ନିଵାରିତସ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣେନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରଥଃ । ନ୍ଯାଵାରଯଚ୍ଛରୌଘାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚର୍ମଣା କୃତହସ୍ତଵତ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣ ରୋକିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଢାଳ ଧରି, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଘୁରାଇ ତୀରବୃଷ୍ଟିକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ସହସାଽଭ୍ଯପତଦ୍ବଲୀ । ସାହାଯ୍ଯକାରୀ ସମରେ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ଭୀମ, ଶୀଘ୍ର ଚଳି, ପୃଷତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
ସ ଦ୍ରୋମଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ । ପାର୍ଷତଂ ଚ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ସ୍ଵକମାରୋହଯତ୍ତଦା
ସେ ରାଜା, ଭୀମ ସତ୍ତର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ପୃଷତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ଉଠାଇନେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜନ୍କଲିଙ୍ଗଂ ସମଚୋଦଯତ୍। ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଂ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ କଳିଙ୍ଗ ସେନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତଃ ସା ମହତୀ ସେନ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଜନେଶ୍ଵର । ଭୀମମଭ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ହେ ନରପତି, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ସେ ବିଶାଳ କଳିଙ୍ଗ ସେନା ତୁରନ୍ତ ଭୀମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରସର ହେଲା।
ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯମଥ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଦ୍ରୋଣୋଽପି ରଥିନାଂ ଵରଃ। ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ଵାରଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ତାପରେ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ, ପାଞ୍ଚାଳୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବୃଦ୍ଧ ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିଦେଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽପି ସମରେ ଧର୍ମରାଜାନମଭ୍ଯଯାତ୍। ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଚ ସମରେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ଜଗତଃ ପ୍ରକ୍ଷଯକରଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
କଳିଙ୍ଗମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାବହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶ ନେଇଅସୁଥିଲା।
ମମ ପୁତ୍ରସମାଦିଷ୍ଟଃ କଲିଙ୍ଗୋଃ ଵାହିନୀପତିଃ। କଥମଦ୍ଭୁତକର୍ମାଣଂ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ମୋ ପୁଅଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କଳିଙ୍ଗ ସେନାପତି କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଓ ବଳଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ?
ଚରନ୍ତଂ ଗଦଯା ଵୀର ଦଣ୍ଡହସ୍ତମିଵାନ୍ତକମ୍ । ଯୋଧଯାମାସ ସମରେ କଲିଙ୍ଗଃ ସହ ସେନଯା
ଏହି ବୀର, ନିଜ ଗଦା ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି ଦଣ୍ଡ ଧରିଥାଏ, ସେପରି ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହ କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ଏବଂ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପୁତ୍ରେଣ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ ତଥୋକ୍ତୋ ମହାବଲଃ । ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଗୁପ୍ତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଭୀମରଥଂ ପ୍ରତି
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପୁଅ, ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମଙ୍କ ରଥ ପ୍ରତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ମହତୀଂ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ମହାଚମୂମ୍। ରଥାଶ୍ଵନାଗକଲିଲାଂ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଯୁଧାମ୍
ଏହି ବଡ଼ କଳିଙ୍ଗ ସେନା, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲା।
ଭୀମସେନଃ କଲିଙ୍ଗାନାମାର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭାରତ ଵାହିନୀମ୍ । କେତୁମନ୍ତଂ ଚ ନୈଷାଦିମାଯାନ୍ତଂ ସହ ଚେଦିଭିଃ
ଭୀମସେନ କଳିଙ୍ଗ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ କେତୁମତ ଓ ନିଷାଦ ରାଜା, ଯିଏ ଚେଦିମାନେ ସହିତ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ।
ତତଃ ଶ୍ରୁତାଯୁଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜ୍ଞା କେତୁମତା ସହ। ଆସସାଦ ରଣେ ଭୀମଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକେଷୁ ଚେଦିଷୁ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଶ୍ରୁତାୟୁ, କେତୁମତ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚେଦିମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ନରାଧିପ । ଅଯୁତେନ ଗଜାନାଂ ଚ ନିଷାଦୈଃକ ସହ କେତୁମାନ୍
ହଜାର ହଜାର କଳିଙ୍ଗ ରଥ, ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଏବଂ ନିଷାଦମାନେ ସହିତ, କେତୁମତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ଭିମସେନଂ ରଣେ ରାଜନ୍ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍ । ଚେଦିମତ୍ସ୍ଯକରୂଷାଶ୍ଚ ଭୀମସେନପଦାନୁଗାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଚେଦି, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ କରୂଷମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଷାଦମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସମରେ ନିଷାଦାନ୍ସହ ରାଜଭିଃ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାବହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଧାମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ନ ପ୍ରାଜାନନ୍ତ ଯୋଧାଃ ସ୍ଵାନ୍ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଯା । ଘୋରମାସୀତ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୀମସ୍ଯ ସହସା ପରୈଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଭୀମ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାରାଜ ମହତ୍ଯା ଦୈତ୍ଯସେନଯା। ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଭାରତ
ହେ ମହାରାଜ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସେ ସେନା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ରେ ଲଗିଥିଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ବଭୂଵ ସୁମହାଞ୍ଶବ୍ଦଃ ସାଗରସ୍ଯେଵ ଗର୍ଜତଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ୍ମ ତଦା ଯୋଧା ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ଵିଶାଂପତେ
ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ସେ ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଟାଣି ଟାଣି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ମହୀଂ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚିତାଂ ସର୍ଵାଂ ଶଶଲୋହିତସନ୍ନିଭାମ୍ । ଯୋଧାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାନ୍ପରାନ୍ଵାପି ନାଭ୍ଯଜାନଞ୍ଜିଘାଂସଯା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଜମି ମାନେ ଶଶର ରକ୍ତର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମନରେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଓ ପର ଯାହାକୁ ହେଉନାହିଁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ସ୍ଵାନପ୍ଯାଦଦତେ ସ୍ଵାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ ପରମଦୁର୍ଜଯାଃ। ଵିମର୍ଦଃ ସୁମହାନାସୀଦଲ୍ପାନାଂ ବହୁଭିଃ ସହ
ଅପରାଜିତ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ; ଅଳ୍ପମାନେ ବହୁମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
କଲିଙ୍ଗୈଃ ସହ ଚୈଦୀନାଂ ନିଷାଦୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । କୃତ୍ଵା ପୁରୁଷକାରଂ ତୁ ଯଥାଶକ୍ତି ମହାବଲାଃ
କଳିଙ୍ଗ, ଚେଦି ଓ ନିଷାଦମାନେ ମିଶି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଭୀମସେନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନକ୍ତ ଚେଦଯଃ। ସର୍ଵୈଃ କଲିଙ୍ଗୈରାସନ୍ନଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ଚେଦିଷୁ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚେଦିମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ; ଚେଦିମାନେ ପଛହଟିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନେ ଆଗକୁ ଆସିଗଲେ।
ସ୍ଵବାହୁବଲମସ୍ଥାଯ ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ନ ଚଚାଲ ରଥୋପସ୍ଥାଦ୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ରଥରୁ ଏକ ଚଳନ ମଧ୍ୟ କଲେନାହିଁ।
ଶିତୈରଵାକିରଦ୍ବାଣୈଃ କଲିଙ୍ଗାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଲିଙ୍ଗସ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହାରଥଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଦୁହେଁ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଜଘ୍ନତୁଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ଶରୈଃ। ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ରୁଚିରଂ ଧନୁଃ
ଶକ୍ରଦେବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାପରେ ଭୀମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ଯୋଧଯାମାସ କାଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ। ଶକ୍ରଦେଵସ୍ତୁ ସମରେ ଵିସୃଜନ୍ସାଯକାନ୍ବହୂନ୍
ଭୀମ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି କଳିଙ୍ଗ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଶକ୍ରଦେବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଜଘାନ ସମରେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସାଯକୈଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରଥଂ ତତ୍ର ଭୀମସେନମରିନ୍ଦମମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ; ଭୀମସେନ ରଥହୀନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାରକ ସେ ଭୀମସେନକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକ୍ରଦେଵୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଶରୈରଵକିରଞ୍ସିତୈଃ। ଭୀମସ୍ଯୋପରି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ରଦେଵୋ ମହାବଲଃ
ଶକ୍ରଦେବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ରଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।