ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଭୀଷ୍ମମାହ ଜନେଶ୍ଵରଃ । ପୀଡ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥେନ ସଂଯୁଗେ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସେନାକୁ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ତାତ କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୋ ବଲୀ। ଯତତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ମୂଲଂ ନଃ ପରିକୃନ୍ତତି। ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯ ଦ୍ରୋଣେ ଚ ରଥିନାଂ ଵରେ
ପିତା, ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ସମସ୍ତ ସେନାର ମୂଳକୁ କାଟି ଦେଉଛନ୍ତି। ଆପଣ ଓ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଘଟୁଛି।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚୈଵ କର୍ଣୋଽପି ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ଵିଶାଂପତେ। ନ ଯୁଧ୍ଯତି ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ହିତକାମଃ ସଦା ମମ। ସ ତଥା କୁରୁ ଗାଙ୍ଗେଯ ଯଥା ହନ୍ଯେତ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଭଲ ଚାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଗାଙ୍ଗେୟ, ଏମିତି କିଛି କରନ୍ତୁ ଯେ ଫଳ୍ଗୁନ ବଧ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଧିକ୍ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଯାତ୍ପାର୍ଥଂ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦେବବ୍ରତ 'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା' କରି କହି, ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଉଭୌ ଶ୍ଵେତହଯୌ ରାଜନ୍ସଂସକ୍ତୌ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ । ସିଂହନାଦାନ୍ଭୃଶଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଶ୍ଚ ମାରିଷତ
ରାଜା, ଦୁଇଜଣ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ସିଂହନାଦ କଲେ ଏବଂ ଜୋରେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଦ୍ରୌଣିର୍ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚୈଵ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ତଵାତ୍ମଜଃ । ପରିଵାର୍ଯ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ମାରିଷ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ମାରିଷ, ରଣଭୂମିରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ମହତେ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ମହାୟୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତୁ ରଣେ ପାର୍ଥମାନର୍ଚ୍ଛନ୍ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ତମର୍ଜୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
ରଣଭୂମିରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣ ମାରିଲେ; ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣ ଦେଇ ଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ପାଣ୍ଡଵଃ । ଅର୍ଜୁନଃ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଵାରଯଦ୍ଦିଶଃ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଗର୍ବ ଅର୍ଜୁନ, ହଜାରଟି ସୁନିଖୁତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ଶରଜାଲଂ ତତସ୍ତତ୍ତୁ ଶରଜାଲେନ ମାରିଷ। ଵାରଯାମାସ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା
ତାପରେ, ମାରିଷ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣବର୍ଷାକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଉଭୌ ପରମସଂହୃଷ୍ଟାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନୌ । ନିର୍ଵିଶେଷମଯୁଧ୍ଯେତାଂ କୃତପ୍ରତିକୃତୈଷିଣୌ
ଦୁଇଜଣ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସମାନ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏକାଉଁଥିବା ପ୍ରତିଘାତକୁ ଅନ୍ୟେ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଚାପଵିମୁକ୍ତାନି ଶରଜାଲାନି ଶଙ୍ଘଶଃ। ଶୀର୍ଯମାଣାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭିନ୍ନାନ୍ଯର୍ଜୁନସାଯକୈଃକ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣର ଝଡ଼, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଛିଣ୍ଡା ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଥୈଵାର୍ଜୁନମୁକ୍ତାନି ଶରଜାଲାନି ସର୍ଵଶଃ । ଗାଙ୍ଗେଯଶରନୁନ୍ନାନି ପ୍ରାପତନ୍ତ ମହୀତଲେ
ଏହିପରି, ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ବାଣର ଝଡ଼, ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଅର୍ଜୁନଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଭୀଷ୍ମମାର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛିତୈଃ ଶରୈଃ । ଭୀଷ୍ମୋପି ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଅର୍ଜୁନ ପঁଚିଶଟି ତିକ୍ତ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ତିକ୍ତ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ହଯାନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଧ୍ଵଜୌ ଚ ସୁମହାବଲୌ । ରଥେଷାଂ ରଥଚକ୍ରେ ଚ ଚିକ୍ରୀଡତୁରରିନ୍ଦମୌ
ଉଭୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ପରସ୍ପରଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ଧ୍ୱଜକୁ ଘାତ କରି, ରଥ ଓ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଵାସୁଦେଵଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ତାପରେ, ରାଜା, କ୍ରୋଧିତ ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ନିର୍ଵିଦ୍ଧୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ଵିରରାଜ ରଣେ ରାଜନ୍ସପୁଷ୍ପ ଇଵ କିଂଶୁକଃ
ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀରରେ ମଧୁସୂଦନ ଘାୟଲ ହେଲେ, ଯେପରି ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନୋ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିର୍ଵିଦ୍ଧଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ସାରଥିଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ନିର୍ବିଭେଦ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ମାଧବଙ୍କୁ ଘାୟଲ ଦେଖି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଯତମାନୌ ତୁ ତୌ ଵୀରାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରତି। ନ ଶକ୍ନୁତାଂ ତଦାଽନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସନ୍ଧାତୁମାହଵେ
ସେଇ ଦୁଇ ବୀର, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଉଁ ଅବସର ମିଳୁନାହିଁ।
ତୌ ମଣ୍ଡଲାନି ଚିତ୍ରାଣି ଗତତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତାନି ଚ। ଅଦର୍ଶଯେତାଂ ବହୁଧା ସୂତସାମର୍ଥ୍ଯଲାଘଵାତ୍
ରଥଚାଳକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଓ ତ୍ୱରାରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବହୁ ରଙ୍ଗିନ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଆଗକୁ-ପଛକୁ ଚଳାଚଳ ଦେଖାଇଲେ।
ଅନ୍ତରଂ ଚ ପ୍ରହାରେଷୁ ତର୍କଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ରାଜନ୍ନନ୍ତରମାର୍ଗସ୍ଥୌ ସ୍ଥିତାଵାସ୍ତାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ହେ ରାଜା, ପରସ୍ପରର ଆକ୍ରମଣ ଅନୁମାନ କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବାରମ୍ବାର ଅଲଗା ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥାନ ନେଇ ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଉଭୌ ସିଂହରଵୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ତଥୈଵ ଚାପନିର୍ଘୋଷଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ମହାରଥୌ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାବୀର, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ସହିତ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରିଲେ ଏବଂ ତାହାପରି ଧନୁର ତଣ୍ଡନାଦ ମଧ୍ୟ କରିଲେ।
ତଯୋଃ ଶଙ୍ଖନିନାଦେନ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ। ଦାରିତା ସହସା ଭୂମିଶ୍ଚକମ୍ପେ ଚ ନନାଦ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ଓ ରଥ ଚକ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲା, ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ଗଞ୍ଜନ କରିଲା।
ନୋଭଯୋରନ୍ତରଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଦୃଶେ ଭରତର୍ଷଭ । ବଲିନୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ଧର୍ଷାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶାଵୁଭୌ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା—ଦୁହେଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ସମାନ ଥିଲେ।
ଚିହ୍ନମାତ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ପ୍ରଜଜ୍ଞୁସ୍ତତ୍ର କୌରଵାଃ । ତଥା ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ପାର୍ଥଂ ଚିହ୍ନମାତ୍ରେଣ ଜଜ୍ଞିରେକ
ସେଠାରେ, କୌରବମାନେ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥକୁ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିଲେ।
ତଯୋର୍ନୃଵରଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶଂ ତଂ ପରାକ୍ରମମ୍। ଵିସ୍କମଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜଗ୍ମୁର୍ଭାରତସଂଯୁଗେ
ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କର ଏମିତି ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ତଯୋର୍ଵିଵରଂ କଶ୍ଚିଦ୍ରଣେ ପଶ୍ଯତି ଭାରତ। ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ହି ଯଥା ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୃଜିନଂ କ୍ଵଚିତ୍
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଯେପରି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଉଭୌ ଚ ଶରଜାଲେନ ତାଵଦୃଶ୍ଯୋ ବଭୂଵତୁଃ। ପ୍ରକାଶୌ ଚ ପୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ ବଭୂଵତୁରୁଭୌ ରଣେ
ଦୁହେଁ ଏତେ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ପୁଣି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁହେଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାରଣାଶ୍ଚର୍ଷିଭିଃ ସହ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ତଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ ଓ ଋଷିମାନେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ନ ଶକ୍ଯୌ ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧୌ ଜେତୁମେତୌ କଥଂଚନ। ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଲୋକୈରପି ମହାରଥୌ
ଏହି ଦୁଇ ମହାବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଥିବାବେଳେ, ଦେବତା, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟେ କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନେଠାରୁ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ।