ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ରାଜନ୍ନସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଵରାସିନା। ନିତ୍ଯତ୍ଯ ତୁ ରଣେ ଭୀମସ୍ତୋମରାନ୍ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ
ହେ ରାଜା, ସେ ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା, ସେଗୁଡିକୁ ଚିରିଦେଲେ; ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚଉଦ ଟି ବଣ୍ଡୁକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଭାନୁମନ୍ତଂ ତତୋ ଭୀମଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଭାନୁମାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଭୀମଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ଚ୍ଛାଦଯନ୍
ତାପରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ, ଭାନୁମନ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ; ଭାନୁମନ୍ତ, ଭୀମଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ନାଦଯାନୋ ନଭସ୍ତଲମ୍। ନ ଚ ତଂ ମମୃଷେ ଭୀମଃ ସିଂହନାଦଂ ମହାହଵେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜଗଜାଇଲେ, ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା ସେ ଧ୍ୱନି; କିନ୍ତୁ ଭୀମ, ଏହି ସିଂହନାଦକୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଵିନନାଦ ମହାସ୍ଵନଃ। ତେନ ନାଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଵରୂଥିନୀ
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ, ଭୟଙ୍କର ଗଜଗଜାହାଟ ହେଲା; ସେ ଧ୍ୱନିରେ କଳିଙ୍ଗ ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ନ ଭୀମଂ ସମରେ ମେନେ ମାନୁଷଂ ଭରତର୍ଷଭ । ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ନର୍ଦିତ୍ଵା ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଭୀମଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜଗଜାଇଲେ।
ସାସିର୍ଵେଗଵଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵାରଣୋତ୍ତମମ୍ । ଆରୁରୋହ ତତୋ ମଧ୍ଯଂ ନାଗରାଜସ୍ଯ ମାରିଷ
ତଳୱାର ନେଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଲାଫି, ଦାନ୍ତରେ ଧରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀରାଜ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ମୁମୋଚ କାଲିଙ୍ଗଃ ଶକ୍ତିଂ ତାମକରୋଦ୍ଦ୍ଵୀଧା । ଖଙ୍ଗେନ ପୃଥୁନା ମଧ୍ଯେ ଭାନୁମନ୍ତମଥାଚ୍ଛିନତ୍
ତାପରେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ପରେ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ତଳୱାରରେ, ଭାନୁମନ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽନ୍ତରାଯୁଧିନଂ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରମରିନ୍ଦମଃ। ଗୁରୁଭାରସହେ ସ୍କନ୍ଧେ ନାଗସ୍ଯାସିମପାତଯତ୍
ଶତ୍ରୁନାଶକ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ଭାରି ତଳୱାରଟିକୁ ହାତୀର ଦୃଢ଼ କାନ୍ଧରେ ଫେଲିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନସ୍କନ୍ଧଃ ସ ଵିନଦନ୍ପପାତ ଗଜଯୂଥପଃ। ଆରୁଗଣଃ ସିନ୍ଧୁଵେଗନ ସାନୁମାନିଵ ପର୍ଵତଃ
କାନ୍ଧ କାଟିଯିବା ପରେ, ସେ ହାତୀ ନେତା ଗଜଗଜାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ନଦୀର ଝଟକାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତତସ୍ତସ୍ମାଦପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗଜାଦ୍ଭାରତ ଭାରତଃ। ଖଙ୍ଗପାଣିରଦୀନାତ୍ମା ତସ୍ଥୌ ଭୂମୌ ସୁଦଂଶିତଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ହାତୀରୁ ଲାଫି ତଳେ ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ସ ଚଚାର ବହୂନ୍ମାର୍ଗାନଭିତଃ ପାତଯନ୍ଗଜାନ୍ । ଅଗ୍ନିଚକ୍ରମିଵାଵିଦ୍ଧଂ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ସେ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ପଥରେ ଚାଲି, ନିକଟରେ ଥିବା ହାତୀମାନେକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଭଳି, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵବୃନ୍ଦେଷୁ ନାଗେଷୁ ରଥାନୀକେଷୁ ଚାଭିଭୂଃ । ପଦାତୀନାଂ ଚ ସଙ୍ଘେଷୁ ଵିନିଘ୍ନଞ୍ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତଃ
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ।
ଶ୍ଯେନଵଦ୍ଵ୍ଯଚରଦ୍ଭୀମୋ ରଣେଽରିଷୁ ବଲୋତ୍କଟଃ। ଛିନ୍ଦଂସ୍ତେଷାକଂ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ ମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ, ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ କାଟୁଥିଲେ।
ଖଙଘ୍ଗେକନ ଶିତଧାରେଣ ସଂଯୁଗେ ଗଜଯୋଧିନାମ୍। ପଦାତିରେକଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ତଳୱାର ନେଇ, ହାତୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ପଦାତି ଶତ୍ରୁମାନେର ଭୟ ବଢ଼ାଇଦେଲେ।
ସଂମାହଯାମାସ ସ ତାନ୍କାଲାନ୍ତକଯମୋପମଃ। ମୂଢାଶ୍ଚ ତେ ତମେଵାଜୌ ଵିନଦନ୍ତଃ ସମାଦ୍ରଵନ୍
ସେ, କାଳାନ୍ତକ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଆସିଲେ।
ସାସିମୁତ୍ତମଵେଗେନ ଵିଚରନ୍ତଂ ମହାରଣେ। ନିକୃତ୍ଯ ରଥିନାଂ ଚାଜୌ ରଥେଷାଶ୍ଚ ଯୁଗାନି ଚ
ସେ, ଅତି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ରଥୀମାନେ ଓ ରଥର ଯୁଗାଳକୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ।
ଜଘାନ ରଥିନଶ୍ଚାପି ବଲଵାନ୍ରିପୁମର୍ଦନଃ। ଭୀମସେନଶ୍ଚରନ୍ମାର୍ଗାନ୍ସୁବହୂନ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ରଥୀମାନେକୁ ପ୍ରହାର କଲେ ଏବଂ ବହୁ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଦେଖାଗଲେ।
ଭ୍ରାନ୍ତମାଵିଦ୍ଧମୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାପ୍ଲୁତଂ ପ୍ରସୃତଂ ପ୍ଲୁତମ୍ । ସଂପାତଂ ସମୁଦୀର୍ଣଂ ଚ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ପାଣ୍ଡବ, ଲାଫିବା, ଆହତ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ପଡ଼ୁଥିବା ଓ ଉଠିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଦେଖାଇଲେ।
କେଚିଦଗ୍ରାସିନା ଛିନ୍ନାଃ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା। ଵିନେଦୁର୍ଭିନ୍ନମର୍ମାଣୋ ନିପେତୁଶ୍ଚ ଗତାସଵଃ
କିଛି ଯୋଦ୍ଧା, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ତଳୱାରରେ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ମର୍ମ ଭେଦି ଚିତ୍କାର କରି, ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଛଇନ୍ନଦନ୍ତାଗ୍ରହସ୍ତାଶ୍ଚ ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାସ୍ତଥାଽପରେ । ଵିଯୋଧାଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଜଘ୍ନୁର୍ଭାରତ ଵାରଣାଃ
କିଛି ହାତୀ, ଦନ୍ତ ଓ ସୁଣ୍ଡ କାଟାଯାଇ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇ, ନିଜ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ନିପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ଚ ତଥା ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାରଵାନ୍। ଛିନ୍ନାଂଶ୍ଚ ତୋମରାନ୍ରାଜନ୍ମହାମାତ୍ରଶିରାଂସି ଚ
ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାଜା, ତୁମି ଦେଖିଲେ, ତୀର ଓ ବଡ଼ ହାତୀଚାଳକଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯାଇଥିଲା।
ପରିସ୍ତୋମାନ୍ଵିଚିତ୍ରାଂଶ୍ଚ କକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ। ଗ୍ରୈଵେଯାଣ୍ଯଥ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ପତାକାଃ କଣପାଂସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ରଙ୍ଗିନ ପିତାମ୍ବର, ଚମକୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ, ଗଳବନ୍ଧ, ଶକ୍ତି, ପତାକା ଓ ବର୍ଣ୍ଣିତ କବଚ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତୂଣୀରାନଥ ଯନ୍ତ୍ରାଣି ଧନୂଂଷି ଚ। ଭିନ୍ଦିପାଲାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ତୋତ୍ରାଣି ଚାଙ୍କୁଶୈଃ ସହ
ତୁଣୀର, ଯନ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ, ଚମକୁଥିବା ଗୁଳି, ଏବଂ ଅଙ୍କୁଶ ସହିତ ତୋତ୍ରା ମଧ୍ୟ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
ଘଣ୍ଟାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ରାଜନ୍ହେମଗର୍ଭାନ୍ତ୍ସରୂନପି । ପତତଃ ପାତିତାଂଶ୍ଚୈଵ ପଶ୍ଯାମଃ ସହ ସାଦିଭିଃ
ହେ ରାଜା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଘଣ୍ଟା, କିଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭରା, ସେଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଓ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସାଜସଜ୍ଜା ସହିତ।
ଛିନ୍ନଗାତ୍ରାଵରକରୈର୍ନିହତୈଶ୍ଚାପ ଵାରଣୈଃ ।। ଆସୀଦ୍ଭୂମିଃକ ସମାସ୍ତୀର୍ଣା ପତିତୈର୍ଭୂଧରୈରିଵ
କାଟାଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁଣ୍ଡ ସହିତ ହାତୀମାନେ ଏବଂ ମୃତ ହାତୀମାନେ ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଗିରିପର୍ବତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଵିମୃଦ୍ଯୈଵଂ ମହାନାଗାନ୍ମମର୍ଦାଶ୍ଵାନ୍ମହାବଲଃ । ଅଶ୍ଵାରୋହଵରାଂଶ୍ଚୈଵ ପାତଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ସେ, ସେହି ବଡ଼ ହାତୀମାନେକୁ ଚୁର୍ମାର କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ତଦ୍ଧୋରମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତସ୍ଯ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ଖଲୀନାନ୍ଯଥ ଯୋକ୍ରାଣି କକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ତାଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହେ ଭାରତ। ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁର ଲୋହା, ଯୁଗାଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପରିସ୍ତୋମାଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଶ୍ଚ ଋଷ୍ଟଯଶ୍ଚ ମହାଧନାଃ। କଵଚାନ୍ଯଥ ଚର୍ମାଣି ଚିତ୍ରାଣ୍ଯାସ୍ତରଣାନି ଚ
ସେଠାରେ କବଚ, ବଣ୍ଡୁକ, ବଡ଼ ଭାଲା, କବଚ, ଢାଲ ଓ ଶୋଭାମାନ ଆବରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରତତ୍ରାପଵିଦ୍ଧଆନି ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ମହାହଵେ। ପ୍ରାସୈର୍ଯନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିମଲୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଏଠାଠାରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବଣ୍ଡୁକ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଚମକୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ ଚକ୍ରେ ଵସୁଧାଂ କୀର୍ଣାଂ ଶବଲୈଃ କୁସୁମୈରିଵ । ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥିନଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପରାମୃଶ୍ଯ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ, କିଛି ରଥୀଙ୍କୁ ଲାଫି ଆକ୍ରମଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଦାଗ ଦାଗ ଫୁଲରେ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଇଲେ।