ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ନିହନିଷ୍ଯନ୍ତି ରକ୍ଷିତା ଦୃଢଧନ୍ଵନା । ସୋଽହଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସୈନ୍ଯହେତୋର୍ଜନାର୍ଦନ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେବେ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେନାର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ଯତ୍ତୋ ଭଵ ଧନଂଜଯ। ଏଷ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ପିତାମହରଥଂ ପ୍ରତି
ତାକୁ ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତାମହଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶୌରୀ ରଥଂ ତଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ପ୍ରାପଯାମାସ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି ଜନେଶ୍ଵର
ଏଭଳି କହି, ଶୌରୀ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଚଳାଇଲେ, ହେ ଜନମାନ୍ୟ।
ଚଲଦ୍ବହୁପାତକେନ ବଲାକାଵର୍ଣଵାଜିନା । ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମହାଭୀମନଦଦ୍ଵାନରକେତୁନା
ଅନେକ ଘଣ୍ଟି ଝଙ୍କାରିଥିବା, ବଲାକା ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଡାଯାଇଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ବାନର ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇଥିବା ସେ ରଥ,
ମହତା ମେଘନାଦେନ ରଥେନାମିତତେଜସା । ଵିନିଘ୍ନନ୍କୌରଵାନୀକଂ ଶୂରସେନାଂଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ
ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ସେ ରଥ, ପାଣ୍ଡବ କୌରବ ସେନା ଓ ଶୂରସେନା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ପ୍ରାଯାଚ୍ଛରଣଦଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁହୃଦାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧନଃ । ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ ଵାରଣମ୍
ଶରଣଦାତା, ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ତିବ୍ର ଗତିରେ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଭଳି ଦୃଢ଼ତାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତ୍ରସଯନତଂ ରଣେ ଶୂରାନ୍ମର୍ଦଯନ୍ତଂ ଚ ସାଯକୈଃ । ସୈନ୍ଧଵପ୍ରମୁଖୈର୍ଗୁପ୍ତଃ ପ୍ରାଚ୍ଯସୌଵୀରକେକଯୈଃ । ସହସା ପ୍ରତ୍ଯୁଦୀଯାଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋଽର୍ଜୁନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଓ ତୀରରେ ପିସିଦେଉଥିବା, ସିନ୍ଧୁରାଜା, ପୂର୍ବଦିଗର, ସୌବୀର ଓ କେକୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହଠାତ୍ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲେ।
କୋ ହି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵାନମନ୍ଯଃ କୁରୁପିତାମହାତ୍। ଦ୍ରୋଣଵୈକର୍ତନାଭ୍ଯାଂ ଵା ରଥୀ ସଂଯାତୁମର୍ହତି
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ବ୍ୟତୀତ, କିମ୍ବା କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଥୀ, କିମ୍ବା ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପାପୁତ୍ର ବ୍ୟତୀତ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛି?
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାରାଜ ସର୍ଵଲୋକମହାରଥଃ । ଅର୍ଜୁନଂ ସପ୍ତତସପ୍ତତ୍ଯା ନାରାଚାନାଂ ସମାଚିନୋତ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସତତି ସପ୍ତ ଇସ୍ପାତ ତୀରରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କୃପଃ ପଞ୍ଚାଶତା ଶରୈଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ରତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ଦ୍ରୋଣ ବିଶିଂଶି ତୀର, କୃପା ପଞ୍ଚାଶି ତୀର, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛଅଷଠି ତୀର ଓ ଶଲ୍ୟ ନଅଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ସୈନ୍ଧଵୋ ନଵଭିଶ୍ଚୈଵ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ । ଵିକର୍ଣୋ ଦଶଭିର୍ଭଲ୍ଲୈ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜା ନଅଟି, ଶକୁନି ପାଞ୍ଚଟି ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହେ ରାଜା, ଦଶଟି ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ତୀରରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବିଧିଲେ।
ସ ତୈର୍ଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସମନ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ମହାବାହୁର୍ଭିଦ୍ଯମାନ ଇଵାଚଲଃ
ସେ ମହାବାହୁ, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ସ ଭୀଷ୍ମଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କୃପଂ ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ଦ୍ରୋଣଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଞ୍ଚବିଶି ତୀର, କୃପାଙ୍କୁ ନଅଟି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଷଷ୍ଠି ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ଶଲ୍ଯଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈ ରାଜାନଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚଭିଃ । ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦମେଯାତ୍ମା କିରୀଟୀ ଭରତର୍ଷଭ
ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ମାରିଲେ, ଅଦମ୍ୟ ଆତ୍ମା, ମୁକୁଟଧାରୀ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ସାତ୍ଯକିର୍ଵିରାଟଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ। ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଧନଂଜଯମ୍
ତାପରେ ସାତ୍ୟକି, ବିରାଟ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ପ୍ରିଯେ ରତମ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସହ ସୋମକୈଃ
ତାପରେ, ସୋମକମାନେ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯୋଦ୍ଧା ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଅଶୀତ୍ଯା ନିଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତତୋଽକ୍ରୋଶନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କିନ୍ତୁ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅସୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଧିଲେ; ଏହା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତେଷାଂ ତୁ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହିତାନାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ମଧ୍ଯଂ ନରସିଂହଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆନନ୍ଦର ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେ ଶୂରବୀର, ନରସିଂହ ଅର୍ଜୁନ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେଷାଂ ମହାରଥାନାଂ ସ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧନଂଜଯଃ। ଚିକ୍ରୀଡ ଧନୁଷା ରାଜଁଲ୍ଲକ୍ଷଂ କୃତ୍ଵା ମହାରଥାନ୍
ସେହି ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନଞ୍ଜୟ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଧନୁଷ ନେଇ ଖେଳିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଶିରାଂସ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ କୃନ୍ତଞ୍ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାରଥଃ । ଶୂନ୍ଯାନ୍କୃତ୍ଵା ରଥୋପସ୍ଥାନ୍ଵ୍ଯଚରତ୍ଫଲ୍ଗୁନସ୍ତଦା
ଫଳ୍ଗୁନ, ସେଇ ମହାରଥୀ, ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ରଥର ଚଉକିକୁ ଶୂନ୍ୟ କରି ଘୁରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଭୀଷ୍ମମାହ ଜନେଶ୍ଵରଃ । ପୀଡ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥେନ ସଂଯୁଗେ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସେନାକୁ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ତାତ କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୋ ବଲୀ। ଯତତାଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ମୂଲଂ ନଃ ପରିକୃନ୍ତତି। ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯ ଦ୍ରୋଣେ ଚ ରଥିନାଂ ଵରେ
ପିତା, ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ସମସ୍ତ ସେନାର ମୂଳକୁ କାଟି ଦେଉଛନ୍ତି। ଆପଣ ଓ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଘଟୁଛି।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚୈଵ କର୍ଣୋଽପି ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ଵିଶାଂପତେ। ନ ଯୁଧ୍ଯତି ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ହିତକାମଃ ସଦା ମମ। ସ ତଥା କୁରୁ ଗାଙ୍ଗେଯ ଯଥା ହନ୍ଯେତ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଭଲ ଚାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଗାଙ୍ଗେୟ, ଏମିତି କିଛି କରନ୍ତୁ ଯେ ଫଳ୍ଗୁନ ବଧ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଧିକ୍ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଯାତ୍ପାର୍ଥଂ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦେବବ୍ରତ 'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା' କରି କହି, ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଉଭୌ ଶ୍ଵେତହଯୌ ରାଜନ୍ସଂସକ୍ତୌ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ । ସିଂହନାଦାନ୍ଭୃଶଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଶ୍ଚ ମାରିଷତ
ରାଜା, ଦୁଇଜଣ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ସିଂହନାଦ କଲେ ଏବଂ ଜୋରେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଦ୍ରୌଣିର୍ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚୈଵ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ତଵାତ୍ମଜଃ । ପରିଵାର୍ଯ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ମାରିଷ
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ମାରିଷ, ରଣଭୂମିରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ମହତେ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ମହାୟୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତୁ ରଣେ ପାର୍ଥମାନର୍ଚ୍ଛନ୍ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ତମର୍ଜୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
ରଣଭୂମିରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣ ମାରିଲେ; ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦଶଟି ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣ ଦେଇ ଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ପାଣ୍ଡଵଃ । ଅର୍ଜୁନଃ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଵାରଯଦ୍ଦିଶଃ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଗର୍ବ ଅର୍ଜୁନ, ହଜାରଟି ସୁନିଖୁତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ଶରଜାଲଂ ତତସ୍ତତ୍ତୁ ଶରଜାଲେନ ମାରିଷ। ଵାରଯାମାସ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା
ତାପରେ, ମାରିଷ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣବର୍ଷାକୁ ରୋକିଦେଲେ।