ପୁତ୍ରେଣ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ ତଥୋକ୍ତୋ ମହାବଲଃ । ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଗୁପ୍ତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଭୀମରଥଂ ପ୍ରତି
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପୁଅ, ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମଙ୍କ ରଥ ପ୍ରତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ମହତୀଂ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ମହାଚମୂମ୍। ରଥାଶ୍ଵନାଗକଲିଲାଂ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଯୁଧାମ୍
ଏହି ବଡ଼ କଳିଙ୍ଗ ସେନା, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା।
ଭୀମସେନଃ କଲିଙ୍ଗାନାମାର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭାରତ ଵାହିନୀମ୍ । କେତୁମନ୍ତଂ ଚ ନୈଷାଦିମାଯାନ୍ତଂ ସହ ଚେଦିଭିଃ
ଭୀମସେନ କଳିଙ୍ଗ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ କେତୁମତ ଓ ନିଷାଦ ରାଜା, ଯିଏ ଚେଦିମାନେ ସହିତ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ।
ତତଃ ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜ୍ଞା କେତୁମତା ସହ। ଆସସାଦ ରଣେ ଭୀମଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକେଷୁ ଚେଦିଷୁ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଶ୍ରୁତାୟୁ, କେତୁମତ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚେଦିମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ନରାଧିପ । ଅଯୁତେନ ଗଜାନାଂ ଚ ନିଷାଦୈଃକ ସହ କେତୁମାନ୍
ହଜାର ହଜାର କଳିଙ୍ଗ ରଥ, ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଏବଂ ନିଷାଦମାନେ ସହିତ, କେତୁମତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ଭିମସେନଂ ରଣେ ରାଜନ୍ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍ । ଚେଦିମତ୍ସ୍ଯକରୂଷାଶ୍ଚ ଭୀମସେନପଦାନୁଗାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଚେଦି, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ କରୂଷମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଷାଦମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସମରେ ନିଷାଦାନ୍ସହ ରାଜଭିଃ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାବହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଧାମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ନ ପ୍ରାଜାନନ୍ତ ଯୋଧାଃ ସ୍ଵାନ୍ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଯା । ଘୋରମାସୀତ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୀମସ୍ଯ ସହସା ପରୈଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଭୀମ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାରାଜ ମହତ୍ଯା ଦୈତ୍ଯସେନଯା। ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଭାରତ
ହେ ମହାରାଜ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସେ ସେନା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ରେ ଲଗିଥିଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ବଭୂଵ ସୁମହାଞ୍ଶବ୍ଦଃ ସାଗରସ୍ଯେଵ ଗର୍ଜତଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ୍ମ ତଦା ଯୋଧା ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ଵିଶାଂପତେ
ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ସେ ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଟାଣି ଟାଣି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ମହୀଂ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚିତାଂ ସର୍ଵାଂ ଶଶଲୋହିତସନ୍ନିଭାମ୍ । ଯୋଧାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵାପି ନାଭ୍ଯଜାନଞ୍ଜିଘାଂସଯା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଜମି ମାନେ ଶଶର ରକ୍ତର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମନରେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଓ ପର ଯାହାକୁ ହେଉନାହିଁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ସ୍ଵାନପ୍ଯାଦଦତେ ସ୍ଵାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ ପରମଦୁର୍ଜଯାଃ। ଵିମର୍ଦଃ ସୁମହାନାସୀଦଲ୍ପାନାଂ ବହୁଭିଃ ସହ
ଅପରାଜିତ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ; ଅଳ୍ପମାନେ ବହୁମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
କଲିଙ୍ଗୈଃ ସହ ଚୈଦୀନାଂ ନିଷାଦୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । କୃତ୍ଵା ପୁରୁଷକାରଂ ତୁ ଯଥାଶକ୍ତି ମହାବଲାଃ
କଳିଙ୍ଗ, ଚେଦି ଓ ନିଷାଦମାନେ ମିଶି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଭୀମସେନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନକ୍ତ ଚେଦଯଃ। ସର୍ଵୈଃ କଲିଙ୍ଗୈରାସନ୍ନଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ଚେଦିଷୁ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚେଦିମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ; ଚେଦିମାନେ ପଛହଟିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନେ ଆଗକୁ ଆସିଗଲେ।
ସ୍ଵବାହୁବଲମସ୍ଥାଯ ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ନ ଚଚାଲ ରଥୋପସ୍ଥାଦ୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ରଥରୁ ଏକ ଚଳନ ମଧ୍ୟ କଲେନାହିଁ।
ଶିତୈରଵାକିରଦ୍ବାଣୈଃ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହାରଥଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଦୁହେଁ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଜଘ୍ନତୁଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ଶରୈଃ। ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ରୁଚିରଂ ଧନୁଃ
ଶକ୍ରଦେବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାପରେ ଭୀମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ଯୋଧଯାମାସ କାଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ। ଶକ୍ରଦେଵସ୍ତୁ ସମରେ ଵିସୃଜନ୍ସାଯକାନ୍ବହୂନ୍
ଭୀମ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି କଳିଙ୍ଗ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଶକ୍ରଦେବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଜଘାନ ସମରେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସାଯକୈଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରଥଂ ତତ୍ର ଭୀମସେନମରିନ୍ଦମମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ; ଭୀମସେନ ରଥହୀନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାରକ ସେ ଭୀମସେନକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଶରୈରଵକିରଞ୍ସିତୈଃ। ଭୀମସ୍ଯୋପରି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ରଦେଵୋ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ରଦେବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ରଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ତପାନ୍ତେ ଜଲଦୋ ଯଥା। ହତାଶ୍ଵେ ତୁ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ବଦଳ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ଏହିପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ; ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵାଯ ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵଶୈକ୍ଯାଯସୀଂ ଗଦାମ୍। ସ ତଯା ନିହତୋ ରାଜନ୍କାଲିଙ୍ଗତନଯୋ ରଥାତ୍
ଭୀମ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର ଗଦାକୁ ଶକ୍ରଦେବ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ହେ ରାଜା, କଳିଙ୍ଗର ପୁଅ ରଥରୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିରଥଃ ସହ ସୂତେନ ଜଗାମ ଧରଣୀତଲମ୍। କହତମାତ୍ମସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଜନାଧିପଃ
ସେ ରଥ ଓ ସାରଥି ସହିତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ନିଜ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈର୍ଭୀମସ୍ଯାଵାରଯଦ୍ଦିଶଃ । `ଅଯୁତେନ ଗଜାନାଂ ଚ ନିଷାଦୈଃ ପରିଵାରିତଃ।' ତତୋ ଭୀମୋ ମହାଵେଗାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୁର୍ଵୀ ମହାଗଦାଂ
ସେ ଭୀମଙ୍କ ପଥକୁ ଅନେକ ହଜାର ରଥରେ ଅଟକାଇଲେ; ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଓ ନିଷାଦମାନେ ସହିତ ଘେରି ରହିଲେ; ତାପରେ ଭୀମ ତାଙ୍କର ଭାରି ଗଦାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିସ୍ତ୍ରିଂଶମାଦଦେ ଘୋରଂ ଚିକୀର୍ଷୁଃ କର୍ମ ଦାରୁଣମ୍ । ଚର୍ମ ଚାପ୍ରତିମଂ ରାଜନ୍ନାର୍ଷଭଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଭୀମ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏବଂ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବୃଷଭ ଚିହ୍ନିତ ଢାଲ ଧରିଲେ, ହେ ରାଜା।
ନକ୍ଷତ୍ରୈରର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈଶ୍ଚିତମ୍ । କାଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାମଵମୃଜ୍ଯ ଚ
ସେ ଢାଲ ତାରା ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଗରେ ଧନୁଷର ତାଣି ଦେଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ଶରଂ ଘୋରମେକଂ ସର୍ପଵିଷୋପମମ୍। ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭୀମସେନାଯ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଜନେଶ୍ଵରଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ସାପର ବିଷ ସମାନ, ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତ୍ୟାଶାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପ୍ରେରିତଂ ନିଶିତଂ ଶରମ୍। ଭୀମସେନୋ ଦ୍ଵିଧା ରାଜଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵିପୁଲାସିନା
ହେ ରାଜା, ସେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣକୁ, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଳୱାରରେ ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ।
ଉଦକ୍ରୋଶଚ୍ଚ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାସଯାନୋ ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଲିଙ୍ଗୋଽଥ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀମସେନାଯ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ କଳିଙ୍ଗ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ତୋମରାନ୍ପ୍ରାହିଣୋଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଚତୁର୍ଦଶ ଶିଲାଶିତାନ୍। ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ମହାବାହୁଃ ଖଗତାନେଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଚଉଦ ଟି ପାଥର ମୁଣ୍ଡିଆ ବଣ୍ଡୁକ ଛାଡ଼ିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସେଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲେ।