ଦୌର୍ଯୋଧନିଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌଭଦ୍ରଂ ପରଵୀରହା । ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରେ ରାଜଂସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରଂ ଭରତର୍ଷଭ । ଶରୈଃ ପଞ୍ଚାଶତୈ ରାଜନ୍କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋଽଭ୍ଯଵିଧ୍ଯତ
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଚାଶଟି ବାଣରେ ତୀବ୍ର ହସ୍ତଗତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପତ୍ରିଣା। ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ମହାରାଜ ତତସ୍ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଜନାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ମୁଷ୍ଟି ଦେଶରେ ଏକଟି ବାଣରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ତଦ୍ଵିହାଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ସୌଭଦ୍ରଂ ପରଵୀରହା। ଅନ୍ଯଦାଦତ୍ତଵାଂଶ୍ଚିତ୍ରଂ କାର୍ମୁକଂ ଵେଗଵତ୍ତରମ୍
ଭଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌଭଦ୍ର ଏକ ନୂତନ, ଚମତ୍କାର ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଧନୁଷ ନେଇଲେ।
ତୌ ତତ୍ର ସମରେ ଯୁକ୍ତୌ କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଶିସ୍ଵୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଜଘ୍ନତୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ମହାରଥମ୍। ପୀଡିତଂ ତଵ ପୌତ୍ରେଣ ପ୍ରାଯାତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ତମର ପୁଅ, ମହାରଥୀ, ତମ ପଉତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ସନ୍ନିଵୃତ୍ତେ ତଵ ସୁତେ ସର୍ଵ ଏଵ ଜନାଧିପାଃ । ଆର୍ଜୁନିଂ ରଥଵଂଶେନ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତୁମର ପୁଅ ପଛକୁ ହଟିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ରଥ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ଦେଲେ।
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୂରୈଃ ଶୂରୋ ଯୁଧି ସୁଦୁର୍ଜଯୈଃ । ନ ସ୍ମ ପ୍ରଵ୍ଯଥତେ ରାଜନ୍କୃଷ୍ଣତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଏହି ସୁରା ଏବଂ ଅପରିଜିତ ଯୋଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଘେରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଅର୍ଜୁନ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ରାଜା।
ସୌଭଦ୍ରମଥ ସଂସକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ଧନଂଜଯଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ତ୍ରାତୁକାମଃ ସ୍ଵମାତ୍ମଜମ୍
ସେଠାରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା ଦେଖି, ଧନଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତେଜ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରୋଗମାଃ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ରାଜାନଃ ସହିତାଃ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ସହିତ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକାଠି ହୋଇ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ଉଦ୍ଵୂତଂ ସହସା ଭୌମଂ ନାଗାଶ୍ଵରଥପତ୍ତିଭିଃ । ଦିଵାକରରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଜସ୍ତୀଵ୍ରମଦୃଶ୍ଯତ
ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ହଠାତ୍ ଉଠିଥିବା ଧୂଳି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ଗୁଡିକୁ ଗାଢ଼ ହେଇଗଲା।
ତାନି ନାଗସହସ୍ରାଣି ଭୂମିପାଲଶତାନି ଚ। ତସ୍ଯ ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ସେହି ହାଜାର ହାତୀ ଓ ଶତାଧିକ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣେଦୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ବଭୂଵୁସ୍ତିମିରା ଦିଶଃ। କୁରୂଣାଂ ଚାନଯସ୍ତୀଵ୍ରଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ ଦାରୁଣଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ।
ନାପ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଂ ନ ଦିଶୋ ନ ଭୂମିର୍ନ ଚ ଭାସ୍କରଃ । ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସସ୍ତ୍ରସଙ୍ଘୈଃ କିରୀଟିନଃ
ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିରୀଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଭିଡ଼ରେ ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ଭୂମି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯିବାକୁ ନାହିଁ।
ସାଦିତା ରଥନାଗାଶ୍ଚ ହତାଶ୍ଵା ରଥିନୋ ରଣେ। ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତରଥାଃ କେଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରଥଯୂଥପାଃ
ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଘୋଡାମାନେ ମରିଗଲେ, ରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତାହତ ହେଲେ; କିଛି ରଥପତିମାନେ ଭାଗିବା ସମୟରେ ଭଙ୍ଗ ରଥ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
ଵିରଥା ରଥିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଧାଵମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ । ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସାଯୁଧାଃ ସାଙ୍ଗଦୈର୍ଭୁଜୈଃ
ଅନ୍ୟ ରଥୀମାନେ ରଥ ହାରାଇ ଚାରିପାଖରୁ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଏଠି-ସେଠି ଅସ୍ତ୍ର ଓ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିବା ହସ୍ତ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
ହଯାରୋହା ହଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଜାରୋହାଶ୍ଚ ଦନ୍ତିନଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ରାଜନ୍ସମନ୍ତାଦ୍ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ଘୋଡା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ହାତୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭୟରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରୁ ଭାଗିଗଲେ।
ରଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଗଜେଭ୍ଯଶ୍ଚ ହଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନରାଧିପାଃ । ପତିତାଃ ପାତ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽର୍ଜୁନସାଯକୈଃ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାରୁ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଓ ହତାହତ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଗଦାନୁଦ୍ଯତାନ୍ବାହୂନ୍ସଖଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ସପ୍ରାସାଂଶ୍ଚ ସତୂଣୀରାନ୍ସଶରାନ୍ସଶରାସନାନ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଅର୍ଜୁନ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଦା, ତଳୱାର, ବଣ୍ଡା, ତୁଣୀର, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା ଉଠା ହସ୍ତଗୁଡିକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ସାଙ୍କୁଶାକନ୍ସପତାକାଂଶ୍ଚ ତତ୍ରତତ୍ରାର୍ଜୁନୋ ନୃଣାମ୍ । ନିଚକର୍ତ ଶରୈରୁଗ୍ରୈ ରୌଦ୍ରଂ ଵପୁରଧାରଯତ୍
ଏଠି-ସେଠି ଅର୍ଜୁନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଙ୍କୁଶ, ପତାକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ହସ୍ତକୁ କାଟି ଦେଲେ, ଦେହରେ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ପରିଘାଣାଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ମୁଦ୍ଗରାଣାଂ ଚ ମାରିଷ । ପ୍ରାସାନାଂ ଭିନ୍ଦିପାଲାନାଂ ନିସ୍ତ୍ରିଶାନାଂ ଚ ସଂଯୁଗେ
ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଲାଠି, ମୁଦ୍ଗର, ବଣ୍ଡା, ଚକ୍ର ଓ ତଳୱାର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପରଶ୍ଵଥାନାଂ ପୀକ୍ଷ୍ଣାନାଂ ତୋମରାଣାଂ ଚ ଭାରତ। ଵର୍ମଣାଂ ଚାପଵିଦ୍ଧାନାଂ କାଞ୍ଚନାନାଂ ଚ ଭୂମିପ
କାଟା ଅଂଶୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା, ତୋମର ଓ ସୁନା ଅଭ୍ୟରଣୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା, ରାଜା, ଏହି ଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜାନାଂ ଚର୍ମଣାଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯଜନାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଛତ୍ରାଣାଂ ହେମଦଣ୍ଡାନାଂ ତୋମରାଣାଂ ଚ ଭାରତ
ଭାରତ, ଝଣ୍ଡା, ଚର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପଙ୍ଖା, ସୁନା ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଛତା, ଏବଂ ତୀର ଆଦି ଯନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରି ହୋଇ ଥିଲା ।
ପ୍ରତୋଦାନାଂ ଚ ଯୋକ୍ରାଣାଂ କଶାନାଂ ଚୈଵ ମାରିଷ । ରାଶଯଃ ସ୍ମାତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିନିକୀର୍ଣା ରଣକ୍ଷିତୌ
ମାରିଷ, ଚାବୁକ, ଯୋକ, ଏବଂ ମାରିବା ଲାଗି ଚାବୁକ ଆଦି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକିରି ହୋଇ ଥିଲା ।
ନାସୀତ୍ତତ୍ର ପୁମାନ୍କଶ୍ଚିତ୍ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ । ଯୋଽର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଶୂରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାଯାତ୍କଥଂଚନ
ଭାରତ, ତୁମର ସେନାରେ ଏକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କିଛି ଭାବରେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିପାରିବ ।
ଯୋ ଯୋ ହି ସମରେ ପାର୍ଥଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତି ଵିଶାଂପତେ। ସ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରଲୋକାଯ ନୀଯତେ
ବୀରମାନ୍ୟ ରାଜା, ଯେଉଁଯେଉଁ ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତିକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସହଜରେ ପରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ ।
ତେଷୁ ଵିଦ୍ରଵମାଣେଷୁ ତଵ ଯୋଧେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଅର୍ଜୁନୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଦଧ୍ମତୁର୍ଵାରିଜୋତ୍ତମୌ
ତୁମର ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଭୟରେ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ, ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କରିଥିଲେ ।
ତତ୍ପଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମରେ ଶୂରଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ
ତୁମର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହସି ହସି ଶୂର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଏଷ ପାଣ୍ଡୁସୁତୋ ଵୀର କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୋ ବଲୀ । ତଥା କରୋତି ସୈନ୍ଯାନି ଯଥା କୁର୍ଯାଦ୍ଧऩଞ୍ଜଯଃ
ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ, ସେମାନେ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଧନଞ୍ଜୟ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଇଥାନ୍ତି ।
ନ ହ୍ଯେଷ ସମରେ ଶକ୍ଯୋ ଵିଜେତୁଂ ହି କଥଂଚନ । ଯଥାସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ରୂପ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍
ଏହି ଯୋଧାକୁ କିଛି ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବା ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି କାଳର ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥାଏ ।