ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍
ତାପରେ ତୁମର ଓ ଶତ୍ରୁ ଦଳରେ ରଥ ଓ ହାତୀ ମିଶି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରଥିଭିର୍ବାଣା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ସୁତେଜିତାଃକ । ସନ୍ନିପେତୁରକୁଣ୍ଠାଗ୍ରା ନାଗେଷୁ ଚ ହଯେଷୁ ଚ
ରଥୀମାନେ ସୁନିଖିଲା ଓ ସୁନା ଚିହ୍ନ ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେ ବାଣମାନେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରରେ ପଡ଼ିଲା।
ତଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦଂଶିତଃ । ଅଭିପତ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଭୀଷ୍ମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ମହାବଳୀ ଭୀଷ୍ମ, ଭୀମ ପରାକ୍ରମୀ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ଧନୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ସୌଭଦ୍ରେ ଭୀମସେନେ ଚ ସାତ୍ଯକୌ ଚ ମହାରଥେ । କୈକେଯେ ଚ ଵିରାଟେ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେ ଚ ପାର୍ଷତେ
ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ, ଭୀମସେନ, ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି, କୈକେୟ, ବିରାଟ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପ୍ରତି,
ଏତେଷୁ ନରଵୀରେଷୁ ଚେଦିମତ୍ସ୍ଯେଷୁ ଚାଭିଭୂଃ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପିତାମହଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ନରବୀର, ଚେଦି ଓ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ, ବୟସ୍କ କୁରୁ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ଶରର ମେଘ ପରି ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଅଭିଦ୍ଯତ ତତୋ ଵ୍ଯୂହସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵୀରସମାଗମେ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ସୈନ୍ଯାନାମାସୀଦ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ମହାନ୍
ସେହି ନରବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଶିଗଲା ପରେ, ସେନାର ଗଠନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦଳରେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ହେଲା।
ସାଦିନୋ ଧ୍ଵଜିନଶ୍ଚୈଵ ହତପ୍ରଵରଵାଜିନଃ । ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତରଥାନୀକାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରଥ ଦଳ ବିଖଣ୍ଡି ହେଇଗଲା।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ମହାରଥମ୍ । ଵାର୍ଷ୍ଣେଯମବ୍ରଵୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯାହି ଯତ୍ର ପିତାମହଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଅର୍ଜୁନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଗାଡ଼ିକୁ ଯେଉଁଠି ପିତାମହ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ନେଇ ଚାଲ।'
ଏଷ ଭୀଷ୍ମଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ମମ ଵାହିନୀମ୍ । ନାଶଯିଷ୍ଯତି ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନହିତେ ରତଃ
'ଏହି ଭୀଷ୍ମ ଅତି କ୍ରୋଧିତ, ବୃଷ୍ଣି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଉପକାରରେ ଲଗି ମୋର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।'
ଏଷ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ ଶଲ୍ଯୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଜନାର୍ଦନ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ସହିତା ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାଃ
'ଏଠି ଡ୍ରୋଣ, କୃପ, ଶାଲ୍ୟ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।'
ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ନିହନିଷ୍ଯନ୍ତି ରକ୍ଷିତା ଦୃଢଧନ୍ଵନା । ସୋଽହଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସୈନ୍ଯହେତୋର୍ଜନାର୍ଦନ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେବେ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେନାର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ଯତ୍ତୋ ଭଵ ଧନଂଜଯ। ଏଷ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ପିତାମହରଥଂ ପ୍ରତି
ତାକୁ ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତାମହଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶୌରୀ ରଥଂ ତଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ପ୍ରାପଯାମାସ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି ଜନେଶ୍ଵର
ଏଭଳି କହି, ଶୌରୀ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଚଳାଇଲେ, ହେ ଜନମାନ୍ୟ।
ଚଲଦ୍ବହୁପାତକେନ ବଲାକାଵର୍ଣଵାଜିନା । ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମହାଭୀମନଦଦ୍ଵାନରକେତୁନା
ଅନେକ ଘଣ୍ଟି ଝଙ୍କାରିଥିବା, ବଲାକା ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଡାଯାଇଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ବାନର ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇଥିବା ସେ ରଥ,
ମହତା ମେଘନାଦେନ ରଥେନାମିତତେଜସା । ଵିନିଘ୍ନନ୍କୌରଵାନୀକଂ ଶୂରସେନାଂଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ
ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ସେ ରଥ, ପାଣ୍ଡବ କୌରବ ସେନା ଓ ଶୂରସେନା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ପ୍ରାଯାଚ୍ଛରଣଦଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁହୃଦାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧନଃ । ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ ଵାରଣମ୍
ଶରଣଦାତା, ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ତିବ୍ର ଗତିରେ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଭଳି ଦୃଢ଼ତାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତ୍ରସଯନତଂ ରଣେ ଶୂରାନ୍ମର୍ଦଯନ୍ତଂ ଚ ସାଯକୈଃ । ସୈନ୍ଧଵପ୍ରମୁଖୈର୍ଗୁପ୍ତଃ ପ୍ରାଚ୍ଯସୌଵୀରକେକଯୈଃ । ସହସା ପ୍ରତ୍ଯୁଦୀଯାଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋଽର୍ଜୁନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଓ ତୀରରେ ପିସିଦେଉଥିବା, ସିନ୍ଧୁରାଜା, ପୂର୍ବଦିଗର, ସୌବୀର ଓ କେକୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହଠାତ୍ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲେ।
କୋ ହି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵାନମନ୍ଯଃ କୁରୁପିତାମହାତ୍। ଦ୍ରୋଣଵୈକର୍ତନାଭ୍ଯାଂ ଵା ରଥୀ ସଂଯାତୁମର୍ହତି
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ବ୍ୟତୀତ, କିମ୍ବା କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଥୀ, କିମ୍ବା ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପାପୁତ୍ର ବ୍ୟତୀତ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛି?
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାରାଜ ସର୍ଵଲୋକମହାରଥଃ । ଅର୍ଜୁନଂ ସପ୍ତତସପ୍ତତ୍ଯା ନାରାଚାନାଂ ସମାଚିନୋତ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସତତି ସପ୍ତ ଇସ୍ପାତ ତୀରରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କୃପଃ ପଞ୍ଚାଶତା ଶରୈଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ରତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ଦ୍ରୋଣ ବିଶିଂଶି ତୀର, କୃପା ପଞ୍ଚାଶି ତୀର, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛଅଷଠି ତୀର ଓ ଶଲ୍ୟ ନଅଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ସୈନ୍ଧଵୋ ନଵଭିଶ୍ଚୈଵ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ । ଵିକର୍ଣୋ ଦଶଭିର୍ଭଲ୍ଲୈ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜା ନଅଟି, ଶକୁନି ପାଞ୍ଚଟି ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହେ ରାଜା, ଦଶଟି ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ତୀରରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବିଧିଲେ।
ସ ତୈର୍ଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସମନ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ମହାବାହୁର୍ଭିଦ୍ଯମାନ ଇଵାଚଲଃ
ସେ ମହାବାହୁ, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ସ ଭୀଷ୍ମଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କୃପଂ ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ଦ୍ରୋଣଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଞ୍ଚବିଶି ତୀର, କୃପାଙ୍କୁ ନଅଟି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଷଷ୍ଠି ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ଶଲ୍ଯଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈ ରାଜାନଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚଭିଃ । ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦମେଯାତ୍ମା କିରୀଟୀ ଭରତର୍ଷଭ
ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ମାରିଲେ, ଅଦମ୍ୟ ଆତ୍ମା, ମୁକୁଟଧାରୀ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ସାତ୍ଯକିର୍ଵିରାଟଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ। ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଧନଂଜଯମ୍
ତାପରେ ସାତ୍ୟକି, ବିରାଟ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ପ୍ରିଯେ ରତମ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସହ ସୋମକୈଃ
ତାପରେ, ସୋମକମାନେ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯୋଦ୍ଧା ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଅଶୀତ୍ଯା ନିଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତତୋଽକ୍ରୋଶନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କିନ୍ତୁ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅସୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଧିଲେ; ଏହା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତେଷାଂ ତୁ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହିତାନାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ମଧ୍ଯଂ ନରସିଂହଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆନନ୍ଦର ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେ ଶୂରବୀର, ନରସିଂହ ଅର୍ଜୁନ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେଷାଂ ମହାରଥାନାଂ ସ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧନଂଜଯଃ। ଚିକ୍ରୀଡ ଧନୁଷା ରାଜଁଲ୍ଲକ୍ଷଂ କୃତ୍ଵା ମହାରଥାନ୍
ସେହି ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନଞ୍ଜୟ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଧନୁଷ ନେଇ ଖେଳିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଶିରାଂସ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ କୃନ୍ତଞ୍ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାରଥଃ । ଶୂନ୍ଯାନ୍କୃତ୍ଵା ରଥୋପସ୍ଥାନ୍ଵ୍ଯଚରତ୍ଫଲ୍ଗୁନସ୍ତଦା
ଫଳ୍ଗୁନ, ସେଇ ମହାରଥୀ, ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ରଥର ଚଉକିକୁ ଶୂନ୍ୟ କରି ଘୁରୁଥିଲେ।