ଆତ୍ମା ଵୈ ପୁତ୍ରନାମାସି ସ ଜୀଵ ଶରଦଃ ଶତମ୍। ଉପଜିଘ୍ରନ୍ତି ପିତରୋ ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ମୂର୍ଧନି
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ 'ପୁଅ' ନାମରେ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛ; ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବଞ୍ଚ। ପିତାମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି।
ପୋଷଣଂ ତ୍ଵଦଧୀନଂ ମେ ସନ୍ତାନମପି ଚାକ୍ଷଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଜୀଵ ମେ ପୁତ୍ର ସ ସୁଖୀ ଶରଦାଂ ଶତମ୍
ତୁମର ପୋଷଣ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ମୋ ବଂଶ ଅବିନାଶୀ। ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚ।
ଏକୋ ଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିଧା ଭୂତ ଇତି ଵାଦଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ତ୍ଵଦଙ୍ଗେଭ୍ଯଃ ପ୍ରସୂତୋଽଯଂ ପୁରୁଷାତ୍ପୁରୁଷଃ ପରଃ
'ଏକ ହୋଇ ଦୁଇ ହେଲେ' ବୋଲି କଥା ଚଳିଛି। ତୁମ ଅଂଗରୁ ଏହି ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ପୁରୁଷରୁ ପୁରୁଷ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ସରସୀଵାମଲେଽଽତ୍ମାନଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପଶ୍ଯ ତେ ସୁତମ୍। `ସରସୀଵାମଲେ ସୋମଂ ପ୍ରେକ୍ଷାତ୍ମାନଂ ତ୍ଵମାତ୍ମନି
ପ୍ରସ୍ନ୍ନ ହ୍ରଦରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପରି, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ଦେଖ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଦେଖ, ଯେପରି ଜଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦେଖ।
ଯଥାଚାହଵନୀଯୋଽଗ୍ନିର୍ଵର୍ହପତ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣୀଯତେ। ଏଵଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରଣୀତୋଽଯଂ ତ୍ଵମେକଃ ସନ୍ଦ୍ଵିଧା କୃତଃ
ଯେପରି ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ଘର ଅଗ୍ନିଠାରୁ ନିଆଯାଏ, ସେପରି ଏହି ପୁଅ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ଏକ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ହେଇଛ।
ମୃଗାପକୃଷ୍ଟେନ ହି ଵୈ ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତା। ଅହମାସାଦିତା ରାଜନ୍କୁମାରୀ ପିତୁରାଶ୍ରମେ
ସାର୍ଥକ ଶିକାର ପାଇଁ ମୃଗ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ କୁମାରୀ ଭାବେ ମିଳିଥିଲି।
ଉର୍ଵଶୀ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିଶ୍ଚ ସହଜନ୍ଯା ଚ ମେନକା। ଵିଶ୍ଵାଚୀ ଚ ଘୃତାଚୀ ଚ ଷଡେଵାପ୍ସରସାଂ ଵରାଃ
ଉର୍ବଶୀ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ସହଜନ୍ୟା, ମେନକା, ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ—ଏହି ଛଅ ଜଣୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାସାଂ ଵୈ ମେନକା ନାମ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିର୍ଵରାପ୍ସରାଃ। ଦିଵଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗତୀଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦଜୀଜନତ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମେନକା ନାମକ ଅପ୍ସରା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୀମାନୃଷିର୍ଧର୍ମପରୋ ଵୈଶ୍ଵାନର ଇଵାପରଃ। ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଃ କୁଶୋ ନାମ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପିତାମହଃ
ଧନ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି, ଅନ୍ୟ ଏକ ବୈଶ୍ୱାନର ଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାଯୋନି ନାମକ କୁଶ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରଦାଦା।
କୁଶସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବଲଵାନ୍କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ। ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ରାଜନ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଗାଧିଜଃ
କୁଶଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମିକ କୁଶନାଭ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଗାଧି, ଏବଂ ଗାଧିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର।
ଏଵଂଵିଧୋ ମମ ପିତା ମେନକା ଜନନୀ ଵରା।' ସା ମାଂ ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ସୁଷୁଵେ ମେନକାଽପ୍ସରାଃ
ଏଭଳି ମୋର ପିତା ଥିଲେ ଏବଂ ମୋର ମା' ହେଉଛନ୍ତି ମେନକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା। ସେ ମୋତେ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ମାଂ ଯାତା ପରାତ୍ମଜମିଵାସତୀ। `ପକ୍ଷିଣଃ ପୁମ୍ଯଵନ୍ତସ୍ତେ ସହିତା ଧର୍ମତସ୍ତଦା
ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେ ଯାଇଥିଲେ, ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମା' ଭଳି। ତାପରେ ଧର୍ମିକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ପକ୍ଷୈସ୍ତୈରଭିଗୁପ୍ତା ଚ ତସ୍ମାଦସ୍ମି ଶକୁନ୍ତଲା। ତତୋଽହମୃଷିଣା ଦୃଷ୍ଟା କାଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା
ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମୋତେ 'ଶକୁନ୍ତଳା' ବୋଲି ଡାକାଯାଇଲା। ପରେ ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପ ଋଷି ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଜଲାର୍ଥମଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପକ୍ଷିଣଃ। ନ୍ଯାସଭୂତାମିଵ ମୁନେଃ ପ୍ରଦଦୁର୍ମାଂ ଦଯାଵତଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଜଳ ନେବାକୁ ଆସିଥିବା ମୋତେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖି, ଦୟାବଶତଃ ମୋତେ ମୁଦ୍ରା ଭଳି ମୁନିଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ।
କଣ୍ଵସ୍ତ୍ଵାଲୋକ୍ଯ ମାଂ ପ୍ରୀତୋ ହସନ୍ତୀତି ହଵିର୍ଭୁଜଃ। ସ ମାଽରଣିମିଵାଦାଯ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମୁପାଗମତ୍
ହବିର୍ଭୋଜୀ କଣ୍ବ ମୁନି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ ହସିଲେ; ଅରଣିରୁ ଅଗ୍ନି ନେବାଭଳି ମୋତେ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ସା ଵୈ ସଂଭାଵିତା ରାଜନ୍ନନୁକ୍ରୋଶାନ୍ମହର୍ଷିଣା। ତେନୈଵ ସ୍ଵସୁତେଵାହଂ ରାଜନ୍ଵୈ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ମୁଁ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦୟାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲି; ସେ ମୋତେ ନିଜ ଝିଅ ଭଳି ପାଳିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସୁତା ଚାହଂ ଵର୍ଧିତା ମୁନିନା ନୃପ। ଯୌଵନେ ଵର୍ତମାନାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ମାଂ ନୃପ
ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ। ମୋ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ।
ଆଶ୍ରମେ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ କୁମାରୀଂ ଵିଜନେ ତଦା। ଧାତ୍ରା ପ୍ରଚୋଦିତାଂ ଶୂନ୍ଯେ ପିତ୍ରା ଵିରହିତାଂ ମିଥଃ
ଆଶ୍ରମର ପତ୍ରର ଘରେ, ଏକା ଝିଅ ଭାବେ, ଭାଗ୍ୟର ଚେତନାରେ, ପିତା ବିନା, ନିର୍ଜନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ।
ଵାଗ୍ଭିସ୍ତ୍ଵଂ ସୂନୃତାଭିର୍ମାମପତ୍ଯାର୍ଥମଚୂଚୁଦଃ। ଅକାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵାଶ୍ରମେ ଵାସଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥାରେ ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆନୁରାଗ କରିଥିଲ; ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଵିଧିନା ପାଣିମଗ୍ରହୀଃ। ସାଽହଂ କୁଲଂ ଚ ଶୀଲଂ ଚ ସତ୍ଯଵାଦିତ୍ଵମାତ୍ମନଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପ୍ରଥାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋର ହାତ ଧରିଥିଲ; ମୁଁ ତୁମର କୁଳ, ଚରିତ୍ର ଓ ସତ୍ୟବାଦିତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛି।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଶରଣଂ ଗତା। ତସ୍ମାନ୍ନର୍ହସି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଥେତି ଵିତଥଂ ଵଚଃ
ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସରଣାଗତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମୁପସ୍ଥିତାମ୍। ତ୍ଵନ୍ନାଥାଂ ଲୋକନାଥସ୍ତ୍ଵଂ ନାର୍ହସି ତ୍ଵମନାଗସମ୍
ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ରଖି, ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଆସିଛି; ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଅପରାଧ ନଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କିଂ ନୁ କର୍ମାଶୁଭଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଵତ୍ଯସ୍ମି ପାର୍ଥିଵ। ଯଦହଂ ବାନ୍ଧଵୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତା ବାଲ୍ଯେ ସଂପ୍ରତି ଵୈ ତ୍ଵଯା
ହେ ରାଜା, ଆଗରୁ କେଉଁ ଅପକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି ଯାହା ପାଇଁ ଛୋଟବେଳେ ବାନ୍ଧବମାନେ ଏବଂ ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ?
କାମଂ ତ୍ଵଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହମାଶ୍ରମମ୍। ଇମଂ ବାଲଂ ତୁ ସଂତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନାର୍ହସ୍ଯାତ୍ମଜମାତ୍ମନା
ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶିଶୁ, ତୁମର ନିଜ ପୁଅ, ତାକୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ପୁତ୍ରମଭିଜାନାମି ତ୍ଵଯି ଜାତଂ ଶକୁନ୍ତଲେ। ଅସତ୍ଵଚନା ନାର୍ଯଃ କସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯତେ ଵଚଃ
ଶକୁନ୍ତଳା, ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ପାରୁନି। ମହିଳାମାନେ ଅସତ୍ୟ କହନ୍ତି; ତୁମର କଥା କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?
ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କଥଯନ୍ତୀ ନ ଲଜ୍ଜସେ। ଵିଶେଷତୋ ମତ୍ସକାଶେ ଦୁଷ୍ଟତାପସି ଗମ୍ଯତାମ୍
ତୁମେ ଏହି ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ। ବିଶେଷ କରି ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ତାପସି, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।
କ୍ଵ ମହର୍ଷିସ୍ତପସ୍ଯୁଗ୍ରଃ କ୍ଵାପ୍ସରାଃ ସା ଚ ମେନକା। କ୍ଵ ଚ ତ୍ଵମେଵଂ କୃପଣା ତାପସୀଵେଷଧାରିଣୀ
ସେ ମହାର୍ଷି, ଯେଉଁଠି ଦୀଘ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମେନକା ନାମକ ଅପ୍ସରା କେଉଁଠି? ତୁମେ ଏପରି ଦୟନୀୟ ଦେଖାଯାଉଛ, ତାପସୀର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏଠି କିପରି ଆସିଛ?
ଅତିକାଯଶ୍ଚ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ବାଲୋଽତିବଲଵାନଯମ୍। କଥମଲ୍ପେନ କାଲେନ ସାଲସ୍କନ୍ଧ ଇଵୋଦ୍ଗତଃ
ତୁମର ପୁଅ ବଡ଼ ଦେହଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏତି କମ୍ ସମୟରେ ସେ କିପରି ଏତି ଉଚ୍ଚ ହୋଇଗଲା, ସାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡା ପରି?
ସୁନିକୃଷ୍ଟା ଚ ଯୋନିସ୍ତେ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ପ୍ରତିଭାସି ମେ। ଯଦୃଚ୍ଛଯା କାମରାଗାଜ୍ଜାତା ମେନକଯା ହ୍ଯସି
ତୁମର ଜନ୍ମ ବହୁତ ନିମ୍ନ, ମୋତେ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ମହିଳା ଲାଗୁଛ। ମେନକାଙ୍କର କାମ ଆଗ୍ରହରୁ ଏହି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଵମେଵ ପରୋକ୍ଷଂ ମେ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି ତାପସି। `ସର୍ଵା ଵାମାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଲୋକେ ସର୍ଵାଃ କାମପରାଯଣାଃ
ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଲୁଚିତ। ତାପସୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହିଳାମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ସମସ୍ତେ କାମକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।