କଲିଙ୍ଗପ୍ରଭଵାଂ ଚୈଵ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମାମ୍। ରୁଧିରସ୍ଯନ୍ଦିନୀଂ ତତ୍ର ଭୀମଃ ପ୍ରାଵର୍ତଯନ୍ନଦୀମ୍
ଭୀମ ଏଠାରେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଥିବା, ରୁଧିର ଭାରି ନଦୀ ଚାଲିବାରେ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ ।
ଅନ୍ତରେଣ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଵାହିନୀମ୍। ତାଂ ସଂତତାର ଦୁସ୍ତାରାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
କଳିଙ୍ଗ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ଭୀମସେନ ଏହି ଅପାର ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ ।
ଭୀମସେନଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ରୋଶଂସ୍ତାଵକା ନୃପ। କାଲୋଽଯଂ ଭୀମରୂପେଣ କଲିଙ୍ଗୈଃ କସହ ଯୁଧ୍ଯତେ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ତୁମ ସେନା ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ରାଜା: 'ଭୀମର ରୂପରେ କାଳ ନିଜେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି!'
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ନିନଦଂ ରଣେ। ଅଭ୍ଯଯାତ୍ତ୍ଵରିତୋ ଭୀମଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକଃ ସମଂତତଃ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଭୀମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ଥିଲା ।
ତଂ ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପ୍ରିଷତପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସୁନାରେ ସଜିତ ରଥକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ।
ପରିଵାର୍ଯ ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ତରସା ରଣେ। ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈର୍ଘୋରୈର୍ଭୀଷ୍ମମାନର୍ଚ୍ଛୁରୋଜସା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଘେରି, ତିନି ତିନି ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ ।
ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ଯତମାନାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ
ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତିନି ତିନି ସିଧା ତୀରରେ ପ୍ରତିହତ କରିଲେ ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାରଥାନ୍ । ହଯାନ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନାହାନ୍ଭୀମସ୍ଯ ନ୍ଯହନଚ୍ଛରୈଃ
ତାପରେ, ହଜାର ତୀର ଦେଇ, ସେ ମହାରଥମାନେ ଦୂରେ ହଟିଲେ, ଭୀମଙ୍କର ସୁନାରେ ସଜିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ ।
ହତାଶ୍ଵେ ସ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଶକ୍ତିଂ ଚିକ୍ଷେପ ତରସା ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଗଲାପରେ, ଭୀମସେନ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଶକ୍ତି ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କର ରଥକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ ।
ଅପ୍ରାପ୍ତାମଥ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ତ୍ରିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ସା ପୃଥିଵ୍ଯାମଶୀର୍ଯତ
ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ, ଏହି ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ, ଏହା ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଗଲା ।
ତତଃ ଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗୁର୍ଵୀ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ବଲଵାନ୍ଗଦାମ୍ । ଭୀମସେନସ୍ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ମନୁଜର୍ଷଭ
ତାପରେ, ଭୀମସେନ ଭାରି ଲୋହାର ଗଦା ଧରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିୟାନ୍, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଲାଉଛି ।
ସାତ୍ଯକୋଽପି ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭୀମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା । ଗାଙ୍ଗେଯସାରଥିଂ ତୂର୍ଣଂ ପାତଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ, ଭୀମଙ୍କ ପ୍ରେମରେ, ତୁରନ୍ତ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କର ସାରଥିକୁ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ନିହତେ ତସ୍ମିନ୍ସାରଥୌ ରଥିନାଂ ଵରଃ । ଵାତାଯମାନୈସ୍ତୈରଶ୍ଵୈରପନୀତୋ ରଣାଜିରାତ୍
ଭୀଷ୍ମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାରଥି ମରିଗଲାପରେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାୟୁରେ ଚାଲି, ଯୁଦ୍ଧସ୍ଥଳରୁ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ ।
ଭୀମସେନସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ନପଯାତେ ମହାଵ୍ରତେ । ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଯଥା ଵହ୍ନିର୍ଦହନ୍କକ୍ଷମିଵୈଧିତଃ
ଏହାପରେ, ରାଜା, ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଦୂରେ ହଟିଗଲାପରେ, ଭୀମସେନ ଶୁଷ୍କ ଘାସର ତୁଡ଼ିକୁ ଦହିବା ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଜଳିଉଠିଲେ ।
ସ ହତ୍ଵା ସର୍ଵକାଲିଙ୍ଗାନ୍ସେନାମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ। ନୈନମଭ୍ଯୁତ୍ସହନ୍କେଚିତ୍ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନେ ମାରି, ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ତୁମ ସେନାର କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିକଟିବାର ସାହସ କରିଲେ ନାହିଁ, ଭାରତମାନଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତମାରୋପ୍ଯ ସ୍ଵରଥେ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମପୋଵାହକ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖିଥିବାବେଳେ, ନିଜ ରଥରେ ଯଶସ୍ବୀ ଭୀମକୁ ବସାଇ ନେଲେ ।
ସଂପୂଜ୍ଯମାନଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୈର୍ମତ୍ସ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସମେଯାଦଥ ସାତ୍ଯକିମ୍
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ମାନେ ଯେତେବେଳେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମସେନଂ ସାତ୍ଯକିଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍ଯଦୁଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତାପରେ ସତ୍ୟବୀର ସାତ୍ୟକି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଯଦୁବଂଶର ବାଘ ଭିମସେନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କାଲିଙ୍ଗରାଜଶ୍ଚ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ କେତୁମାନ । ଶକ୍ରଦେଵଶ୍ଚ କାଲିଙ୍ଗଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମୃଧେ ହତାଃ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କଳିଙ୍ଗରାଜ, ରାଜପୁତ୍ର କେତୁମାନ, କଳିଙ୍ଗ ଶକ୍ରଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ କଳିଙ୍ଗମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵବାହୁବଲଵୀର୍ଯେଣ ନାଗାଶ୍ଵରଥସଂକୁଲଃ । ମହାପୁରୁଷଭୂଯିଷ୍ଠୋ ଧୀରଯୋଧନିଷେଵିତଃ
ତୁମର ନିଜ ଭୁଜଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥମାନେ ଭିତରେ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହଯୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ମହାଵ୍ଯୂହଃ କଲିଙ୍ଗାନାମେକେନ ମୃଦିତସ୍ତ୍ଵଯା । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶିନେର୍ନପ୍ତା ଦୀର୍ଘବାହୁରରିନ୍ଦମ। ରଥାଦ୍ରଥମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବ୍ୟୁହକୁ ତୁମେ ଏକା ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା। ଏଭଳି କହି, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଶତ୍ରୁନାଶକ ସାତ୍ୟକି ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଉତରି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵରଥମାସ୍ଥାଯ ପୁନରେଵ ମହାରଥଃ । ତାଵକାନଵଧୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସ୍ଯ ବଲମାଦଧତ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ମହାରଥୀ ଭିମଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋଽପରାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଭାରତ। ରଥନାଗାଶ୍ଵପତ୍ତୀନାଂ ସାଦିନାଂ ଚ ମହାକ୍ଷଯେ
ସେ ଦିନ ଅପରାହ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ଭାରତ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ବିନାଶ ଘଟିଲା।
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରେଣ ଶଲ୍ଯେନ କୃପେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା । ସମସଜ୍ଜତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯସ୍ତ୍ରିଭିରୈତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଶାଲ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପା, ଏହି ତିନି ମହାରଥୀ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଲେ।
ସ ଲୋକଵିଦିତାନଶ୍ଵାନ୍ନିଜଘାନ ମହାବଲଃ । ଦ୍ରୌଣେଃ ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦଃ ଶିତୈର୍ଦଶଭିରାଶୁଗୈଃ
ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦ୍ରୌଣିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଡାମାନେକୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ତେଜ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶଲ୍ଯରଥଂ ତୂର୍ଣମାସ୍ଥାଯ ହତଵାହନଃ । ଦ୍ରୌଣିଃ ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦମଭ୍ଯଵର୍ଷଦଥେଷୁଭିଃ
ଏହାପରେ ଦ୍ରୌଣି, ନିଜ ଘୋଡାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଶାଲ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼ି, ପାଞ୍ଚାଳ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରୌଣିନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭାରତ। ସୌଭଦ୍ରୋଽଭ୍ଯପତତ୍ତୂର୍ଣଂ ଵିକିରନ୍ନିଶିତାଞ୍ଶରାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦ୍ରୌଣି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭାରତ, ସୌଭଦ୍ର ସ୍ୱିଫ୍ଟ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଆସି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବିକିରଣ କଲେ।
ସ ଶଲ୍ଯଂ ପ़ଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କୃପଂ ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମଷ୍ଟାଭିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଶାଲ୍ୟଙ୍କୁ ପଚିଶଟି, କୃପାଙ୍କୁ ନଉଟି ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କୁ ଆଠଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଆର୍ଜୁନିଂ ତୁ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଦ୍ରୌଣିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଣା। ଶଲ୍ଯୋଽଥ ଦଶଭିଶ୍ଚୈଵ କୃପଶ୍ଚ ନିଶିତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୌଣି ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଜୁନପୁତ୍ରକୁ ଏକଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଶାଲ୍ୟ ଦଶଟି ଓ କୃପା ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଵ ପୌତ୍ରସ୍ତୁ ସୌଭଦ୍ରଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତୁମର ପୌତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।