ଉଦ୍ଵୂତଂ ସହସା ଭୌମଂ ନାଗାଶ୍ଵରଥପତ୍ତିଭିଃ । ଦିଵାକରରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଜସ୍ତୀଵ୍ରମଦୃଶ୍ଯତ
ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ହଠାତ୍ ଉଠିଥିବା ଧୂଳି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ଗୁଡିକୁ ଗାଢ଼ ହେଇଗଲା।
ତାନି ନାଗସହସ୍ରାଣି ଭୂମିପାଲଶତାନି ଚ। ତସ୍ଯ ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ସେହି ହାଜାର ହାତୀ ଓ ଶତାଧିକ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣେଦୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ବଭୂଵୁସ୍ତିମିରା ଦିଶଃ। କୁରୂଣାଂ ଚାନଯସ୍ତୀଵ୍ରଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ ଦାରୁଣଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ।
ନାପ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଂ ନ ଦିଶୋ ନ ଭୂମିର୍ନ ଚ ଭାସ୍କରଃ । ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସସ୍ତ୍ରସଙ୍ଘୈଃ କିରୀଟିନଃ
ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିରୀଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଭିଡ଼ରେ ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ଭୂମି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯିବାକୁ ନାହିଁ।
ସାଦିତା ରଥନାଗାଶ୍ଚ ହତାଶ୍ଵା ରଥିନୋ ରଣେ। ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତରଥାଃ କେଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରଥଯୂଥପାଃ
ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଘୋଡାମାନେ ମରିଗଲେ, ରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତାହତ ହେଲେ; କିଛି ରଥପତିମାନେ ଭାଗିବା ସମୟରେ ଭଙ୍ଗ ରଥ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
ଵିରଥା ରଥିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଧାଵମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ । ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସାଯୁଧାଃ ସାଙ୍ଗଦୈର୍ଭୁଜୈଃ
ଅନ୍ୟ ରଥୀମାନେ ରଥ ହାରାଇ ଚାରିପାଖରୁ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଏଠି-ସେଠି ଅସ୍ତ୍ର ଓ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିବା ହସ୍ତ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
ହଯାରୋହା ହଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଜାରୋହାଶ୍ଚ ଦନ୍ତିନଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ରାଜନ୍ସମନ୍ତାଦ୍ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ଘୋଡା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ହାତୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭୟରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରୁ ଭାଗିଗଲେ।
ରଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଗଜେଭ୍ଯଶ୍ଚ ହଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନରାଧିପାଃ । ପତିତାଃ ପାତ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽର୍ଜୁନସାଯକୈଃ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାରୁ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଓ ହତାହତ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଗଦାନୁଦ୍ଯତାନ୍ବାହୂନ୍ସଖଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ସପ୍ରାସାଂଶ୍ଚ ସତୂଣୀରାନ୍ସଶରାନ୍ସଶରାସନାନ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଅର୍ଜୁନ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଦା, ତଳୱାର, ବଣ୍ଡା, ତୁଣୀର, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା ଉଠା ହସ୍ତଗୁଡିକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ସାଙ୍କୁଶାକନ୍ସପତାକାଂଶ୍ଚ ତତ୍ରତତ୍ରାର୍ଜୁନୋ ନୃଣାମ୍ । ନିଚକର୍ତ ଶରୈରୁଗ୍ରୈ ରୌଦ୍ରଂ ଵପୁରଧାରଯତ୍
ଏଠି-ସେଠି ଅର୍ଜୁନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଙ୍କୁଶ, ପତାକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ହସ୍ତକୁ କାଟି ଦେଲେ, ଦେହରେ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ପରିଘାଣାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ମୁଦ୍ଗରାଣାଂ ଚ ମାରିଷ । ପ୍ରାସାନାଂ ଭିନ୍ଦିପାଲାନାଂ ନିସ୍ତ୍ରିଶାନାଂ ଚ ସଂଯୁଗେ
ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଲାଠି, ମୁଦ୍ଗର, ବଣ୍ଡା, ଚକ୍ର ଓ ତଳୱାର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପରଶ୍ଵଥାନାଂ ପୀକ୍ଷ୍ଣାନାଂ ତୋମରାଣାଂ ଚ ଭାରତ। ଵର୍ମଣାଂ ଚାପଵିଦ୍ଧାନାଂ କାଞ୍ଚନାନାଂ ଚ ଭୂମିପ
କାଟା ଅଂଶୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା, ତୋମର ଓ ସୁନା ଅଭ୍ୟରଣୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା, ରାଜା, ଏହି ଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜାନାଂ ଚର୍ମଣାଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯଜନାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଛତ୍ରାଣାଂ ହେମଦଣ୍ଡାନାଂ ତୋମରାଣାଂ ଚ ଭାରତ
ଭାରତ, ଝଣ୍ଡା, ଚର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପଙ୍ଖା, ସୁନା ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଛତା, ଏବଂ ତୀର ଆଦି ଯନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରି ହୋଇ ଥିଲା ।
ପ୍ରତୋଦାନାଂ ଚ ଯୋକ୍ରାଣାଂ କଶାନାଂ ଚୈଵ ମାରିଷ । ରାଶଯଃ ସ୍ମାତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିନିକୀର୍ଣା ରଣକ୍ଷିତୌ
ମାରିଷ, ଚାବୁକ, ଯୋକ, ଏବଂ ମାରିବା ଲାଗି ଚାବୁକ ଆଦି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକିରି ହୋଇ ଥିଲା ।
ନାସୀତ୍ତତ୍ର ପୁମାନ୍କଶ୍ଚିତ୍ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ । ଯୋଽର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଶୂରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାଯାତ୍କଥଂଚନ
ଭାରତ, ତୁମର ସେନାରେ ଏକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କିଛି ଭାବରେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିପାରିବ ।
ଯୋ ଯୋ ହି ସମରେ ପାର୍ଥଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତି ଵିଶାଂପତେ। ସ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରଲୋକାଯ ନୀଯତେ
ବୀରମାନ୍ୟ ରାଜା, ଯେଉଁଯେଉଁ ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତିକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସହଜରେ ପରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ ।
ତେଷୁ ଵିଦ୍ରଵମାଣେଷୁ ତଵ ଯୋଧେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଅର୍ଜୁନୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଦଧ୍ମତୁର୍ଵାରିଜୋତ୍ତମୌ
ତୁମର ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଭୟରେ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ, ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କରିଥିଲେ ।
ତତ୍ପଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମରେ ଶୂରଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ
ତୁମର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହସି ହସି ଶୂର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଏଷ ପାଣ୍ଡୁସୁତୋ ଵୀର କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୋ ବଲୀ । ତଥା କରୋତି ସୈନ୍ଯାନି ଯଥା କୁର୍ଯାଦ୍ଧऩଞ୍ଜଯଃ
ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ, ସେମାନେ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଧନଞ୍ଜୟ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଇଥାନ୍ତି ।
ନ ହ୍ଯେଷ ସମରେ ଶକ୍ଯୋ ଵିଜେତୁଂ ହି କଥଂଚନ । ଯଥାସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ରୂପ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍
ଏହି ଯୋଧାକୁ କିଛି ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବା ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି କାଳର ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥାଏ ।
ନ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଚାପି ଶକ୍ଯେଯଂ ମହତୀ ଚମୂଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପ୍ରେଯା ପଶ୍ଯ ଦ୍ରଵତୀଯଂ ଵରୂଥିନୀ
ଏହି ବଡ଼ ସେନାକୁ ରୋକିପାରିବା ନୁହେଁ; ଦେଖ, ଏହି ଦଳ ଏକାଏକି ପଳାଇଯାଉଛି, ପ୍ରତିଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି ।
ଏଷ ଚାସ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାନୁମାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଚକ୍ଷୂଂଷି ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସଂହରନ୍ନିଵ ସର୍ଵଥା
ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖର ପଛରେ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନେଇଯାଉଛି ।
ତତ୍ରାଵହାରଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ମନ୍ଯେଽହଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଶ୍ରାନ୍ତା ଭୀତାଶ୍ଚ ନୋ ଯୋଧା ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କଥଂଚନ
ମନେ କରୁଛି, ଏବେ ସେନାକୁ ଫେରାଇବା ସମୟ ଆସିଛି; ଆମର ଯୋଧାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୟଭିତ, ଏବେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣମାଚାର୍ଯସତ୍ତମମ୍ । ଅଵହାରମଥୋ ଚକ୍ରେ ତାଵକାନାଂ ମହାରଥଃ
ଏଭଳି କହି, ବିଶ୍ମ ମହାରଥୀ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଫେରାଇବା ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵା ଜଂଯ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୋପକାଃ। ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଣେଦୁଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁନିପୁନି ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କରିଲେ ।
ପ୍ରଯଯୁଃ ଶିବିରାଯୈଵ ଧନଞ୍ଜଯପୁରସ୍କୃତାଃ। ଵାଦିତ୍ରଘୋଷୈଃ ସଂହୃଷ୍ଟା ପ୍ରଣଦ୍ଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମହାରଥୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ଶବ୍ଦ ବାଦ୍ୟ ଓ ହୁଙ୍କାର ସହିତ ତାଙ୍କ ଶିବିରକୁ ଯାଇଲେ ।
ତତୋଽଵହାରଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ସୂର୍ଯେଽଭୂତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ଚ ଵର୍ତତି
ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିବା ସମୟରେ, ତୁମର ଓ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଫେରିଗଲା ।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ଚ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନସ୍ତଦା। ଅନୀକାନ୍ଯନୁସଂଯାନେ ଵ୍ଯାଦିଦେଶାଯ ଭାରତ
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ଆସିବା ସମୟରେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ମ ସେନାକୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କରିବା ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଭାରତ ।
ଗାରୁଡଂ ଚ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଚକ୍ରେ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା। ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ଜଯାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ
ତାପରେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ମ, ତୁମର ପୁଅମାନଙ୍କର ଜୟ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଗାରୁଡ଼ ଆକୃତିର ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟୁହ ରଚିଲେ ।
ଗରୁଡସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ତୁଣ୍ଡେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଚକ୍ଷୁଷୀ ଚ ଭରଜ୍ଵାଜଃ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ
ଗାରୁଡ଼ ବ୍ୟୁହର ଚୁଞ୍ଚୁରେ ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ନିଜେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ସାତ୍ୱତ କୃତବର୍ମା ହେଲେ ।