ଵମଵସ୍ଥିତାଃ
କାକରୁଶ, ବିକୁଞ୍ଚ, ମୁଣ୍ଡ ଓ କୁଣ୍ଡୀବୃଷ, ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵ୍ଯୂଢଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରଂତପଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ସହିତଃ ପ୍ରତ୍ଯଵ୍ଯୂହତ ସଂଯୁଗେ
ସେ ସେନାର ଗଠନ ଦେଖି, ସବ୍ୟସାଚୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସେନାକୁ ଗଠିତ କଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵ୍ଯୂହେନ ଵ୍ଯୂହନ୍ତମତିଦାରୁଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣଂ ଶୃଙ୍ଗମାସ୍ଵଯ ଭିମସେନୋ ଵ୍ଯରୋଚତ
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଠନରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଶୃଙ୍ଗରେ ଭୀମସେନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ନାନାସଂସ୍ତ୍ରୌପସଂଷତ୍ରୈର୍ନାନାଦେଶ୍ଯୈର୍ନୃପୈର୍ଵୃତଃ । ତଦନ୍ଯେଵ ଵିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଭୀର ବିରାଟ ଓ ଦୃପଦ ମହାରଥୀ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତଦନନ୍ତରମେଵାସୀନ୍ନୀଲୋ ନୀଲାଯୁଧୈଃ ସହ । ନୀଲାଦନନ୍ତରଶ୍ଚୈଵ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କ ପରେ ନୀଳ, ନୀଳ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯୋଧାମାନେ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ନୀଳଙ୍କ ପରେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦଠିଲେ।
ଚେଦିକାଶିକରୂପେଶ୍ଚ ପୌରଵୈରପି ସଂଵୃତଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ପାଞ୍ଚାଲାଶ୍ଚ ପ୍ରଭଦ୍ରକାଃ
ଚେଦି, କାଶି, କରୂପ ଓ ପୌରବମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନେ ଘେରି ଦଠିଲେ।
ମଧ୍ଯେ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମହତଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭାରତ। ତତ୍ରୈଵ ଧର୍ମରାଜୋଽପି ଗଜାନୀକେନ ସଂଵୃତଃ
ସେ ବଡ଼ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଭାରତ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାତୀ ବିଭାଗରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସାତ୍ଯକୀ ରାଜନ୍ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଚାତ୍ମଜାଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତତଃ ଶୂର ଇରାଵାଂଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ ସାତ୍ୟକୀ, ରାଜା, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ, ତାପରେ ଶୂର ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ତାପରେ ଇରାବାନ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଭୈମସେନିସ୍ତତୋ ରାଜନ୍କେକଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଏତେ ସର୍ଵେ ମହାରାଜ ଵାମଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ଭୀମସେନ ଓ କେକୟ ମହାରଥୀମାନେ; ସମସ୍ତେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ଗୋପ୍ତା ଗୋପ୍ତା ଯସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନଃ। `ତତ୍ରାନୁରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାମଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ।' ଏଵମେତଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵ୍ଯୂହନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଯାହାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ବାମ ଶୃଙ୍ଗରେ, ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଦଠିଲେ; ଏଭଳି ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ବଡ଼ ଗଠନ ଗଠିତ କଲେ।
ଵଧାର୍ଥଂ ତଵ ପୁତ୍ରାମାଂ ତତ୍ପକ୍ଷେ ଯେ ଚ ସଙ୍ଗତାଃ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବାମାନେର ବିନାଶ ପାଇଁ, ରଥ ଓ ହାତୀ ମିଶି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍ । ହଯୌଘାଶ୍ଚ ରଥୌଘାଶ୍ଵ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ତୁମର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା, ଏକାଅପେକା ମାରିବାରେ ଲଗିଲେ, ମହାମାନବ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଦଳ ଏଠାଉଠା ଦେଖାଗଲା।
ସଂପତନ୍ତୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ । ଧାଵତାଂ ଚ ରଥୋଘାନାଂ ନିଘ୍ନତାଂ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେମାନେ ଏକାଅପେକା ଉପରେ ହୁଅଇ ହୁଅଇ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଏକାଅପେକା ମାରୁଥିଲେ; ରଥର ଦଳ ଦୌଡ଼ି ଏକାଏକା ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ଵିମିଶ୍ରୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନୈଃ । ଦିଵସ୍ପୃଙ୍ଵରଵୀରାଣାଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍ । ସଂପ୍ରହାରେ ସୁତୁମୁଲେ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ
ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବୀରମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଘାତ କରିବା ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଢୋଲ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗଞ୍ଜନ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ତାଵକେଷୁ ପରେଷୁ ଚ। ଧନଞ୍ଜଯୋ ରଥାନୀକମଵଧୀତ୍ତଵ ଭାରତ
ତୁମ ପକ୍ଷ ଓ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶାଜିଥିବାବେଳେ, ଧନଞ୍ଜୟ ତୁମର ରଥ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ହେ ଭାରତ।