ବିଭେଦ ସମରେ ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ମହାରଥମ୍ । ହତାରୋହାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଃ ପାଣ୍ଡଵେନ କୃତା ରଣେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦୃତଗତିରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ହାତୀମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅରୋହୀ ମରିଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ କରିଦେଲେ।
ଵିପ୍ରଜଗ୍ମୁରନୀକେଷୁ ମେଘା ଵାତହତା ଇଵ। ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଵିନଦନ୍ତଃ ଶରାତୁରାଃ
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସେନାମାନେ ନିଜ ଦଳକୁ ବିକିରିଦେଲେ, ପବନରେ ଉଡ଼ିଯିବା ମେଘମାନଙ୍କ ପରି।
ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ଖଙ୍ଗହସ୍ତୋ ମହାଭୁଜଃକ । ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ମହାଘୋଷଂ ଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଦ୍ବଲୀ
ତାପରେ ଭୀମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଓ ତଳୱାର ଧରି, ଖୁସି ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ସର୍ଵକାଲିଙ୍ଗସୈନ୍ଯାନାଂ ମନାଂସି ସମକମ୍ପଯତ୍ । ମୋହଶ୍ଚାପି କଲିଙ୍ଗାନାମାଵିଵେଶ ପରଂତପ
ସେ ସମସ୍ତ କଳିଂଗ ସେନାର ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିଦେଲେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଭ୍ରମ କଳିଂଗମାନଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ପ୍ରାକମ୍ପନ୍ତ ଚ ସୈନ୍ଯାନି ଵାହନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଭୀମେନ ସମରେ ରାଜନ୍ଗଜେନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ସର୍ଵଶଃ
ଭୀମଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଯାନମାନେ ସବୁଠାରେ କମ୍ପିଗଲେ, ରାଜା, ଏକ ଦଳପତି ହାତୀ ଦେଖିଲେ ପରି।
ମାର୍ଗାନ୍ବହୂନ୍ଵିଚରତା ଧାଵତା ଚ ତତସ୍ତତଃ। ମୁହୁରୁତ୍ପତତା ଚୈଵ ସଂମୋହଃ ସମପଦ୍ଯତ
ସେ ବହୁ ପଥରେ ଦୃତଗତିରେ ଚାଲି, ଏଠାଉଠି ଦୌଡ଼ି, କେବେ କେବେ ଉଡ଼ିଯିବାରେ, ଏକ ବଡ଼ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଭୀମସେନଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଚ ସମକମ୍ପତ। କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣମସଂବାଧଂ ଗ୍ରାହେଣେଵ ମହତ୍ସରଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ତରସିଥିବା ସେନା କମ୍ପିଗଲା; ଏକ ବଡ଼ ଝିଅ ପରି ଭରିତ ଝିଅକୁ ଘୁରଣା କରିବାରେ ଯେପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ତ୍ରାସିତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଭୀମେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା । ପୁନରାଵର୍ତମାନେଷୁ ଵିଦ୍ରଵତ୍ସୁ ଚ ସଙ୍ଘଶଃ
ଭୀମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଦଳଦଳରେ ପଛକୁ ଫେରି ଦୌଡ଼ିଯିବାରେ,
ସର୍ଵକାଲିଙ୍ଗଯୋଧେଷୁ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ଧ୍ଵଜିନୀପତିଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଯୁଧ୍ଯଧ୍ଵମିତି ପାର୍ଷତଃ
ସମସ୍ତ କଳିଂଗ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦଳପତି ପାର୍ଷତ ନିଜ ସେନାକୁ କହିଲେ, 'ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ସେନାପତିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିଖଣ୍ଡିପ୍ରମୁଖା ଗଣାଃ। ଭୀମମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ରଥାନୀକୈଃ ପ୍ରହାରିଭିଃ
ସେନାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଶିଖଣ୍ଡି ନେତୃତ୍ୱରେ ଦଳମାନେ ଭୀମଙ୍କ ଦିଗକୁ ରଥଦଳ ସହିତ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଲଗିଲେ।
ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ ତାନ୍ସର୍ଵାନୁପଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵଃ। ମହତା ମେଘଵର୍ଣେନ ନାଗାନୀକେନ ପୃଷ୍ଠତଃ
ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପାଣ୍ଡବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଛରୁ ବଡ଼ ମେଘପରି କଳା ହାତୀଦଳ ସହିତ ସହଯୋଗ କଲେ।
ଏଵଂ ସଂନୋଦ୍ଯ ସର୍ଵାମି ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ପାର୍ଷତଃ। ଭୀମସେନସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣି ସତ୍ପୁରୁଷୈର୍ଵୃତଃ
ଏପରି ନିଜ ସମସ୍ତ ଦଳକୁ ପ୍ରେରିତ କରି, ପାର୍ଷତ ଭୀମସେନଙ୍କ ପଛରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧାମାନେ ଘିରି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ନ ହି ପଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ଯ ଲୋକେ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଭୀମସାତ୍ଯକଯୋରନ୍ଯଃ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରିଯକୃତ୍ତମଃ
ପଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ ଭୀମ ଓ ସତ୍ୟକି ଚାଉଁଠି ଆଉ କେହି ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ନାହିଁ।
ସୋଽପଶ୍ଯଚ୍ଚ କଲିଙ୍ଗେଷୁ ଚରନ୍ତମରିସୂଦନଃ । ଭୀମସେନଂ ମହାବାହୁଂ ପାର୍ଷତଃ ପରଵୀରହା
ସେଠାରେ କଳିଂଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାର୍ଷତ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କୁ ଦଳାଇଥିବା, ଭୀମସେନଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଓ ଶତ୍ରୁଦଳନ କରୁଥିବା, ଚାଲିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ନନର୍ଦ ବହୁଧା ରାଜନ୍ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚାସୀତ୍ପରଂତପଃ। ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ଚ ସମରେ ସିଂହନାଦଂ ନନାଦ ଚ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜା, ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଖୁସି ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସ ଚ ପାରାଵତାଶ୍ଵସ୍ଯ ରଥେ ହେମପରିଷ୍କୃତେ। କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନଃ ସମାଶ୍ଵସତ୍
ପାର୍ଷତଙ୍କ ପାରାବତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟାଣା, ସୁନାରେ ସଜାଯାଇଥିବା ରଥ ଓ କୋବିଦାର ଝଣ୍ଡା ଦେଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ହେଲା।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲିଙ୍ଗୈଃ ସମଭିଦ୍ରୁତମ୍ ।। ଭୀମସେନମମେଯାତ୍ମା ତ୍ରାଣାଯାଜୌ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭୀମସେନ, ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା, କଳିଂଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇଯିଲେ।
ତୌ ଦୂରାତ୍ସାତ୍ଯକିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵୃକୋଦରୌ । କଲିଙ୍ଗାନ୍ସମରେ ଵୀରୌ ଯୋଧଯେତାଂ ମନସ୍ଵିନୌ
ଦୂରରୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବୃକୋଦର, ସତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଶୂର ଓ ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା ଯୋଧା, କଳିଂଗମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ସ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଶୈନେଯୋ ଜଵେନ ଜଯତାଂ ଵରଃ। ପାର୍ଥପାର୍ଷତଯୋଃ ପାର୍ଷିଂ ଜଗ୍ରାହ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ସତ୍ୟକି ତେଜରେ ଏଠାକୁ ଯାଇ, ପାର୍ଥ ଓ ପାର୍ଷତଙ୍କର ରଥର ପଛ ଧରିଲେ, ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ ।
ସ କୃତ୍କଵା ଦାରୁଣଂ କର୍ମ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନଃ । ଆସ୍ଥିତୋ ରୌଦ୍ରମାତ୍ମାନଂ କଲିଙ୍ଗାନନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସେ କବଚ ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦୃଢ ମନଭାବ ନେଇ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
କଲିଙ୍ଗପ୍ରଭଵାଂ ଚୈଵ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମାମ୍। ରୁଧିରସ୍ଯନ୍ଦିନୀଂ ତତ୍ର ଭୀମଃ ପ୍ରାଵର୍ତଯନ୍ନଦୀମ୍
ଭୀମ ଏଠାରେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଥିବା, ରୁଧିର ଭାରି ନଦୀ ଚାଲିବାରେ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ ।
ଅନ୍ତରେଣ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଵାହିନୀମ୍। ତାଂ ସଂତତାର ଦୁସ୍ତାରାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
କଳିଙ୍ଗ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ଭୀମସେନ ଏହି ଅପାର ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ ।
ଭୀମସେନଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ରୋଶଂସ୍ତାଵକା ନୃପ। କାଲୋଽଯଂ ଭୀମରୂପେଣ କଲିଙ୍ଗୈଃ କସହ ଯୁଧ୍ଯତେ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ତୁମ ସେନା ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ରାଜା: 'ଭୀମର ରୂପରେ କାଳ ନିଜେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି!'
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ନିନଦଂ ରଣେ। ଅଭ୍ଯଯାତ୍ତ୍ଵରିତୋ ଭୀମଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକଃ ସମଂତତଃ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଭୀମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ଥିଲା ।
ତଂ ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପ୍ରିଷତପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସୁନାରେ ସଜିତ ରଥକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ।
ପରିଵାର୍ଯ ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ତରସା ରଣେ। ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈର୍ଘୋରୈର୍ଭୀଷ୍ମମାନର୍ଚ୍ଛୁରୋଜସା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଘେରି, ତିନି ତିନି ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ ।
ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ଯତମାନାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ
ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତିନି ତିନି ସିଧା ତୀରରେ ପ୍ରତିହତ କରିଲେ ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାରଥାନ୍ । ହଯାନ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନାହାନ୍ଭୀମସ୍ଯ ନ୍ଯହନଚ୍ଛରୈଃ
ତାପରେ, ହଜାର ତୀର ଦେଇ, ସେ ମହାରଥମାନେ ଦୂରେ ହଟିଲେ, ଭୀମଙ୍କର ସୁନାରେ ସଜିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ ।
ହତାଶ୍ଵେ ସ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଶକ୍ତିଂ ଚିକ୍ଷେପ ତରସା ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଗଲାପରେ, ଭୀମସେନ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଶକ୍ତି ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କର ରଥକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ ।
ଅପ୍ରାପ୍ତାମଥ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ତ୍ରିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ସା ପୃଥିଵ୍ଯାମଶୀର୍ଯତ
ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ, ଏହି ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ, ଏହା ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଗଲା ।