ଉଭୌ ପରମସଂହୃଷ୍ଟାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନୌ । ନିର୍ଵିଶେଷମଯୁଧ୍ଯେତାଂ କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ
ଦୁଇଜଣ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସମାନ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏକାଉଁଥିବା ପ୍ରତିଘାତକୁ ଅନ୍ୟେ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଚାପଵିମୁକ୍ତାନି ଶରଜାଲାନି ଶଙ୍ଘଶଃ। ଶୀର୍ଯମାଣାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭିନ୍ନାନ୍ଯର୍ଜୁନସାଯକୈଃକ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣର ଝଡ଼, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଛିଣ୍ଡା ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଥୈଵାର୍ଜୁନମୁକ୍ତାନି ଶରଜାଲାନି ସର୍ଵଶଃ । ଗାଙ୍ଗେଯଶରନୁନ୍ନାନି ପ୍ରାପତନ୍ତ ମହୀତଲେ
ଏହିପରି, ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ବାଣର ଝଡ଼, ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଅର୍ଜୁନଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଭୀଷ୍ମମାର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛିତୈଃ ଶରୈଃ । ଭୀଷ୍ମୋପି ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଅର୍ଜୁନ ପঁଚିଶଟି ତିକ୍ତ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ତିକ୍ତ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ହଯାନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଧ୍ଵଜୌ ଚ ସୁମହାବଲୌ । ରଥେଷାଂ ରଥଚକ୍ରେ ଚ ଚିକ୍ରୀଡତୁରରିନ୍ଦମୌ
ଉଭୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ପରସ୍ପରଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ଧ୍ୱଜକୁ ଘାତ କରି, ରଥ ଓ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଵାସୁଦେଵଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ତାପରେ, ରାଜା, କ୍ରୋଧିତ ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ନିର୍ଵିଦ୍ଧୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ଵିରରାଜ ରଣେ ରାଜନ୍ସପୁଷ୍ପ ଇଵ କିଂଶୁକଃ
ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀରରେ ମଧୁସୂଦନ ଘାୟଲ ହେଲେ, ଯେପରି ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନୋ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିର୍ଵିଦ୍ଧଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ସାରଥିଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ନିର୍ବିଭେଦ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ମାଧବଙ୍କୁ ଘାୟଲ ଦେଖି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଯତମାନୌ ତୁ ତୌ ଵୀରାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରତି। ନ ଶକ୍ନୁତାଂ ତଦାଽନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସନ୍ଧାତୁମାହଵେ
ସେଇ ଦୁଇ ବୀର, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଉଁ ଅବସର ମିଳୁନାହିଁ।
ତୌ ମଣ୍ଡଲାନି ଚିତ୍ରାଣି ଗତତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତାନି ଚ। ଅଦର୍ଶଯେତାଂ ବହୁଧା ସୂତସାମର୍ଥ୍ଯଲାଘଵାତ୍
ରଥଚାଳକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଓ ତ୍ୱରାରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବହୁ ରଙ୍ଗିନ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଆଗକୁ-ପଛକୁ ଚଳାଚଳ ଦେଖାଇଲେ।
ଅନ୍ତରଂ ଚ ପ୍ରହାରେଷୁ ତର୍କଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ରାଜନ୍ନନ୍ତରମାର୍ଗସ୍ଥୌ ସ୍ଥିତାଵାସ୍ତାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ହେ ରାଜା, ପରସ୍ପରର ଆକ୍ରମଣ ଅନୁମାନ କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବାରମ୍ବାର ଅଲଗା ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥାନ ନେଇ ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଉଭୌ ସିଂହରଵୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ତଥୈଵ ଚାପନିର୍ଘୋଷଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ମହାରଥୌ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାବୀର, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ସହିତ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରିଲେ ଏବଂ ତାହାପରି ଧନୁର ତଣ୍ଡନାଦ ମଧ୍ୟ କରିଲେ।
ତଯୋଃ ଶଙ୍ଖନିନାଦେନ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ। ଦାରିତା ସହସା ଭୂମିଶ୍ଚକମ୍ପେ ଚ ନନାଦ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ଓ ରଥ ଚକ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲା, ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ଗଞ୍ଜନ କରିଲା।
ନୋଭଯୋରନ୍ତରଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଦୃଶେ ଭରତର୍ଷଭ । ବଲିନୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ଧର୍ଷାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶାଵୁଭୌ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା—ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ସମାନ ଥିଲେ।
ଚିହ୍ନମାତ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ପ୍ରଜଜ୍ଞୁସ୍ତତ୍ର କୌରଵାଃ । ତଥା ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ପାର୍ଥଂ ଚିହ୍ନମାତ୍ରେଣ ଜଜ୍ଞିରେକ
ସେଠାରେ, କୌରବମାନେ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥକୁ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିଲେ।
ତଯୋର୍ନୃଵରଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ତଂ ପରାକ୍ରମମ୍। ଵିସ୍କମଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜଗ୍ମୁର୍ଭାରତସଂଯୁଗେ
ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କର ଏମିତି ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ତଯୋର୍ଵିଵରଂ କଶ୍ଚିଦ୍ରଣେ ପଶ୍ଯତି ଭାରତ। ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ହି ଯଥା ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୃଜିନଂ କ୍ଵଚିତ୍
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଯେପରି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଉଭୌ ଚ ଶରଜାଲେନ ତାଵଦୃଶ୍ଯୋ ବଭୂଵତୁଃ। ପ୍ରକାଶୌ ଚ ପୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ ବଭୂଵତୁରୁଭୌ ରଣେ
ଦୁହେଁ ଏତେ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ପୁଣି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁହେଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାରଣାଶ୍ଚର୍ଷିଭିଃ ସହ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ତଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ ଓ ଋଷିମାନେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ନ ଶକ୍ଯୌ ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧୌ ଜେତୁମେତୌ କଥଂଚନ। ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଲୋକୈରପି ମହାରଥୌ
ଏହି ଦୁଇ ମହାବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଥିବାବେଳେ, ଦେବତା, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟେ କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନେଠାରୁ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ଲୋକେଷୁ ଯୁଦ୍ଧମେତନ୍ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ନୈତାଦୃଶାନି ଯୁଦ୍ଧାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଥଂଚନ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।
ନ ହି ଶକ୍ଯୋ ରଣେ ଜେତୁଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପାର୍ଥେନ ଧୀମତା। ସଧନୁଃ ସରଥଃ ସାଶ୍ଵଃ ପ୍ରଵପନ୍ସାଯକାନ୍ରଣେ
ଧନୁଷ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାର୍ଥ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦମ୍ । ନ ଵିଜେତୁଂ ରଣେ ଭୀଷ୍ମ ଉତ୍ସହେତ ଧନୁର୍ଧରମ୍
ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁର୍ଧର ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେନାହିଁ।
ଆଲୋକାଦପି ଯୁଦ୍ଧଂ ହି ସମମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇତି ସ୍ମ ଵାଚୋଽଶ୍ରୂଯନ୍ତ ପ୍ରୋଚ୍ଚରନ୍ତ୍ଯକସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯାର୍ଜୁନଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସ୍ତଵଯୁକ୍ତା ଵିଶାଂପତେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ମନାଯିବ; ଏପରି କଥା ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଉପରେ ପ୍ରଶଂସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତ୍ଵଦୀଯାସ୍ତୁ ତଦା ଯୋଧାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ ଭାରତ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ଜଘ୍ନୁସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ସମାଗମେ
ହେ ଭାରତ, ସେ ସମୟରେ ତୁମର ସେନା ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସେନା, ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲା, ସେଠାରେ ଏକାପରେ ଏକ ଯୋଦ୍ଧା ଏକାଉଁଠିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶିତଧାରୈସ୍ତଥା ସ୍ଵଙ୍ଗୈର୍ଵିମଲୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଶରୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ସସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ତେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ନିଜ ଅଂଗ, ଚକଚକା ପରଶୁ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋଃ ଶୂରା ନ୍ଯକୃନ୍ତନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଘୋରେ ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ସୁଦାରୁଣେ। ଦ୍ରୋଣପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଯୋ ରାଜନ୍ମହାନାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଦୁଇଟି ସେନାର ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କାଟିଦେଉଥିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ରାଜା, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଦ୍ରୁପଦନନ୍ଦନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
କଥଂ ଦ୍ରୋଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଶ୍ଚାପି ପାର୍ଷତଃ। ଉଭୌ ସମୀଯତୁର୍ଯତ୍ତୌ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁହେଁ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଏକାଠି ହେଲେ, ସେ କଥା ମୋତେ କୁହ, ସଞ୍ଜୟ।
ଦିଷ୍ଟମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷାଦିତି ମେ ମତିଃ। ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ନାତରଦ୍ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ମୋ ମନେ ହୁଏ, ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ପୁରୁଷାର୍ଥ ତାପରେ। କାରଣ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଭୀଷ୍ମୋ ହି ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହନ୍ଯାଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚରାଚରାନ୍। ସ କଥଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନାତରତ୍ସଞ୍ଜଯୌଜସା
ଭୀଷ୍ମ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ମାରିପାରିବେ। ତେଣୁ ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସଞ୍ଜୟ?