ମହାଵ୍ଯୂହଃ କଲିଙ୍ଗାନାମେକେନ ମୃଦିତସ୍ତ୍ଵଯା । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶିନେର୍ନପ୍ତା ଦୀର୍ଘବାହୁରରିନ୍ଦମ। ରଥାଦ୍ରଥମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବ୍ୟୁହକୁ ତୁମେ ଏକା ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା। ଏଭଳି କହି, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଶତ୍ରୁନାଶକ ସାତ୍ୟକି ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଉତରି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵରଥମାସ୍ଥାଯ ପୁନରେଵ ମହାରଥଃ । ତାଵକାନଵଧୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସ୍ଯ ବଲମାଦଧତ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ମହାରଥୀ ଭିମଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋଽପରାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଭାରତ। ରଥନାଗାଶ୍ଵପତ୍ତୀନାଂ ସାଦିନାଂ ଚ ମହାକ୍ଷଯେ
ସେ ଦିନ ଅପରାହ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ଭାରତ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ବିନାଶ ଘଟିଲା।
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରେଣ ଶଲ୍ଯେନ କୃପେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା । ସମସଜ୍ଜତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯସ୍ତ୍ରିଭିରୈତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଶାଲ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପା, ଏହି ତିନି ମହାରଥୀ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଲେ।
ସ ଲୋକଵିଦିତାନଶ୍ଵାନ୍ନିଜଘାନ ମହାବଲଃ । ଦ୍ରୌଣେଃ ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦଃ ଶିତୈର୍ଦଶଭିରାଶୁଗୈଃ
ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦ୍ରୌଣିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଡାମାନେକୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ତେଜ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶଲ୍ଯରଥଂ ତୂର୍ଣମାସ୍ଥାଯ ହତଵାହନଃ । ଦ୍ରୌଣିଃ ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦମଭ୍ଯଵର୍ଷଦଥେଷୁଭିଃ
ଏହାପରେ ଦ୍ରୌଣି, ନିଜ ଘୋଡାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଶାଲ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼ି, ପାଞ୍ଚାଳ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରୌଣିନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭାରତ। ସୌଭଦ୍ରୋଽଭ୍ଯପତତ୍ତୂର୍ଣଂ ଵିକିରନ୍ନିଶିତାଞ୍ଶରାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦ୍ରୌଣି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭାରତ, ସୌଭଦ୍ର ସ୍ୱିଫ୍ଟ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଆସି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବିକିରଣ କଲେ।
ସ ଶଲ୍ଯଂ ପ़ଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କୃପଂ ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମଷ୍ଟାଭିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଶାଲ୍ୟଙ୍କୁ ପଚିଶଟି, କୃପାଙ୍କୁ ନଉଟି ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କୁ ଆଠଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଆର୍ଜୁନିଂ ତୁ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଦ୍ରୌଣିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଣା। ଶଲ୍ଯୋଽଥ ଦଶଭିଶ୍ଚୈଵ କୃପଶ୍ଚ ନିଶିତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୌଣି ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଜୁନପୁତ୍ରକୁ ଏକଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଶାଲ୍ୟ ଦଶଟି ଓ କୃପା ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଵ ପୌତ୍ରସ୍ତୁ ସୌଭଦ୍ରଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତୁମର ପୌତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଦୌର୍ଯୋଧନିଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌଭଦ୍ରଂ ପରଵୀରହା । ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରେ ରାଜଂସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରଂ ଭରତର୍ଷଭ । ଶରୈଃ ପଞ୍ଚାଶତୈ ରାଜନ୍କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋଽଭ୍ଯଵିଧ୍ଯତ
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଚାଶଟି ବାଣରେ ତୀବ୍ର ହସ୍ତଗତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପତ୍ରିଣା। ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ମହାରାଜ ତତସ୍ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଜନାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ମୁଷ୍ଟି ଦେଶରେ ଏକଟି ବାଣରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ତଦ୍ଵିହାଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ସୌଭଦ୍ରଂ ପରଵୀରହା। ଅନ୍ଯଦାଦତ୍ତଵାଂଶ୍ଚିତ୍ରଂ କାର୍ମୁକଂ ଵେଗଵତ୍ତରମ୍
ଭଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌଭଦ୍ର ଏକ ନୂତନ, ଚମତ୍କାର ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଧନୁଷ ନେଇଲେ।
ତୌ ତତ୍ର ସମରେ ଯୁକ୍ତୌ କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଶିସ୍ଵୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଜଘ୍ନତୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ମହାରଥମ୍। ପୀଡିତଂ ତଵ ପୌତ୍ରେଣ ପ୍ରାଯାତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ତମର ପୁଅ, ମହାରଥୀ, ତମ ପଉତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ସନ୍ନିଵୃତ୍ତେ ତଵ ସୁତେ ସର୍ଵ ଏଵ ଜନାଧିପାଃ । ଆର୍ଜୁନିଂ ରଥଵଂଶେନ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତୁମର ପୁଅ ପଛକୁ ହଟିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ରଥ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ଦେଲେ।
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୂରୈଃ ଶୂରୋ ଯୁଧି ସୁଦୁର୍ଜଯୈଃ । ନ ସ୍ମ ପ୍ରଵ୍ଯଥତେ ରାଜନ୍କୃଷ୍ଣତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଏହି ସୁରା ଏବଂ ଅପରିଜିତ ଯୋଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଘେରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଅର୍ଜୁନ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ରାଜା।
ସୌଭଦ୍ରମଥ ସଂସକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ଧନଂଜଯଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ତ୍ରାତୁକାମଃ ସ୍ଵମାତ୍ମଜମ୍
ସେଠାରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା ଦେଖି, ଧନଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତେଜ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରୋଗମାଃ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ରାଜାନଃ ସହିତାଃ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ସହିତ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକାଠି ହୋଇ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ଉଦ୍ଵୂତଂ ସହସା ଭୌମଂ ନାଗାଶ୍ଵରଥପତ୍ତିଭିଃ । ଦିଵାକରରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରଜସ୍ତୀଵ୍ରମଦୃଶ୍ଯତ
ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ହଠାତ୍ ଉଠିଥିବା ଧୂଳି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ଗୁଡିକୁ ଗାଢ଼ ହେଇଗଲା।
ତାନି ନାଗସହସ୍ରାଣି ଭୂମିପାଲଶତାନି ଚ। ତସ୍ଯ ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ସେହି ହାଜାର ହାତୀ ଓ ଶତାଧିକ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣେଦୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ବଭୂଵୁସ୍ତିମିରା ଦିଶଃ। କୁରୂଣାଂ ଚାନଯସ୍ତୀଵ୍ରଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ ଦାରୁଣଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ।
ନାପ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଂ ନ ଦିଶୋ ନ ଭୂମିର୍ନ ଚ ଭାସ୍କରଃ । ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସସ୍ତ୍ରସଙ୍ଘୈଃ କିରୀଟିନଃ
ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିରୀଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଭିଡ଼ରେ ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ଭୂମି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯିବାକୁ ନାହିଁ।
ସାଦିତା ରଥନାଗାଶ୍ଚ ହତାଶ୍ଵା ରଥିନୋ ରଣେ। ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତରଥାଃ କେଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରଥଯୂଥପାଃ
ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଘୋଡାମାନେ ମରିଗଲେ, ରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତାହତ ହେଲେ; କିଛି ରଥପତିମାନେ ଭାଗିବା ସମୟରେ ଭଙ୍ଗ ରଥ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
ଵିରଥା ରଥିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଧାଵମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ । ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସାଯୁଧାଃ ସାଙ୍ଗଦୈର୍ଭୁଜୈଃ
ଅନ୍ୟ ରଥୀମାନେ ରଥ ହାରାଇ ଚାରିପାଖରୁ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଏଠି-ସେଠି ଅସ୍ତ୍ର ଓ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିବା ହସ୍ତ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ।
ହଯାରୋହା ହଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଜାରୋହାଶ୍ଚ ଦନ୍ତିନଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ରାଜନ୍ସମନ୍ତାଦ୍ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ଘୋଡା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବାମାନେ ହାତୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭୟରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରୁ ଭାଗିଗଲେ।
ରଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଗଜେଭ୍ଯଶ୍ଚ ହଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନରାଧିପାଃ । ପତିତାଃ ପାତ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽର୍ଜୁନସାଯକୈଃ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାରୁ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଓ ହତାହତ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଗଦାନୁଦ୍ଯତାନ୍ବାହୂନ୍ସଖଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ସପ୍ରାସାଂଶ୍ଚ ସତୂଣୀରାନ୍ସଶରାନ୍ସଶରାସନାନ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଅର୍ଜୁନ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଦା, ତଳୱାର, ବଣ୍ଡା, ତୁଣୀର, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା ଉଠା ହସ୍ତଗୁଡିକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ସାଙ୍କୁଶାକନ୍ସପତାକାଂଶ୍ଚ ତତ୍ରତତ୍ରାର୍ଜୁନୋ ନୃଣାମ୍ । ନିଚକର୍ତ ଶରୈରୁଗ୍ରୈ ରୌଦ୍ରଂ ଵପୁରଧାରଯତ୍
ଏଠି-ସେଠି ଅର୍ଜୁନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଙ୍କୁଶ, ପତାକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ହସ୍ତକୁ କାଟି ଦେଲେ, ଦେହରେ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।