ମତ୍କୃତେ ଭ୍ରାତୃହାର୍ଦେନ ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟାସ୍ତଥା ସୁଖାତ୍। ଜୀଵିତଂ ବହୁମନ୍ଯେଽହଂ ଜୀଵିତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ମୋ ପାଇଁ, ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖ ହରାଇ ଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଜୀବନକୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ଭାବୁଛି, କାରଣ ଆଜି ଜୀବନ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ଶେଷେଣ ତପସ୍ତପ୍ସ୍ଯାମି ଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ନ ଘାତଯିଷ୍ଯାମି ରଣେ ମିତ୍ରାଣୀମାନି କେଶଵ
ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୀବନ ସହିତ, ମୁଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି, ହେ କେଶବ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେକୁ ମାରିବି ନାହିଁ।
ରଥାନ୍ମେ ବହୁସାହସ୍ରାନ୍ଦିଵ୍ଯୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାବଲଃ । ଘାତଯତ୍ଯନିଶଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରଵରାଣାଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦେବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ରାତିରେ ମୋ ଅନେକ ହଜାର ରଥକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କିଂ ନୁ କୃତ୍ଵା ହିତଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରୂହି ମାଧଵ ମାଚିରମ୍ । ମଧ୍ଯସ୍ଥମିଵ ପଶ୍ଯାମି ସମରେ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍
ମୋ ପାଇଁ କଣ କଲେ ଭଲ ହେବ? ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କହ, ମାଧବ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସବ୍ୟସାଚୀକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି।
ଏକୋ ଭୀମଃ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଯୁଧ୍ଯତ୍ଯେଵ ମହାଭୁଜଃ । କେଵଲଂ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍
ଭୀମ ଏକା ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, କେବଳ ତାଙ୍କ ଭୁଜାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଦଯା ଵୀରଘାତିନ୍ଯା ଯଥୋତ୍ସାହଂ ମହାମନାଃ । କରୋତ୍ଯସୁକରଂ କର୍ମ ରଥାଶ୍ଵନରପଙ୍କ୍ତିଷୁ
ତାଙ୍କ ଶୂରବୀର ଗଦା ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହାନ ହୃଦୟ ଅନୁସାରେ, ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସେନାର ଅନେକ ଅନ୍ଶରେ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ନାଲମେଷ କ୍ଷଯଂ କର୍ତୁଂ ପରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମାରିଷ । ଆର୍ଜଵେନୈଵ ଯୁଦ୍ଧେନ ଵୀର ଵର୍ଷଶତୈରପି
ହେ ମାରିଷ, ସେ ଏକା ଶତବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସାଧାରଣ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା।
ଏକୋଽସ୍ତ୍ରଵିତ୍ସଖା ତେଽଯଂ ସୋଽପ୍ଯସ୍ମାନ୍ସମୁପେକ୍ଷତେ । ନିର୍ଦହ୍ଯମାନାନ୍ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ତୁମ ମିତ୍ର ଏକା ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ତଥାପି ସେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦହି ଯାଉଛୁ, ତା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଅନ୍ଦେଖା କରୁଛନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ଧକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାନି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦେବୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ, ପୁନଃପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ହେଇ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ଦହି ଦେବ।
କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମଃ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ସହିତଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵୈଃ । କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି ନୋ ନୂନଂ ଯାଦୃଶୋଽସ୍ଯ ପରାକ୍ରମଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଏପରି।
ସ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ମହାଭାଗ ଯୋଗେଶ୍ଵର ମହାରଥମ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଯଃ ଶମଯେତ୍ସଂଖ୍ଯେ ଦାଵାଗ୍ନିଂ ଜଲଦୋ ଯଥା
ସେହିପାଇଁ, ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଦେଖ, କିଏ ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବ, ଯେପରି ମେଘ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।
ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଗୋଵିନ୍ଦ ପାଣ୍ଡଵା ନିହତଦ୍ଵିଷଃ । ସ୍ଵରାଜ୍ଯମନୁସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୋଦିଷ୍ଯନ୍ତେ ସବାନ୍ଧଵାଃ
ତୁମ ଦୟାରେ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ କରି, ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇବେ ଓ ନିଜ ପରିବାର ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଧ୍ଯାନ୍ନାସ୍ତେ ମହାମନାଃ । ଚିରମନ୍ତର୍ମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୋକୋପହତଚେତନଃ
ଏପରି କହି, ପାର୍ଥ ମହାନ ହୃଦୟ ନେଇ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ, ଶୋକରେ ଚିତ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଶୋକାର୍ତଂ ତମଥୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୁଃଖୋପହତଚେତସମ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ଗୋଵିନ୍ଦୋ ହର୍ଷଯନ୍ସର୍ଵପାଣ୍ଡଵାନ୍
ତାଙ୍କୁ ଶୋକରେ ଭରିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ମାଶୁଚୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଟ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି । ଯସ୍ଯ ତେ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଧନ୍ଵିନଃକ
ଶୋକ କରିନାହିଁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଶୂର ଓ ସମସ୍ତ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁର୍ଧର।
ଅହଂ ଚ ପ୍ରିଯକୃଦ୍ରାଜନ୍ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ । ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଚେମୌ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ପ୍ରିୟ କାମନା କରୁଛି; ସାତ୍ୟକି ମହାଯଶସ୍ବୀ, ଏହି ଦୁଇ ଭିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ।
ତଥୈଵ ସବଲାଶ୍ଚେମେ ରାଜାନୋ ରାଜସତ୍ତମ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଏହି ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ, ସମସ୍ତେ ତୁମ ଦୟାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ହେ ନରପତି।
ଏଷ ତେ ପାର୍ଷତୋ ନିତ୍ଯଂ ହିତକାମଃ ପ୍ରିଯେ ରତଃ । ସୈନାପତ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାବଲଃ
ଏଠାରେ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ସଦା ତୁମ ଭଲ କାମନା କରି, ତୁମ ପ୍ରିୟରେ ଲଗିଥିବା, ସେନାପତି ହୋଇଛନ୍ତି, ଅପାର ଶକ୍ତି ନେଇ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ମହାବାହୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ନିଧନଂ କିଲ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଧର୍ମୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ମହାରଥମ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମିତୌ ତସ୍ଯାଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ
ମହାବଳୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମ, ଏହି ସଭାରେ, ବଡ଼ ରଥୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାସୁଦେବ ଶୁଣୁଥିଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନ ନିବୋଧେଦଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାରିଷ। ନାତିକ୍ରମ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତଚ୍ଚ ଵଚନଂ ମମ ଭାଷିତମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ସେଥିରେ ଦ୍ୟାନ ଦେ । ମୋର କଥାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଭଵାନ୍ସେନାପତିର୍ମହ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵେନ ସଂମିତଃ। କାର୍ତିକେଯୋ ଯଥା ନିତ୍ଯଂ ଦେଵାନାମଭଵତ୍ପୁରା
ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ସେନାପତି ହେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛ । ପୂର୍ବରୁ କାର୍ତିକେୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନାପତି ହେଇଥିଲେ ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ପାଣ୍ଡୂନାଂ ସେନାନୀଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଜହି କୌରଵାନ୍
ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାପତି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ । ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅଟାଇ ଦେବା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ ।
ଅହଂ ଚ ତେଽନୁଯାସ୍ଯାମି ଭୀମଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ମାରିଷ । ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ସହିତୌ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ଦଂଶିତାଃ
ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି, ଭୀମ ଓ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଯିବେ । ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏକସାଥିରେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ପ୍ରଧାନାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ତତ ଉଦ୍ଧର୍ଷଯନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ । ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ ।
ଅହଂ ଦ୍ରୋଣାନ୍ତକଃ ପାର୍ଥ ଵିହିତଃ ଶମ୍ଭୁନା ପୁରା। ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ କୃପଂ ଦ୍ରୋଣଂ ତଥା ଶଲ୍ଯଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ପାର୍ଥ, ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି । ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ, କୃପା, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବି ।
ସର୍ଵାନଦ୍ଯ ରଣେ ଦୃପ୍ତାନ୍ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପାର୍ଥିଵ । ଅଥୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟଂ ମହେଷ୍ଵାସୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୈଃ
ଆଜି, ରାଜା, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗର୍ବିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବି । ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ୍ଵାସ ଉଠିଲା ।
ସମୁଦ୍ଯତେ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରେ ପାର୍ଷତେ ଶତ୍ରୁସୂଦନେ । ତମବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ ପାର୍ଥଃ ପାର୍ଷତଂ ପୃତନାପତିମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଷତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ତାପରେ ପାର୍ଥ, ପାର୍ଷତ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵ୍ଯୂହଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାରୁଣୋ ନାମ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ । ଯଂ ବୃହସ୍ପତିରିନ୍ଦ୍ରାଯ ତଦା ଦେଵାସୁରେଽବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରଉଞ୍ଚାରୁଣ ନାମକ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ । ଏହି ରୂପକୁ ବୃହସ୍ପତି ଏକଥା ଦେଇଥିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ।
ତଂ ଯଥାଵତ୍ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହଂ ପରାନୀକଵିନାଶନମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ରାଜାନଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ କୁରୁଭିଃ ସହ
ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହି ରୂପକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ନାଶ କରିବା ପାଇଁ । ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ରାଜାମାନେ କୁରୁମାନେ ସହ ଦେଖନ୍ତୁ ।
ଯଥୋକ୍ତଃ ସ ନୃଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵଜ୍ରଭୃତା ଯଥା। ପ୍ରଭାତେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମଗ୍ରେ ଚକ୍ରେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଭିଷ୍ଣୁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ସେପରି ପ୍ରଭାତରେ ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ।