ମହୀଂ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚିତାଂ ସର୍ଵାଂ ଶଶଲୋହିତସନ୍ନିଭାମ୍ । ଯୋଧାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵାପି ନାଭ୍ଯଜାନଞ୍ଜିଘାଂସଯା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଜମି ମାନେ ଶଶର ରକ୍ତର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମନରେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଓ ପର ଯାହାକୁ ହେଉନାହିଁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ସ୍ଵାନପ୍ଯାଦଦତେ ସ୍ଵାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ ପରମଦୁର୍ଜଯାଃ। ଵିମର୍ଦଃ ସୁମହାନାସୀଦଲ୍ପାନାଂ ବହୁଭିଃ ସହ
ଅପରାଜିତ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ; ଅଳ୍ପମାନେ ବହୁମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
କଲିଙ୍ଗୈଃ ସହ ଚୈଦୀନାଂ ନିଷାଦୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । କୃତ୍ଵା ପୁରୁଷକାରଂ ତୁ ଯଥାଶକ୍ତି ମହାବଲାଃ
କଳିଙ୍ଗ, ଚେଦି ଓ ନିଷାଦମାନେ ମିଶି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଭୀମସେନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନକ୍ତ ଚେଦଯଃ। ସର୍ଵୈଃ କଲିଙ୍ଗୈରାସନ୍ନଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ଚେଦିଷୁ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚେଦିମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ; ଚେଦିମାନେ ପଛହଟିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନେ ଆଗକୁ ଆସିଗଲେ।
ସ୍ଵବାହୁବଲମସ୍ଥାଯ ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ନ ଚଚାଲ ରଥୋପସ୍ଥାଦ୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ରଥରୁ ଏକ ଚଳନ ମଧ୍ୟ କଲେନାହିଁ।
ଶିତୈରଵାକିରଦ୍ବାଣୈଃ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହାରଥଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଦୁହେଁ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଜଘ୍ନତୁଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ଶରୈଃ। ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ରୁଚିରଂ ଧନୁଃ
ଶକ୍ରଦେବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାପରେ ଭୀମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ଯୋଧଯାମାସ କାଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ। ଶକ୍ରଦେଵସ୍ତୁ ସମରେ ଵିସୃଜନ୍ସାଯକାନ୍ବହୂନ୍
ଭୀମ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି କଳିଙ୍ଗ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଶକ୍ରଦେବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଜଘାନ ସମରେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସାଯକୈଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରଥଂ ତତ୍ର ଭୀମସେନମରିନ୍ଦମମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ; ଭୀମସେନ ରଥହୀନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାରକ ସେ ଭୀମସେନକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଶରୈରଵକିରଞ୍ସିତୈଃ। ଭୀମସ୍ଯୋପରି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ରଦେଵୋ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ରଦେବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ରଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ତପାନ୍ତେ ଜଲଦୋ ଯଥା। ହତାଶ୍ଵେ ତୁ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ବଦଳ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ଏହିପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ; ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵାଯ ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗଦାମ୍। ସ ତଯା ନିହତୋ ରାଜନ୍କାଲିଙ୍ଗତନଯୋ ରଥାତ୍
ଭୀମ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର ଗଦାକୁ ଶକ୍ରଦେବ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ହେ ରାଜା, କଳିଙ୍ଗର ପୁଅ ରଥରୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିରଥଃ ସହ ସୂତେନ ଜଗାମ ଧରଣୀତଲମ୍। କହତମାତ୍ମସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଜନାଧିପଃ
ସେ ରଥ ଓ ସାରଥି ସହିତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ନିଜ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈର୍ଭୀମସ୍ଯାଵାରଯଦ୍ଦିଶଃ । `ଅଯୁତେନ ଗଜାନାଂ ଚ ନିଷାଦୈଃ ପରିଵାରିତଃ।' ତତୋ ଭୀମୋ ମହାଵେଗାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୁର୍ଵୀ ମହାଗଦାଂ
ସେ ଭୀମଙ୍କ ପଥକୁ ଅନେକ ହଜାର ରଥରେ ଅଟକାଇଲେ; ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଓ ନିଷାଦମାନେ ସହିତ ଘେରି ରହିଲେ; ତାପରେ ଭୀମ ତାଙ୍କର ଭାରି ଗଦାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶମାଦଦେ ଘୋରଂ ଚିକୀର୍ଷୁଃ କର୍ମ ଦାରୁଣମ୍ । ଚର୍ମ ଚାପ୍ରତିମଂ ରାଜନ୍ନାର୍ଷଭଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଭୀମ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏବଂ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବୃଷଭ ଚିହ୍ନିତ ଢାଲ ଧରିଲେ, ହେ ରାଜା।
ନକ୍ଷତ୍ରୈରର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈଶ୍ଚିତମ୍ । କାଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାମଵମୃଜ୍ଯ ଚ
ସେ ଢାଲ ତାରା ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଗରେ ଧନୁଷର ତାଣି ଦେଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ଶରଂ ଘୋରମେକଂ ସର୍ପଵିଷୋପମମ୍। ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭୀମସେନାଯ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଜନେଶ୍ଵରଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ସାପର ବିଷ ସମାନ, ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତ୍ୟାଶାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପ୍ରେରିତଂ ନିଶିତଂ ଶରମ୍। ଭୀମସେନୋ ଦ୍ଵିଧା ରାଜଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵିପୁଲାସିନା
ହେ ରାଜା, ସେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣକୁ, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଳୱାରରେ ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ।
ଉଦକ୍ରୋଶଚ୍ଚ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାସଯାନୋ ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଲିଙ୍ଗୋଽଥ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନାଯ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ କଳିଙ୍ଗ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ତୋମରାନ୍ପ୍ରାହିଣୋଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଚତୁର୍ଦଶ ଶିଲାଶିତାନ୍। ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ମହାବାହୁଃ ଖଗତାନେଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଚଉଦ ଟି ପାଥର ମୁଣ୍ଡିଆ ବଣ୍ଡୁକ ଛାଡ଼ିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସେଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ରାଜନ୍ନସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଵରାସିନା। ନିତ୍ଯତ୍ଯ ତୁ ରଣେ ଭୀମସ୍ତୋମରାନ୍ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ
ହେ ରାଜା, ସେ ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା, ସେଗୁଡିକୁ ଚିରିଦେଲେ; ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚଉଦ ଟି ବଣ୍ଡୁକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଭାନୁମନ୍ତଂ ତତୋ ଭୀମଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଭାନୁମାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଭୀମଂ ଶରଵର୍ଷେଣ ଚ୍ଛାଦଯନ୍
ତାପରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ, ଭାନୁମନ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ; ଭାନୁମନ୍ତ, ଭୀମଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ନାଦଯାନୋ ନଭସ୍ତଲମ୍। ନ ଚ ତଂ ମମୃଷେ ଭୀମଃ ସିଂହନାଦଂ ମହାହଵେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜଗଜାଇଲେ, ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା ସେ ଧ୍ୱନି; କିନ୍ତୁ ଭୀମ, ଏହି ସିଂହନାଦକୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଵିନନାଦ ମହାସ୍ଵନଃ। ତେନ ନାଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଵରୂଥିନୀ
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ, ଭୟଙ୍କର ଗଜଗଜାହାଟ ହେଲା; ସେ ଧ୍ୱନିରେ କଳିଙ୍ଗ ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ନ ଭୀମଂ ସମରେ ମେନେ ମାନୁଷଂ ଭରତର୍ଷଭ । ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ନର୍ଦିତ୍ଵା ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଭୀମଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜଗଜାଇଲେ।
ସାସିର୍ଵେଗଵଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵାରଣୋତ୍ତମମ୍ । ଆରୁରୋହ ତତୋ ମଧ୍ଯଂ ନାଗରାଜସ୍ଯ ମାରିଷ
ତଳୱାର ନେଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଲାଫି, ଦାନ୍ତରେ ଧରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀରାଜ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ମୁମୋଚ କାଲିଙ୍ଗଃ ଶକ୍ତିଂ ତାମକରୋଦ୍ଦ୍ଵୀଧା । ଖଙ୍ଗେନ ପୃଥୁନା ମଧ୍ଯେ ଭାନୁମନ୍ତମଥାଚ୍ଛିନତ୍
ତାପରେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ପରେ ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ତଳୱାରରେ, ଭାନୁମନ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽନ୍ତରାଯୁଧିନଂ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରମରିନ୍ଦମଃ। ଗୁରୁଭାରସହେ ସ୍କନ୍ଧେ ନାଗସ୍ଯାସିମପାତଯତ୍
ଶତ୍ରୁନାଶକ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ଭାରି ତଳୱାରଟିକୁ ହାତୀର ଦୃଢ଼ କାନ୍ଧରେ ଫେଲିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନସ୍କନ୍ଧଃ ସ ଵିନଦନ୍ପପାତ ଗଜଯୂଥପଃ। ଆରୁଗଣଃ ସିନ୍ଧୁଵେଗନ ସାନୁମାନିଵ ପର୍ଵତଃ
କାନ୍ଧ କାଟିଯିବା ପରେ, ସେ ହାତୀ ନେତା ଗଜଗଜାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ନଦୀର ଝଟକାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତତସ୍ତସ୍ମାଦପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗଜାଦ୍ଭାରତ ଭାରତଃ। ଖଙ୍ଗପାଣିରଦୀନାତ୍ମା ତସ୍ଥୌ ଭୂମୌ ସୁଦଂଶିତଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ହାତୀରୁ ଲାଫି ତଳେ ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।