ଶବରା ଉଦ୍ଭସାଶ୍ଚୈଵ ଵତ୍ସାଶ୍ଚ ସହ ନାକୁଲୈଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ
ଶବର, ଉଦ୍ଭସ ଓ ବତ୍ସମାନେ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ସହିତ, ବାମ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ।
ରଥାନାମଯୁତଂ ପକ୍ଷୌ ଶିରସ୍ତୁ ନିଯୁତଂ ତଥା। ପୃଷ୍ଠମର୍ବୁଦମେଵାସୀତ୍ସହସ୍ରାମି ଚ ଵିଂଶତିଃ
ଦୁଇ ପାଖରେ ଦଶ ହଜାର ରଥ ଥିଲା; ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ ଥିଲା; ପଛରେ ଏକ କୋଟି ଓ ଅଉ ଦୁଇ ହଜାର ରଥ ଥିଲା।
ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ନିଯୁତଂ ଚାପି ସହସ୍ରାମି ଚ ସପ୍ତତିଃ । ପକ୍ଷକୋଟିପ୍ରପକ୍ଷେଷୁ ପକ୍ଷାନ୍ତେଷୁ ଚ ଵାରଣାଃ
ଗଳାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଓ ସତରେ ହଜାର ରଥ ଥିଲା; ପାଖର ଶେଷ ଓ ପାଖର ଟିପରେ ହାତୀମାନେ ରଖାଯାଇଥିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ ପରିଵୃତା ରାଜଂଶ୍ଚଲନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ । ଜଘନଂ ପାଲଯାମାସ ଵିରାଟଃ ସହ କେକଯୈଃ
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି; ବିରାଟ କେକୟମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
କାଶିରାଜଶ୍ଚ ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚ ରଥାନାମଯୁତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଏଵମେନଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କାଶୀରାଜ ଓ ଶୈବ୍ୟ ତିରିଶ ହଜାର ରଥ ସହିତ ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏଭଳି, ହେ ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
ସୂର୍ଯୋଧଯଂ ତ ଇଚ୍ଛତଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵର୍ମାନି ଵିମଲାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରାଣ୍ଯଶୋଭନ୍ତ ଵାରଣେଷୁ ରଥେଷୁ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଆଶା କରି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ ଦଠାଇ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର କବଚ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ଓ ନିର୍ମଳ; ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଧଳା ଛତା ଅତି ରମଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵ୍ଯୂହମଭେଦ୍ଯଂ ତନଯସ୍ତଵ । ରକ୍ଷମାଣଂ ମହାଘୋରଂ ପାର୍ଥେନାମିତତେଜସା
ଅଜୁନଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ ଅଭେଦ୍ୟ କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହକୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ—
ଆଚାର୍ଯମୁପସଂଗମ୍ଯ କୃପଂ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ସୌମଦତ୍ତିଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ସୋଽଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ରାଜା, ସୌମଦତ୍ତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଦୁଃଶାକସନାଦୀନ୍ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ସର୍ଵନେଵ ଚ ଭାରତ । ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂଞ୍ଶୂରାନ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାଗତାନ୍
ଦୁଃଶାସନ, ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ହେ ଭାରତ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବାମାନେକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ।
ପ୍ରାହେଦଂ ଵଚନଂ କାଲେ ହର୍ଷଯଂସ୍ତନଯସ୍ତଵ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ସେ ସମୟରେ, ତୁମର ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ: 'ତମେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ।'
ଏକୈକଶଃ ସମର୍ଥା ହି ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ମହାରଥାଃ । ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍ରଣେ ହନ୍ତୁଂ ସସୈନ୍ଯାନ୍କିମୁ ସଂହତାଃ
'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକା ଏକା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ରଥୀ ଭଳି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିପାରିବେ—ଏକତ୍ର ହେଲେ ତ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଅପର୍ଯାପ୍ତଂ ତଦସ୍ମାକଂ ବଲଂ ଭୀଷ୍ମାଭିରକ୍ଷିତମ୍ । ପର୍ଯାପ୍ତମିଦମେତେଷାଂ ବଲଂ ଭୀମାଭିରକ୍ଷିତମ୍
'ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଆମର ସେନା ଅସୀମ; ଭୀମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସୀମିତ।'
ସଂସ୍ଥାନାଃ ଶୂରସେନାଶ୍ଚ ଵେତ୍ରିକାଃ କୁକୁରାସ୍ତଥା । ଆରୋଚକାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ମଦ୍ରକା ଯଵନାସ୍ତଥା
'ସଂସ୍ଥାନ, ଶୂରସେନ, ବେତ୍ରିକ, କୁକୁର, ଆରୋଚକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ମଦ୍ରକ ଓ ଯବନମାନେ—'
ଶତ୍ରୁଂଜଯେନ ସହିତାସ୍ତଥା ଦୁଃଶାସନେନ ଚ । ଵିକର୍ଣେନ ଚ ଵୀରେଣ ତଥା ନନ୍ଦୋପନନ୍ଦକୈଃ
'ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ, ଦୁଃଶାସନ, ଶୂରବୀର ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ ସହିତ—'
ଚିତ୍ରସେନେନ ସହିତାଃ ସହିତାଃ ପାରିଭଦ୍ରକୈଃ । ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ସହ ସୈନ୍ଯପୁରସ୍କୃତାଃ
ଚିତ୍ରସେନ ଓ ପାରିଭଦ୍ରକ ଦଳ ସହିତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେନା ନେଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ତଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଅଵ୍ଯୂହନ୍ତ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପ୍ରତିବାଧକମ୍
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ମହାର୍ଷି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀ ଗଠନ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ସମନନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତଃ । ଯଯୌ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ମହତୀଂ ଵାହିନୀଂ ସରରାଡିଵ
ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଯାଇ, ଏକ ରାଜା ପରି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ।
ତମନ୍ଵାଯାନ୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କୁନ୍ତଲୈଶ୍ଚ ଦଶାର୍ଣୈଶ୍ଚ ମାଗଧୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ବିଶିଷ୍ଟ ଧନୁର୍ଧର ଭାରଦ୍ୱାଜ, କୁନ୍ତଳ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାଗଧ ଦଳ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ରାଜା।
ଵିଦମର୍ଭୈର୍ମେକଲୈଶ୍ଚୈଵ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣୈରପି । ସହିତାଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭୀଷ୍ମମହାଵଶୋଭିନମ୍
ବିଦର୍ଭ, ମେକଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷକମାନେ, ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାଥି ଦେଲେ।
ଗାନ୍ଧାରାଃ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରାଃ ଶିବଯୋଽଥ ଵସାତଯଃ। ଶକୁନିଶ୍ଚ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭୀଷ୍ମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ଗାନ୍ଧାର, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ଶିବି ଓ ବସାତ, ଶକୁନି ତାଙ୍କର ଦଳ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସହିତଃ ସର୍ଵସୋଦରୈଃ । ଅଶ୍ଵାତର୍କେର୍ଵିକର୍ଣୈଶ୍ଚ ତଥା ଚାମ୍ବଷ୍ଠକୋସଲୈଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ଅଶ୍ୱାତର୍କ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅମ୍ବଷ୍ଠ ଓ କୋଶଳମାନେ ସହିତ ରହିଲେ।
ଦରଦୈଶ୍ଚ ଶକୈଶ୍ଚୈଵ ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରକମାଲଵୈଃ । ଅଭ୍ଯରକ୍ଷତ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ସୌବଲେଯସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଦରଦ, ଶକ, କ୍ଷୁଦ୍ରକ ଓ ମାଳବ ଦଳ ସହିତ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ସୌବଳଙ୍କ ସେନାକୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଃ ଶଲ୍ଯୋ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ମାରିଷଃ। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଵାମଂ ପାର୍ଶ୍ଵମପାଲଯନ୍
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ଶଳ୍ୟ ଓ ଭଗଦତ୍ତ, ମହାର୍ଷି, ଏବଂ ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ସୌମଦତ୍ତିଃ ସୁଶର୍ମା ଚ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣଃ। ଶ୍ରୁତାଯୁଶ୍ଚାଚ୍ଯୁତାଯୁଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାସ୍ଥିତାଃ
ସୌମଦତ୍ତି, ସୁଶର୍ମା, କାମ୍ଭୋଜ ସୁଦକ୍ଷିଣ, ଶ୍ରୁତାୟୁ ଓ ଅଚ୍ୟୁତାୟୁ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା କୃପଶ୍ଚୈଵ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ । ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଧଂ ସେନାପୃଷ୍ଟେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଅଶ୍ୱଥାମା, କୃପ ଓ ସାତ୍ୱତ କୃତବର୍ମା, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ସେନାର ପଛରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ପୃଷ୍ଠଗୋପାସ୍ତୁ ତସ୍ଯାସନ୍ନାନାଦେଶ୍ଯା ଜନେଶ୍ଵରାଃ। କେତୁମାନ୍ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାଭିଭୂଃ
ସେନାର ପଛର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ କେତୁମାନ, ବସୁଦାନ ଓ କାଶୀର ରାଜପୁତ୍ର ଅଭିଭୂ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶର ଥିଲେ।
ତତସ୍ତେ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭାରତ। ଦଧ୍ମୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ସିଂହନାଦାଂସ୍ତଥୋନ୍ନଦନ୍
ତାପରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଦଳ, ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜିଲେ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ହୃଷ୍ଟାନାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପିତାମହଃ। ସିଂହନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୁରୁ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କରି ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ପେଶ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ପରୈଃ। ଆନକାଶ୍ଚାଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଶଂଖ, ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂସିକ ଚାଲିଲା; ଏହାର ଶବ୍ଦ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ତତଃ ଶ୍ଵେତୈର୍ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତେ ମହତି ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତୌ । ପ୍ରଦଧ୍ମତୁଃ ଶଙ୍ଖଵରୌ ହେମରତ୍ନପରିଷ୍କୃତୌ
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରଥରେ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଦୁଇଜଣ ଦଣ୍ଡାଇ, ସୁନା ଓ ମଣିରେ ସଜିତ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।