ଆଦିତ୍ଯପଥଗଃ କେତୁସ୍ତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତମନୋରମଃ । ଶାସନାତ୍ପୁରୁହୂତସ୍ଯ ନିର୍ମିତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଏହି ଧ୍ୱଜ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମନୋହର । ପୁରୁହୂତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଧସଵର୍ଣାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଙ୍କୃତଃ । ଆକାଶଗ ଇଵାକାଶେ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରୋପମଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସଦୃଶ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଆକାଶରେ ଏହା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ନୃତ୍ଯମାନ ଇଵାଭାତି ରଥଚର୍ଯାସୁ ମାରିଷ । ତେନ ରତ୍ନଵତା ପାର୍ଥଃ ସ ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ରଥର ଚଳାଚଳରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାରିଷ । ଏହି ରତ୍ନର ଧ୍ୱଜ ସହିତ, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ପାର୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ବଭୂଵ ପରମୋପେତଃ ସୁମେରୁରିଵ ଭାନୁନା । ଶିରୋଭୂଦ୍ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜା ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ । ମୁଣ୍ଡରେ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ଥିଲେ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଘିରିଥିଲେ ।
କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଚୈଦ୍ଯଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ତୌ ଜନେଶ୍ଵରୌ । ଦାଶାର୍ଣକାଃ ପ୍ରଭଦ୍ରାଶ୍ଚ ଦାଶେରକଗଣୈଃ ସହ
କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଚେଦିରାଜ, ଏହି ଦୁଇ ଜନେ ଲୋକନାୟକ ଚକ୍ଷୁରେ ରହିଥିଲେ । ଦାଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକ, ଦାଶେରକ ସେନା ସହିତ ।
ଅନୂପକାଃ କିରାତାଶ୍ଚ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପଟଚ୍ଚରୈଶ୍ଚ ପୌଣ୍ଡ୍ରୈଶ୍ଚ ରାଜନ୍ପୌରଵକୈସ୍ତଥା
ଅନୂପକ ଓ କିରାତମାନେ ଗ୍ରୀବାରେ ଥିଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ । ପଟଚ୍ଚର, ପୌଣ୍ଡ୍ର ଓ ପୌରବମାନେ, ରାଜା, ସହିତ ଥିଲେ ।
ନିଷାଦୈଃ ସହିତଶ୍ଚାପି ପୃଷ୍ଠମାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପକ୍ଷୌ ତୁ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଷାଦମାନେ ସହିତ ପଛରେ ଥିଲେ; ଭୀମସେନ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦୁଇ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ।
ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ପିଶାଚା ଦାରଦାଶ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କୁଣ୍ଡୀଵିଷୈଃ ସହ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାତ୍ୟକି, ପିଶାଚ, ଦାରଦ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କୁଣ୍ଡିବିଷ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମାରୁତା ଧେନୁକାଶ୍ଚୈଵ ତଂଗମାଃ ପରତଂଗଣାଃ । ବାହ୍ଲିକାସ୍ତିତ୍ତିରାଶ୍ଚୈଵ ଚୋଲାଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚ ଭାରତ
ମାରୁତ, ଧେନୁକ, ତଙ୍ଗମ, ପରତଙ୍ଗଣ, ବାହ୍ଲିକ, ତିତ୍ତିର, ଚୋଳ ଓ ପାଣ୍ଡ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଏତେ ଜନପଦା ରାଜନ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତାଃ । ଅଗ୍ନିଵେଶାସ୍ତୁଦ୍ଦୁଣ୍ଡାଶ୍ଚ ମାଲଵା ଦାନଭାରଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜନମାନେ, ରାଜା, ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ; ଅଗ୍ନିବେଶ, ଦୁଦ୍ଦୁଣ, ମାଳବ ଓ ଦାନଭାରୟ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଶବରା ଉଦ୍ଭସାଶ୍ଚୈଵ ଵତ୍ସାଶ୍ଚ ସହ ନାକୁଲୈଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ
ଶବର, ଉଦ୍ଭସ ଓ ବତ୍ସମାନେ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ସହିତ, ବାମ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ।
ରଥାନାମଯୁତଂ ପକ୍ଷୌ ଶିରସ୍ତୁ ନିଯୁତଂ ତଥା। ପୃଷ୍ଠମର୍ବୁଦମେଵାସୀତ୍ସହସ୍ରାମି ଚ ଵିଂଶତିଃ
ଦୁଇ ପାଖରେ ଦଶ ହଜାର ରଥ ଥିଲା; ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ ଥିଲା; ପଛରେ ଏକ କୋଟି ଓ ଅଉ ଦୁଇ ହଜାର ରଥ ଥିଲା।
ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ନିଯୁତଂ ଚାପି ସହସ୍ରାମି ଚ ସପ୍ତତିଃ । ପକ୍ଷକୋଟିପ୍ରପକ୍ଷେଷୁ ପକ୍ଷାନ୍ତେଷୁ ଚ ଵାରଣାଃ
ଗଳାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଓ ସତରେ ହଜାର ରଥ ଥିଲା; ପାଖର ଶେଷ ଓ ପାଖର ଟିପରେ ହାତୀମାନେ ରଖାଯାଇଥିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ ପରିଵୃତା ରାଜଂଶ୍ଚଲନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ । ଜଘନଂ ପାଲଯାମାସ ଵିରାଟଃ ସହ କେକଯୈଃ
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି; ବିରାଟ କେକୟମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
କାଶିରାଜଶ୍ଚ ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚ ରଥାନାମଯୁତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଏଵମେନଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କାଶୀରାଜ ଓ ଶୈବ୍ୟ ତିରିଶ ହଜାର ରଥ ସହିତ ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏଭଳି, ହେ ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
ସୂର୍ଯୋଧଯଂ ତ ଇଚ୍ଛତଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵର୍ମାନି ଵିମଲାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରାଣ୍ଯଶୋଭନ୍ତ ଵାରଣେଷୁ ରଥେଷୁ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଆଶା କରି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ ଦଠାଇ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର କବଚ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ଓ ନିର୍ମଳ; ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଧଳା ଛତା ଅତି ରମଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵ୍ଯୂହମଭେଦ୍ଯଂ ତନଯସ୍ତଵ । ରକ୍ଷମାଣଂ ମହାଘୋରଂ ପାର୍ଥେନାମିତତେଜସା
ଅଜୁନଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ ଅଭେଦ୍ୟ କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହକୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ—
ଆଚାର୍ଯମୁପସଂଗମ୍ଯ କୃପଂ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ସୌମଦତ୍ତିଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ସୋଽଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ରାଜା, ସୌମଦତ୍ତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଦୁଃଶାକସନାଦୀନ୍ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ସର୍ଵନେଵ ଚ ଭାରତ । ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂଞ୍ଶୂରାନ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାଗତାନ୍
ଦୁଃଶାସନ, ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ହେ ଭାରତ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବାମାନେକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ।
ପ୍ରାହେଦଂ ଵଚନଂ କାଲେ ହର୍ଷଯଂସ୍ତନଯସ୍ତଵ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ସେ ସମୟରେ, ତୁମର ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ: 'ତମେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ।'
ଏକୈକଶଃ ସମର୍ଥା ହି ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ମହାରଥାଃ । ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍ରଣେ ହନ୍ତୁଂ ସସୈନ୍ଯାନ୍କିମୁ ସଂହତାଃ
'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକା ଏକା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ରଥୀ ଭଳି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିପାରିବେ—ଏକତ୍ର ହେଲେ ତ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଅପର୍ଯାପ୍ତଂ ତଦସ୍ମାକଂ ବଲଂ ଭୀଷ୍ମାଭିରକ୍ଷିତମ୍ । ପର୍ଯାପ୍ତମିଦମେତେଷାଂ ବଲଂ ଭୀମାଭିରକ୍ଷିତମ୍
'ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଆମର ସେନା ଅସୀମ; ଭୀମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସୀମିତ।'
ସଂସ୍ଥାନାଃ ଶୂରସେନାଶ୍ଚ ଵେତ୍ରିକାଃ କୁକୁରାସ୍ତଥା । ଆରୋଚକାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ମଦ୍ରକା ଯଵନାସ୍ତଥା
'ସଂସ୍ଥାନ, ଶୂରସେନ, ବେତ୍ରିକ, କୁକୁର, ଆରୋଚକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ମଦ୍ରକ ଓ ଯବନମାନେ—'
ଶତ୍ରୁଂଜଯେନ ସହିତାସ୍ତଥା ଦୁଃଶାସନେନ ଚ । ଵିକର୍ଣେନ ଚ ଵୀରେଣ ତଥା ନନ୍ଦୋପନନ୍ଦକୈଃ
'ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ, ଦୁଃଶାସନ, ଶୂରବୀର ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ ସହିତ—'
ଚିତ୍ରସେନେନ ସହିତାଃ ସହିତାଃ ପାରିଭଦ୍ରକୈଃ । ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ସହ ସୈନ୍ଯପୁରସ୍କୃତାଃ
ଚିତ୍ରସେନ ଓ ପାରିଭଦ୍ରକ ଦଳ ସହିତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେନା ନେଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ତଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଅଵ୍ଯୂହନ୍ତ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପ୍ରତିବାଧକମ୍
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ମହାର୍ଷି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀ ଗଠନ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ସମନନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତଃ । ଯଯୌ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ମହତୀଂ ଵାହିନୀଂ ସରରାଡିଵ
ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଯାଇ, ଏକ ରାଜା ପରି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ।
ତମନ୍ଵାଯାନ୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କୁନ୍ତଲୈଶ୍ଚ ଦଶାର୍ଣୈଶ୍ଚ ମାଗଧୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ବିଶିଷ୍ଟ ଧନୁର୍ଧର ଭାରଦ୍ୱାଜ, କୁନ୍ତଳ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାଗଧ ଦଳ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ରାଜା।
ଵିଦମର୍ଭୈର୍ମେକଲୈଶ୍ଚୈଵ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣୈରପି । ସହିତାଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭୀଷ୍ମମହାଵଶୋଭିନମ୍
ବିଦର୍ଭ, ମେକଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷକମାନେ, ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାଥି ଦେଲେ।
ଗାନ୍ଧାରାଃ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରାଃ ଶିବଯୋଽଥ ଵସାତଯଃ। ଶକୁନିଶ୍ଚ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେନ ଭୀଷ୍ମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ଗାନ୍ଧାର, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ଶିବି ଓ ବସାତ, ଶକୁନି ତାଙ୍କର ଦଳ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୋଗ ଦେଲେ।