ଅନ୍ତରଂ ଚ ପ୍ରହାରେଷୁ ତର୍କଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ରାଜନ୍ନନ୍ତରମାର୍ଗସ୍ଥୌ ସ୍ଥିତାଵାସ୍ତାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ହେ ରାଜା, ପରସ୍ପରର ଆକ୍ରମଣ ଅନୁମାନ କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବାରମ୍ବାର ଅଲଗା ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥାନ ନେଇ ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଉଭୌ ସିଂହରଵୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ତଥୈଵ ଚାପନିର୍ଘୋଷଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ମହାରଥୌ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାବୀର, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ସହିତ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରିଲେ ଏବଂ ତାହାପରି ଧନୁର ତଣ୍ଡନାଦ ମଧ୍ୟ କରିଲେ।
ତଯୋଃ ଶଙ୍ଖନିନାଦେନ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ। ଦାରିତା ସହସା ଭୂମିଶ୍ଚକମ୍ପେ ଚ ନନାଦ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ଓ ରଥ ଚକ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲା, ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ଗଞ୍ଜନ କରିଲା।
ନୋଭଯୋରନ୍ତରଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଦୃଶେ ଭରତର୍ଷଭ । ବଲିନୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ଧର୍ଷାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶାଵୁଭୌ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା—ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ସମାନ ଥିଲେ।
ଚିହ୍ନମାତ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ପ୍ରଜଜ୍ଞୁସ୍ତତ୍ର କୌରଵାଃ । ତଥା ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ପାର୍ଥଂ ଚିହ୍ନମାତ୍ରେଣ ଜଜ୍ଞିରେକ
ସେଠାରେ, କୌରବମାନେ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥକୁ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିଲେ।
ତଯୋର୍ନୃଵରଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ତଂ ପରାକ୍ରମମ୍। ଵିସ୍କମଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜଗ୍ମୁର୍ଭାରତସଂଯୁଗେ
ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କର ଏମିତି ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ତଯୋର୍ଵିଵରଂ କଶ୍ଚିଦ୍ରଣେ ପଶ୍ଯତି ଭାରତ। ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ହି ଯଥା ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୃଜିନଂ କ୍ଵଚିତ୍
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଯେପରି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଉଭୌ ଚ ଶରଜାଲେନ ତାଵଦୃଶ୍ଯୋ ବଭୂଵତୁଃ। ପ୍ରକାଶୌ ଚ ପୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ ବଭୂଵତୁରୁଭୌ ରଣେ
ଦୁହେଁ ଏତେ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ପୁଣି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁହେଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାରଣାଶ୍ଚର୍ଷିଭିଃ ସହ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ତଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ ଓ ଋଷିମାନେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ନ ଶକ୍ଯୌ ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧୌ ଜେତୁମେତୌ କଥଂଚନ। ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଲୋକୈରପି ମହାରଥୌ
ଏହି ଦୁଇ ମହାବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଥିବାବେଳେ, ଦେବତା, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟେ କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନେଠାରୁ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ଲୋକେଷୁ ଯୁଦ୍ଧମେତନ୍ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ନୈତାଦୃଶାନି ଯୁଦ୍ଧାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଥଂଚନ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।
ନ ହି ଶକ୍ଯୋ ରଣେ ଜେତୁଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପାର୍ଥେନ ଧୀମତା। ସଧନୁଃ ସରଥଃ ସାଶ୍ଵଃ ପ୍ରଵପନ୍ସାଯକାନ୍ରଣେ
ଧନୁଷ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାର୍ଥ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦମ୍ । ନ ଵିଜେତୁଂ ରଣେ ଭୀଷ୍ମ ଉତ୍ସହେତ ଧନୁର୍ଧରମ୍
ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁର୍ଧର ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେନାହିଁ।
ଆଲୋକାଦପି ଯୁଦ୍ଧଂ ହି ସମମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇତି ସ୍ମ ଵାଚୋଽଶ୍ରୂଯନ୍ତ ପ୍ରୋଚ୍ଚରନ୍ତ୍ଯକସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯାର୍ଜୁନଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସ୍ତଵଯୁକ୍ତା ଵିଶାଂପତେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ମନାଯିବ; ଏପରି କଥା ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଉପରେ ପ୍ରଶଂସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତ୍ଵଦୀଯାସ୍ତୁ ତଦା ଯୋଧାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ଭାରତ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ଜଘ୍ନୁସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ସମାଗମେ
ହେ ଭାରତ, ସେ ସମୟରେ ତୁମର ସେନା ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସେନା, ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲା, ସେଠାରେ ଏକାପରେ ଏକ ଯୋଦ୍ଧା ଏକାଉଁଠିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶିତଧାରୈସ୍ତଥା ସ୍ଵଙ୍ଗୈର୍ଵିମଲୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଶରୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ସସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ତେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ନିଜ ଅଂଗ, ଚକଚକା ପରଶୁ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋଃ ଶୂରା ନ୍ଯକୃନ୍ତନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଘୋରେ ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସୁଦାରୁଣେ। ଦ୍ରୋଣପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଯୋ ରାଜନ୍ମହାନାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଦୁଇଟି ସେନାର ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କାଟିଦେଉଥିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ରାଜା, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଦ୍ରୁପଦନନ୍ଦନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
କଥଂ ଦ୍ରୋଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଶ୍ଚାପି ପାର୍ଷତଃ। ଉଭୌ ସମୀଯତୁର୍ଯତ୍ତୌ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁହେଁ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଏକାଠି ହେଲେ, ସେ କଥା ମୋତେ କୁହ, ସଞ୍ଜୟ।
ଦିଷ୍ଟମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷାଦିତି ମେ ମତିଃ। ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ନାତରଦ୍ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ମୋ ମନେ ହୁଏ, ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ପୁରୁଷାର୍ଥ ତାପରେ। କାରଣ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଭୀଷ୍ମୋ ହି ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହନ୍ଯାଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚରାଚରାନ୍। ସ କଥଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନାତରତ୍ସଞ୍ଜଯୌଜସା
ଭୀଷ୍ମ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ମାରିପାରିବେ। ତେଣୁ ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସଞ୍ଜୟ?
ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମେତତ୍ସୁଦାରୁଣମ୍। ନ ଶକ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଜେତୁଂ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ରାଜା, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣ। ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଵିଧ୍ଯତ। ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ରଥନୀଡାଦପାତଯତ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ ଓ ଏକ ଚଉଡ଼ା ତୀରରେ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲେ।
ତଥାଽସ୍ଯ ଚତୁରୋ ଵାହାଂଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ । ପୀଡଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ମାରିଷ
ଏହିପରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦ୍ରୋଣ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଚାରିଟି ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ନଵତ୍ଯା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ପ୍ରହସନ୍ଵୀରସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସି ହସି ନବେଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ ଓ କହିଲେ, 'ଥା, ଥା!'
ତତଃ ପୁନରମେଯାତ୍ମା ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଶରୈଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମମର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତି ଭାରଦ୍ୱାଜ, କ୍ରୋଧରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତୀରରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଆଦଦେ ଚ ଶରଂ ଘୋରଂ ପାର୍ଷତାନ୍ତଚିକୀର୍ଷକଯା। ଶକ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ କାଲଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍
ଏବଂ ପାର୍ଷତ ପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର ଏକ ତୀର ଉଠାଇଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସମାପ୍ତି ଚାହିଁ, ଯାହାର ସ୍ପର୍ଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ପରି।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯେଷୁ ଭାରତ । ତମିଷୁଂ ସଂଧିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତୀର ଧନୁରେ ଧରିବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ଯଦେକଃ ସମରେ ଵୀରସ୍ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ
ସେଠାରେ ଆମେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ସାହସ ଦେଖିଲୁ, ସେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଦଢ଼ ରହିଲେ।
ତଂ ଚ ଦୀପ୍ତଂ ଶରଂ ଘୋରମାଯାନ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜେ ମୁମୋଚ ହ
ଏବଂ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ତୀର, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସହ ଆସୁଥିଲା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଚିରିଦେଲେ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ତତ ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସର୍ଵେ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ତତ୍କର୍ମ କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।