ଭଵାନ୍ସେନାପତିର୍ମହ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵେନ ସଂମିତଃ। କାର୍ତିକେଯୋ ଯଥା ନିତ୍ଯଂ ଦେଵାନାମଭଵତ୍ପୁରା
ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ସେନାପତି ହେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛ । ପୂର୍ବରୁ କାର୍ତିକେୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନାପତି ହେଇଥିଲେ ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ପାଣ୍ଡୂନାଂ ସେନାନୀଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଜହି କୌରଵାନ୍
ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାପତି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ । ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅଟାଇ ଦେବା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ ।
ଅହଂ ଚ ତେଽନୁଯାସ୍ଯାମି ଭୀମଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ମାରିଷ । ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ସହିତୌ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ଦଂଶିତାଃ
ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି, ଭୀମ ଓ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଯିବେ । ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏକସାଥିରେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ପ୍ରଧାନାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ତତ ଉଦ୍ଧର୍ଷଯନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ । ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ ।
ଅହଂ ଦ୍ରୋଣାନ୍ତକଃ ପାର୍ଥ ଵିହିତଃ ଶମ୍ଭୁନା ପୁରା। ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ କୃପଂ ଦ୍ରୋଣଂ ତଥା ଶଲ୍ଯଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ପାର୍ଥ, ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି । ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ, କୃପା, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବି ।
ସର୍ଵାନଦ୍ଯ ରଣେ ଦୃପ୍ତାନ୍ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପାର୍ଥିଵ । ଅଥୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟଂ ମହେଷ୍ଵାସୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୈଃ
ଆଜି, ରାଜା, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗର୍ବିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବି । ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ୍ଵାସ ଉଠିଲା ।
ସମୁଦ୍ଯତେ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରେ ପାର୍ଷତେ ଶତ୍ରୁସୂଦନେ । ତମବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ ପାର୍ଥଃ ପାର୍ଷତଂ ପୃତନାପତିମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଷତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ତାପରେ ପାର୍ଥ, ପାର୍ଷତ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵ୍ଯୂହଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାରୁଣୋ ନାମ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ । ଯଂ ବୃହସ୍ପତିରିନ୍ଦ୍ରାଯ ତଦା ଦେଵାସୁରେଽବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରଉଞ୍ଚାରୁଣ ନାମକ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ । ଏହି ରୂପକୁ ବୃହସ୍ପତି ଏକଥା ଦେଇଥିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ।
ତଂ ଯଥାଵତ୍ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହଂ ପରାନୀକଵିନାଶନମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ରାଜାନଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ କୁରୁଭିଃ ସହ
ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହି ରୂପକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ନାଶ କରିବା ପାଇଁ । ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ରାଜାମାନେ କୁରୁମାନେ ସହ ଦେଖନ୍ତୁ ।
ଯଥୋକ୍ତଃ ସ ନୃଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵଜ୍ରଭୃତା ଯଥା। ପ୍ରଭାତେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମଗ୍ରେ ଚକ୍ରେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଭିଷ୍ଣୁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ସେପରି ପ୍ରଭାତରେ ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ।
ଆଦିତ୍ଯପଥଗଃ କେତୁସ୍ତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତମନୋରମଃ । ଶାସନାତ୍ପୁରୁହୂତସ୍ଯ ନିର୍ମିତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଏହି ଧ୍ୱଜ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମନୋହର । ପୁରୁହୂତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଧସଵର୍ଣାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଙ୍କୃତଃ । ଆକାଶଗ ଇଵାକାଶେ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରୋପମଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସଦୃଶ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଆକାଶରେ ଏହା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ନୃତ୍ଯମାନ ଇଵାଭାତି ରଥଚର୍ଯାସୁ ମାରିଷ । ତେନ ରତ୍ନଵତା ପାର୍ଥଃ ସ ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ରଥର ଚଳାଚଳରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାରିଷ । ଏହି ରତ୍ନର ଧ୍ୱଜ ସହିତ, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ପାର୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ବଭୂଵ ପରମୋପେତଃ ସୁମେରୁରିଵ ଭାନୁନା । ଶିରୋଭୂଦ୍ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜା ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ । ମୁଣ୍ଡରେ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ଥିଲେ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଘିରିଥିଲେ ।
କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଚୈଦ୍ଯଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ତୌ ଜନେଶ୍ଵରୌ । ଦାଶାର୍ଣକାଃ ପ୍ରଭଦ୍ରାଶ୍ଚ ଦାଶେରକଗଣୈଃ ସହ
କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଚେଦିରାଜ, ଏହି ଦୁଇ ଜନେ ଲୋକନାୟକ ଚକ୍ଷୁରେ ରହିଥିଲେ । ଦାଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକ, ଦାଶେରକ ସେନା ସହିତ ।
ଅନୂପକାଃ କିରାତାଶ୍ଚ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପଟଚ୍ଚରୈଶ୍ଚ ପୌଣ୍ଡ୍ରୈଶ୍ଚ ରାଜନ୍ପୌରଵକୈସ୍ତଥା
ଅନୂପକ ଓ କିରାତମାନେ ଗ୍ରୀବାରେ ଥିଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ । ପଟଚ୍ଚର, ପୌଣ୍ଡ୍ର ଓ ପୌରବମାନେ, ରାଜା, ସହିତ ଥିଲେ ।
ନିଷାଦୈଃ ସହିତଶ୍ଚାପି ପୃଷ୍ଠମାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପକ୍ଷୌ ତୁ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଷାଦମାନେ ସହିତ ପଛରେ ଥିଲେ; ଭୀମସେନ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦୁଇ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ।
ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ପିଶାଚା ଦାରଦାଶ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କୁଣ୍ଡୀଵିଷୈଃ ସହ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାତ୍ୟକି, ପିଶାଚ, ଦାରଦ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କୁଣ୍ଡିବିଷ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମାରୁତା ଧେନୁକାଶ୍ଚୈଵ ତଂଗମାଃ ପରତଂଗଣାଃ । ବାହ୍ଲିକାସ୍ତିତ୍ତିରାଶ୍ଚୈଵ ଚୋଲାଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚ ଭାରତ
ମାରୁତ, ଧେନୁକ, ତଙ୍ଗମ, ପରତଙ୍ଗଣ, ବାହ୍ଲିକ, ତିତ୍ତିର, ଚୋଳ ଓ ପାଣ୍ଡ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଏତେ ଜନପଦା ରାଜନ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତାଃ । ଅଗ୍ନିଵେଶାସ୍ତୁଦ୍ଦୁଣ୍ଡାଶ୍ଚ ମାଲଵା ଦାନଭାରଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜନମାନେ, ରାଜା, ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ; ଅଗ୍ନିବେଶ, ଦୁଦ୍ଦୁଣ, ମାଳବ ଓ ଦାନଭାରୟ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଶବରା ଉଦ୍ଭସାଶ୍ଚୈଵ ଵତ୍ସାଶ୍ଚ ସହ ନାକୁଲୈଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ
ଶବର, ଉଦ୍ଭସ ଓ ବତ୍ସମାନେ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ସହିତ, ବାମ ପାଖରେ ଅଉ ରଖିଥିଲେ।
ରଥାନାମଯୁତଂ ପକ୍ଷୌ ଶିରସ୍ତୁ ନିଯୁତଂ ତଥା। ପୃଷ୍ଠମର୍ବୁଦମେଵାସୀତ୍ସହସ୍ରାମି ଚ ଵିଂଶତିଃ
ଦୁଇ ପାଖରେ ଦଶ ହଜାର ରଥ ଥିଲା; ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ ଥିଲା; ପଛରେ ଏକ କୋଟି ଓ ଅଉ ଦୁଇ ହଜାର ରଥ ଥିଲା।
ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ନିଯୁତଂ ଚାପି ସହସ୍ରାମି ଚ ସପ୍ତତିଃ । ପକ୍ଷକୋଟିପ୍ରପକ୍ଷେଷୁ ପକ୍ଷାନ୍ତେଷୁ ଚ ଵାରଣାଃ
ଗଳାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଓ ସତରେ ହଜାର ରଥ ଥିଲା; ପାଖର ଶେଷ ଓ ପାଖର ଟିପରେ ହାତୀମାନେ ରଖାଯାଇଥିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ ପରିଵୃତା ରାଜଂଶ୍ଚଲନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ । ଜଘନଂ ପାଲଯାମାସ ଵିରାଟଃ ସହ କେକଯୈଃ
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି; ବିରାଟ କେକୟମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
କାଶିରାଜଶ୍ଚ ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚ ରଥାନାମଯୁତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଏଵମେନଂ ମହାଵ୍ଯୂହଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଭାରତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କାଶୀରାଜ ଓ ଶୈବ୍ୟ ତିରିଶ ହଜାର ରଥ ସହିତ ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏଭଳି, ହେ ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ବଡ଼ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
ସୂର୍ଯୋଧଯଂ ତ ଇଚ୍ଛତଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵର୍ମାନି ଵିମଲାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରାଣ୍ଯଶୋଭନ୍ତ ଵାରଣେଷୁ ରଥେଷୁ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଆଶା କରି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ ଦଠାଇ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର କବଚ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ଓ ନିର୍ମଳ; ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଧଳା ଛତା ଅତି ରମଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵ୍ଯୂହମଭେଦ୍ଯଂ ତନଯସ୍ତଵ । ରକ୍ଷମାଣଂ ମହାଘୋରଂ ପାର୍ଥେନାମିତତେଜସା
ଅଜୁନଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ ଅଭେଦ୍ୟ କ୍ରଉଞ୍ଚ ବ୍ୟୁହକୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ—
ଆଚାର୍ଯମୁପସଂଗମ୍ଯ କୃପଂ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ସୌମଦତ୍ତିଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ସୋଽଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ରାଜା, ସୌମଦତ୍ତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଦୁଃଶାକସନାଦୀନ୍ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ସର୍ଵନେଵ ଚ ଭାରତ । ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂଞ୍ଶୂରାନ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାଗତାନ୍
ଦୁଃଶାସନ, ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ହେ ଭାରତ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବାମାନେକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ।
ପ୍ରାହେଦଂ ଵଚନଂ କାଲେ ହର୍ଷଯଂସ୍ତନଯସ୍ତଵ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ସେ ସମୟରେ, ତୁମର ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ: 'ତମେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ।'