ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ତପାନ୍ତେ ଜଲଦୋ ଯଥା। ହତାଶ୍ଵେ ତୁ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ବଦଳ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ଏହିପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ; ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵାଯ ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗଦାମ୍। ସ ତଯା ନିହତୋ ରାଜନ୍କାଲିଙ୍ଗତନଯୋ ରଥାତ୍
ଭୀମ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର ଗଦାକୁ ଶକ୍ରଦେବ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ହେ ରାଜା, କଳିଙ୍ଗର ପୁଅ ରଥରୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିରଥଃ ସହ ସୂତେନ ଜଗାମ ଧରଣୀତଲମ୍। କହତମାତ୍ମସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଜନାଧିପଃ
ସେ ରଥ ଓ ସାରଥି ସହିତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ନିଜ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈର୍ଭୀମସ୍ଯାଵାରଯଦ୍ଦିଶଃ । `ଅଯୁତେନ ଗଜାନାଂ ଚ ନିଷାଦୈଃ ପରିଵାରିତଃ।' ତତୋ ଭୀମୋ ମହାଵେଗାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୁର୍ଵୀ ମହାଗଦାଂ
ସେ ଭୀମଙ୍କ ପଥକୁ ଅନେକ ହଜାର ରଥରେ ଅଟକାଇଲେ; ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଓ ନିଷାଦମାନେ ସହିତ ଘେରି ରହିଲେ; ତାପରେ ଭୀମ ତାଙ୍କର ଭାରି ଗଦାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶମାଦଦେ ଘୋରଂ ଚିକୀର୍ଷୁଃ କର୍ମ ଦାରୁଣମ୍ । ଚର୍ମ ଚାପ୍ରତିମଂ ରାଜନ୍ନାର୍ଷଭଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଭୀମ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏବଂ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବୃଷଭ ଚିହ୍ନିତ ଢାଲ ଧରିଲେ, ହେ ରାଜା।
ନକ୍ଷତ୍ରୈରର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈଶ୍ଚିତମ୍ । କାଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାମଵମୃଜ୍ଯ ଚ
ସେ ଢାଲ ତାରା ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଗରେ ଧନୁଷର ତାଣି ଦେଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ଶରଂ ଘୋରମେକଂ ସର୍ପଵିଷୋପମମ୍। ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭୀମସେନାଯ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଜନେଶ୍ଵରଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ସାପର ବିଷ ସମାନ, ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତ୍ୟାଶାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପ୍ରେରିତଂ ନିଶିତଂ ଶରମ୍। ଭୀମସେନୋ ଦ୍ଵିଧା ରାଜଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵିପୁଲାସିନା
ହେ ରାଜା, ସେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣକୁ, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଳୱାରରେ ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ।
ଉଦକ୍ରୋଶଚ୍ଚ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାସଯାନୋ ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଲିଙ୍ଗୋଽଥ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନାଯ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ କଳିଙ୍ଗ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ତୋମରାନ୍ପ୍ରାହିଣୋଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଚତୁର୍ଦଶ ଶିଲାଶିତାନ୍। ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ମହାବାହୁଃ ଖଗତାନେଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଚଉଦ ଟି ପାଥର ମୁଣ୍ଡିଆ ବଣ୍ଡୁକ ଛାଡ଼ିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସେଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ରାଜନ୍ନସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଵରାସିନା। ନିତ୍ଯତ୍ଯ ତୁ ରଣେ ଭୀମସ୍ତୋମରାନ୍ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ
ହେ ରାଜା, ସେ ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା, ସେଗୁଡିକୁ ଚିରିଦେଲେ; ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚଉଦ ଟି ବଣ୍ଡୁକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଭାନୁମନ୍ତଂ ତତୋ ଭୀମଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଭାନୁମାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଭୀମଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ଚ୍ଛାଦଯନ୍
ତାପରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ, ଭାନୁମନ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ; ଭାନୁମନ୍ତ, ଭୀମଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ନାଦଯାନୋ ନଭସ୍ତଲମ୍। ନ ଚ ତଂ ମମୃଷେ ଭୀମଃ ସିଂହନାଦଂ ମହାହଵେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜଗଜାଇଲେ, ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା ସେ ଧ୍ୱନି; କିନ୍ତୁ ଭୀମ, ଏହି ସିଂହନାଦକୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଵିନନାଦ ମହାସ୍ଵନଃ। ତେନ ନାଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଵରୂଥିନୀ
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ, ଭୟଙ୍କର ଗଜଗଜାହାଟ ହେଲା; ସେ ଧ୍ୱନିରେ କଳିଙ୍ଗ ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ନ ଭୀମଂ ସମରେ ମେନେ ମାନୁଷଂ ଭରତର୍ଷଭ । ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ନର୍ଦିତ୍ଵା ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଭୀମଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜଗଜାଇଲେ।
ସାସିର୍ଵେଗଵଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵାରଣୋତ୍ତମମ୍ । ଆରୁରୋହ ତତୋ ମଧ୍ଯଂ ନାଗରାଜସ୍ଯ ମାରିଷ
ତଳୱାର ନେଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଲାଫି, ଦାନ୍ତରେ ଧରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀରାଜ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ମୁମୋଚ କାଲିଙ୍ଗଃ ଶକ୍ତିଂ ତାମକରୋଦ୍ଦ୍ଵୀଧା । ଖଙ୍ଗେନ ପୃଥୁନା ମଧ୍ଯେ ଭାନୁମନ୍ତମଥାଚ୍ଛିନତ୍
ତାପରେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ପରେ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ତଳୱାରରେ, ଭାନୁମନ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽନ୍ତରାଯୁଧିନଂ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରମରିନ୍ଦମଃ। ଗୁରୁଭାରସହେ ସ୍କନ୍ଧେ ନାଗସ୍ଯାସିମପାତଯତ୍
ଶତ୍ରୁନାଶକ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ଭାରି ତଳୱାରଟିକୁ ହାତୀର ଦୃଢ଼ କାନ୍ଧରେ ଫେଲିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନସ୍କନ୍ଧଃ ସ ଵିନଦନ୍ପପାତ ଗଜଯୂଥପଃ। ଆରୁଗଣଃ ସିନ୍ଧୁଵେଗନ ସାନୁମାନିଵ ପର୍ଵତଃ
କାନ୍ଧ କାଟିଯିବା ପରେ, ସେ ହାତୀ ନେତା ଗଜଗଜାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ନଦୀର ଝଟକାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତତସ୍ତସ୍ମାଦପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗଜାଦ୍ଭାରତ ଭାରତଃ। ଖଙ୍ଗପାଣିରଦୀନାତ୍ମା ତସ୍ଥୌ ଭୂମୌ ସୁଦଂଶିତଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ହାତୀରୁ ଲାଫି ତଳେ ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ସ ଚଚାର ବହୂନ୍ମାର୍ଗାନଭିତଃ ପାତଯନ୍ଗଜାନ୍ । ଅଗ୍ନିଚକ୍ରମିଵାଵିଦ୍ଧଂ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ସେ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ପଥରେ ଚାଲି, ନିକଟରେ ଥିବା ହାତୀମାନେକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଭଳି, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵବୃନ୍ଦେଷୁ ନାଗେଷୁ ରଥାନୀକେଷୁ ଚାଭିଭୂଃ । ପଦାତୀନାଂ ଚ ସଙ୍ଘେଷୁ ଵିନିଘ୍ନଞ୍ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତଃ
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ।
ଶ୍ଯେନଵଦ୍ଵ୍ଯଚରଦ୍ଭୀମୋ ରଣେଽରିଷୁ ବଲୋତ୍କଟଃ। ଛିନ୍ଦଂସ୍ତେଷାକଂ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ ମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ, ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ କାଟୁଥିଲେ।
ଖଙଘ୍ଗେକନ ଶିତଧାରେଣ ସଂଯୁଗେ ଗଜଯୋଧିନାମ୍। ପଦାତିରେକଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ତଳୱାର ନେଇ, ହାତୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ପଦାତି ଶତ୍ରୁମାନେର ଭୟ ବଢ଼ାଇଦେଲେ।
ସଂମାହଯାମାସ ସ ତାନ୍କାଲାନ୍ତକଯମୋପମଃ। ମୂଢାଶ୍ଚ ତେ ତମେଵାଜୌ ଵିନଦନ୍ତଃ ସମାଦ୍ରଵନ୍
ସେ, କାଳାନ୍ତକ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଆସିଲେ।
ସାସିମୁତ୍ତମଵେଗେନ ଵିଚରନ୍ତଂ ମହାରଣେ। ନିକୃତ୍ଯ ରଥିନାଂ ଚାଜୌ ରଥେଷାଶ୍ଚ ଯୁଗାନି ଚ
ସେ, ଅତି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ରଥୀମାନେ ଓ ରଥର ଯୁଗାଳକୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ।
ଜଘାନ ରଥିନଶ୍ଚାପି ବଲଵାନ୍ରିପୁମର୍ଦନଃ। ଭୀମସେନଶ୍ଚରନ୍ମାର୍ଗାନ୍ସୁବହୂନ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ରଥୀମାନେକୁ ପ୍ରହାର କଲେ ଏବଂ ବହୁ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଦେଖାଗଲେ।
ଭ୍ରାନ୍ତମାଵିଦ୍ଧମୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାପ୍ଲୁତଂ ପ୍ରସୃତଂ ପ୍ଲୁତମ୍ । ସଂପାତଂ ସମୁଦୀର୍ଣଂ ଚ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ପାଣ୍ଡବ, ଲାଫିବା, ଆହତ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ପଡ଼ୁଥିବା ଓ ଉଠିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଦେଖାଇଲେ।
କେଚିଦଗ୍ରାସିନା ଛିନ୍ନାଃ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା। ଵିନେଦୁର୍ଭିନ୍ନମର୍ମାଣୋ ନିପେତୁଶ୍ଚ ଗତାସଵଃ
କିଛି ଯୋଦ୍ଧା, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ତଳୱାରରେ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ମର୍ମ ଭେଦି ଚିତ୍କାର କରି, ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଛଇନ୍ନଦନ୍ତାଗ୍ରହସ୍ତାଶ୍ଚ ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାସ୍ତଥାଽପରେ । ଵିଯୋଧାଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଜଘ୍ନୁର୍ଭାରତ ଵାରଣାଃ
କିଛି ହାତୀ, ଦନ୍ତ ଓ ସୁଣ୍ଡ କାଟାଯାଇ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇ, ନିଜ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।